Kürt Dil Konferansı’na katılan konuşmacılar, Kürt diline dair çeşitli tartışmalar yürüterek, ‘Şiarımız dili sadece korumak değil, yaşatmak da olmalı’ dedi
Demokratik Dil Kurumları, “Statüden eğitime kadar müzakere için yeni bir çerçeve” şiarıyla düzenlediği Kürt Dil Konferansı, “Kürtçenin hukuki statüsü” başlıklı ilk oturumla devam etti. Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) Amed Şubesi Kürt Dil Komisyonu Eşsözcüsü Mehmet Emin Gökdemir’in moderatörlüğünde gerçekleşen oturuma, Halkların Demokratik Partisi (HDP) Eş Genel Başkanı Cahit Cahit Kırkazak, Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Dil, Kültür ve Sanat Komisyonu Eşsözcüsü Cemile Turhallı ve Ekrem Koçbaşı konuşmacı olarak katıldı.
‘Yaşamın her alanında yasakladılar’
İlk olarak Cahit Kırkazak, “Anadil hakları nelerdir ve kamuoyunda bunların uygulanmasına dair örnekler nelerdir?” başlıklı konuşma gerçekleştirdi.
Dünyada resmi statüye sahip dillere dair örnekler veren Cahit Kırkazak, “Dil, gündelik yaşamın dili haline gelmelidir. Pek çok tanım mevcuttur. Dilin kimlik olduğunu kabul ettiğimiz için, Osmanlı ve Türk devletleri ilk olarak dili hedef almıştır. Özellikle Kürtçeyi hedef aldılar. Dili, yaşamın her alanında yasakladılar. Dil, aynı zamanda bir köprü işlevi gören ortak bir hafızadır” şeklinde konuştu.
‘Anadil mücadelesi hep sürdü’
Cahit Kırkazak, dil yasaklarında yaşanan sorunlara dair örnekleri sıralayarak, “Kürt halkının buna karşı mücadelesi sürdü. KCK davalarında arkadaşlarımız dillerini savunmaktan vazgeçmediler ve bu hakkı kazandılar. Dil ve yaşam iç içedir. Eğer Anayasa’da güvence altına alınmış olsaydık, dilimiz üzerinde hak sahibi olurduk” diye konuştu.
Son olarak Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne dikkat çeken Cahit Kırkazak, somut gelişme olması gerektiğini vurguladı.
‘Dilimiz güvence altına alınmalıdır’
1924, 1961 ve 1982 anayasalarına dikkat çeken Cemile Turhallı, konuşmasına şöyle devam etti: “Bu anayasalarda devletin resmi dili Türkçedir. Türkiye bu yasayı çıkardı ve Kürdistan’ın diğer bölgelerinde de dayatmak istedi. . Halkımız 1925’ten bu yana direndi, asla boyun eğmedi ve dilini bugüne kadar taşıdı. Yeni bir süreçten geçiyoruz. İtiraz ettiğimiz için bu inşa süreci başladı. Bunu kabullenmeli ve ona göre hareket etmeliyiz. Adımlar atılacaktır. Anayasa mutlaka değiştirilmeli ve dilimiz yasal güvence altına alınmalıdır”
Eğitim hakkı
Kürt Dil Eğitmeni hukukçu Ekrem Koçbaşı, “Kürtçenin statüsüne ilişkin uluslararası antlaşmalar ve normlar nasıl uygulanabilir ve bunlardan nasıl yararlanıla bilinir?” başlıklı konuşma gerçekleştirdi. Ekrem Koçbaşı, dillerin korunmadığına dikkat çekerek uluslararası hukuk kapsamındaki eğitim haklarına değindi. Kişinin anadilini kullanması, öğrenmesi ve bu dilde eğitim görmesine ilişkin dilsel hakları ana hatlarıyla ortaya koyan Koçbaşı, “Devlet, kendi kaynaklarını kullanarak yurttaşlara anadilde eğitim imkanı sağlamalıdır. Devlet, azınlık gruplarına yönelik pozitif ayrımcılık uygulamalıdır” diye kaydetti.
Anadilde eğitim
İlk oturum, soru-cevap kısmının ardından son buldu. Ardından, “Anadilde eğitim” başlıklı ikinci oturuma geçildi. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen) 3 No’lu Şube Eşbaşkanı Gülser Sargül’ün moderatörlüğünde gerçekleşen oturumda, Mardin Artuklu Üniversitesi’nde Kürt Dil Edebiyatı Bölümünde Öğretim Görevlisi olan Dr. Resul Geyik, Akademisyen-Yazar Übeydullah Pilatin ve yazar ve dil eğitmeni Feride Akturan konuşmacı olarak yer aldı.
‘Anadilde eğitim nasıl olmalı?’
