Irak’ta 12 yıldır süren DAİŞ’e karşı uluslararası koalisyon misyonunun 30 Eylül’de sona ermesiyle birlikte ülkede askeri ve siyasi güç dengeleri yeniden şekilleniyor. Bağdat yönetimi silahların devlete teslimi için 90 günlük takvimi başlatırken, Başûr’da pêşmerge birlikleri tek çatı altında birleşti, Şengal ise Êzidî özsavunma güçlerinin geleceği açısından kritik
ABD, Haziran ayında duyurulan sürecin sonucunda Irak’tan tamamen çekileceğini duyurarak, Zeydi hükümetine silahsızlanmayı bu tarihe kadar tamamlamasını önermişti. 2003’teki ABD işgalinden bu yana ülkedeki Amerikan askeri varlığı da 30 Eylülde son bulacak. Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin “sabit ve nihai” diye nitelediği bu sürecin sonunda hedef, silahların devlet tekeline alınması. ABD’nin bölgeden çekilmesiyle iç dengeler ve bölgesel güçler arasındaki dengelerin yeniden kurulacağı bekleniyor. ANF’deki kapsamlı değerlendirmede sürecin Irak’taki çeşitli gruplar ve bölgedeki diğer ülkeler açısından nasıl işleyeceği ve nasıl sonuçlar getireceği önümüzdeki aylarda görünür olacak.
30 Eylül’e kadar tamamlanacak süreç 30 Haziran’a uzadı
Bağdat, silahsızlanmayı reddeden grupların etkisini kırmak için 30 Eylül’ü bir “başlangıç” tarihi olarak revize etti. Zeydi, silahların teslimini öngören planın 90 günlük ilk aşamasının başlayacağını 30 Eylül’de başlayacağını, silahsızlanma sürecinin ise 30 Haziran 2027’ye kadar tamamlanmasını hedeflediklerini açıkladı.
Irak’ta 2026’da yönetimi devralan Zeydi hükümeti, silahsızlanma ve silahların devlet tekeline alınmasına direnen gruplara karşı şiddet kullanılabileceğine dair işaret vermişti. “Silahsızlanma planı isteğe bağlı değil, bir zorunluluktur” diyen Zeydi’nin New York Times’a yaptığı aktarımlara göre ilk aşamada silahlı gruplar herhangi bir saldırı düzenlemeyecek, Amerikan güçleri de bu gruplara saldırmayacak. Daha sonrasında stratejik silahlar kademeli olarak devlete teslim edilecek.
Silahların doğrudan merkezi orduya değil, Haşdi Şabi bünyesinde yeni bir mekanizmaya teslim edilmesi öngörülüyor. Bu yönüyle plan, tam silahsızlanmadan ziyade silahlı yapıların devlet çatısı altında kontrol altına alınmasını hedefliyor.
Zeydi hükümetinin yaklaşımı
Zeydi hükümeti, koalisyon güçlerinin çekilmesi ile silahların devlet tekeline alınması planını eş zamanlı yürütmek istiyor. Hükümet, “Yabancı güçler gittikten sonra direniş için gerekçe kalmaz” yaklaşımıyla 30 Eylül’ü hem çekilme hem de silahların teslimi açısından hedef tarih olarak belirledi. Haziran ayından bu yana bazı gruplar adım atmaya başlamışken, bazıları plana karşı çıkıyor.
Pêşmerge birleşiyor
KDP’ye bağlı 80. Birlik ile YNK’ye bağlı 70. Birlik, 21 Eylül’de Pêşmerge Bakanlığı çatısı altında tek bir komuta yapısında birleşti. Bu adım, Kürt savunma gücünün kurumsallaşması açısından kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor.
Şengal görüşmeleri
2014’teki soykırımın ardından kurulan YBŞ ve Êzidxan Asayişi’nin geleceği belirsizliğini koruyor. Êzîdî toplumunun iradesini ve öz savunma yapılarını gözetmeyen kararların bölgede yeni güvenlik ve temsil krizleri yaratabileceği belirtiliyor.
Irak Başbakanı Ali Zeydi, 11 Eylül’de YBŞ (Şengal Direniş Birlikleri) temsilcileri ve Êzîdî temsilcilerle görüşmüştü. 22 Eylül’de Irak Genelkurmay Başkanı Korgeneral Abdülemir Yarallah’ın başkanlığındaki üst düzey askeri heyet, Şengal’deki güvenlik durumunu yerinde incelemek üzere bölgeyi ziyaret etti. Ancak bugüne kadar yapılan görüşmelerin sonucuna ilişkin Şengal tarafından henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Askerler Ürdün’e kaydırılacak
Yüzlerce Amerikan askeri ve teçhizatın büyük bölümü başta Ürdün olmak üzere bölgedeki diğer ülkelere sevk edileceği belirtiliyor. Temmuz ayında yaklaşık 2 bin olduğu belirtilen Amerikan askeri varlığı, son aylardaki kademeli çekilmeyle birlikte azaldı.
Irak’tan çekilecek ABD güçlerinin Ürdün ve diğer bölge ülkelerinde yeniden konuşlandırılması, Ortadoğu’da derinleşen Hürmüz krizinin gelişimi açısından da önemli.
Ne olmuştu?
Bağdat ile Washington arasında 2024’te imzalanan anlaşma, DAİŞ’e karşı uluslararası koalisyon misyonunun aşamalı olarak sona erdirilmesini öngörüyordu. Bu kapsamda ilk olarak merkezi Irak’taki üsler boşaltılırken, yüzlerce asker ve hava savunma sistemi Başûrê Kurdistan’ın Hewlêr kenti çevresinde konuşlandırılmıştı.
Mayıs 2026’da başbakanlık görevine gelen Ali Zeydi, temmuz ayında Washington’a giderek ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray’da görüştü. Trump, görüşmede Zeydi’yi “bölgede uzun soluklu bir lider” olarak tanımlarken, Irak’taki Amerikan askeri varlığına artık ihtiyaç duyulmadığını ve bundan sonraki süreçte şirketler ile yatırımların öne çıkacağını söylemişti.
Bu görüşmenin ardından Bağdat yönetimi ile ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) arasında yapılan temaslarda, koalisyon güçlerinin Irak’tan çekilme takvimi netleştirildi. Böylece 30 Eylül, koalisyon misyonunun sona ereceği nihai tarih olarak belirlenmişti.
Yazının tamamı için: https://anf-news.com/guncel/irak-ta-guc-dengesi-degisiyor-233639
HABER MERKEZİ