İlk olarak konuşan Resul Geyik, “Anadilde eğitim nasıl uygulanmalı?” başlığıyla sunum yaptı. Anadilde eğitimin yol ve yöntemlerine değinen Geyik, Kürtçede kaynağın çok olduğunu belirterek, çocukların kendi dilini öğrenmesi gerektiğini kaydetti.
Übeydullah Pilatin de “Demokratik ulus perspektifinde eğitim modelinde; eğitmen yetiştirmeye ilişkin pedagojik modeller nelerdir? Müfredat ve eğitim materyalleri nasıl hazırlanmalıdır?” başlıklı konuşma gerçekleştirdi. İnsanın gelişiminde dilin önemine vurgu yapan Pilatin, dört parça Kürdistan’da Kürtçenin durumunun ne olduğuna dair aktarımlarda bulundu. “Uluslararası demokratik entegrasyon çerçevesinde strateji ve perspektiften çok dilli eğitim hem öğrenciler hem de toplum için niye daha iyi olur?” başlığıyla konuşan Feride Akturan, eğitim kalitesini artırmak için, tüm toplulukların dillerini kabul etmenin gereklilik olduğunu vurguladı.
‘Lüks değil temel hak’
Öğrenciler kendi dillerinde eğitim gördüklerinde edindikleri bilgileri daha kolay ve daha iyi kavradıklarını, duygusal dünyalarının da daha olumlu bir yapıya büründüğünü dile getiren Feride Akturan, “Öğrencilerin toplum içinde kendi dillerini konuşmaları ve bu dillerin kabul görmesi, toplumsal barış ve istikrarın da daha sağlam temellere oturmasını sağlar. Anadilinde eğitim bir lüks olarak değil, temel bir hak ve ulusal bir talep olarak görülmelidir” şeklinde konuştu.
Kültür ve medya
Sonrasında, Gazeteci Mehmet Şahin’in moderatörlüğünde, “Kültür ve Medya” başlıklı 3’üncü oturuma geçildi. Bu oturumda da Kadın Kültür Sanat ve Edebiyat Derneği (KASED) Başkanı Saliha Ayata, Veysi Varlı ve Gazeteci Ferhat Akıncı konuşmacı olarak yer aldı. “Dilin korunmasında kültürün rolü” başlığı altında konuşan Saliha Ayata, “Dil kültürü, kültür de dili yaratıyor. Bu ikisi güçlü bir şekilde bir birini etkiliyor. Kültürden bahsederken dilsiz bahsedemezsin, dilden bahsederken de kültürsüz bahsedemezsin. Kürt halkı var, dili var ama bu kültürsüz büyüyemez” dedi.
Kürtlerin kültürüne dönük yasaklamalara, engellemelere dikkat çeken Saliha Ayata, Kürtlerin yoğun bir şekilde buna maruz bırakılmasına karşın, amansız bir mücadele de yürüttüğüne dikkat çekti.
Müzik Kürt kültürünü ayakta tutuyor
Sanatçı Veysi Varlı ise “Dilin korunmasında sanatın rolü” başlıklı konuşma gerçekleştirdi. Kürt kültürünü ayakta tutan şeyin müzik sanatı olduğunu dile getire Varlı, “Müzik her defasında, her an, her yere ve her yöne ulaşıyor. Müzik bir dil, bir kimliktir; yaşamın kimliğidir” diye konuştu. Varlı, dilin sanat üzerindeki etkisine dikkat çekti.
‘Özgür basın okul görevi oynadı’
“Dil farkındalığı oluşturmada medyanın rolü” başlığı altında sunum yapan Ferhat Akıncı, konuşmasına Belçika’da tedavi gördüğü hastanede 23 Haziran’da yaşamını yitiren Gazeteci Bayram Balcı’yı anarak başladı.
Medyada yer almayan dillerin yavaş yavaş kaybolduğuna dikkat çeken Ferhat Akıncı, Özgür Basın’ın bu noktadaki önemine dikkat çekti. Ferhat Akıncı, “Kürt basını, Özgür Basın haberleri ulaştırmanın yanı sıra hem okul hem de akademi rolünü oynadı. Okul rolünü oynadı; çünkü hem gazetelerde hem radyolarda hem de televizyonlarda Kürtçe yayınlar yaptı” şeklinde konuştu.
Ferhat Akıncı, “Yükümüz çok ağır. Bugün büyük tehlikeler var. Bu yüzden daha çok çalışmamız gerekiyor. Bu yüzden her basın çalışanı, dil kurumları çalışanları dil militanlığı yapmalı. Kürtçeyi ileriye taşıyacağız ki toplumda dili kullansın. Ama sorumluluğumuzu yerine getirmediğimiz taktirde hayıflanamayız. Kürt dili toplumun dili, yaşam dili. Her yerde rahatlıkla dilimizi konuşmalıyız” diye belirtti.
Konuşmaların ardından soru-cevap kısmıyla sona eren konferans, yarın da sürecek.
Kaynak: MA
