Sur’un Hasırlı ve Ali Paşa mahallerinde acele kamulaştırma kararı ile değerinin altında ellerinden alınan arazilerine inşa edilen bu yapılarda, gerçek sakinleri yerine başkaları oturacak
Lezgin Akdeniz/Diyarbakır-MA
Diyarbakır’ın tarihi Sur ilçesinde 28 Kasım 2015 günü Dört Ayaklı Minare’de Diyarbakır Barosu Başkanı Tarih Elçi’nin öldürülmesinden sonra ilan edilen sokağa çıkma yasağı, 9 Mart 2016 tarihinde son buldu. Yasak boyunca yaşanan çatışmalarda Uluslararası Af Örgütü’nün hazırladığı rapora göre, 79’u çocuk olmak üzere, 321 sivil hayatını kaybetti. Yaklaşık 40 bin kişi ise yerinden edildi. TMMOB Diyarbakır İl Koordinasyon Kurulu (İKK) tarafından hazırlanan “Sur Raporu”nda da tarihi ilçenin çatışmalara sahne olan Cevatpaşa, Hasırlı, Dabanoğlu, Savaş, Cemal Yılmaz ve Fatih Paşa mahallerinde yer alan aralarında 87’si tescilli, 247’si tescile değer toplam 4 bin 985 yapının yıkıldığı ortaya konuldu. Toplam 75.3 hektarlık bir alan oluşturan söz konusu bu altı mahallenin yapısal olarak yüzde 72`sinin yıkıldığını belirtilen raporda, bu durum “kültürel soykırım” olarak tanımlandı. Yıkılan yapıların yanı sıra ilçenin yüzde 70’ine tekabül eden 6 bin 300 parsel ise, Bakanlar Kurulu kararıyla “riskli alan” ilan edilip, “acele kamulaştırma” kararı alındı. Bu karar ile birlikte Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından mülk sahibi Sur sakinlerini mülklerini satmaları için Uzlaşma Komisyonu kuruldu. Ancak komisyonun arsa ve mülklerin değerlerine biçtiği fiyat düşüklüğü nedeniyle uzlaşma sağlanamadı. Sur’daki arsaların piyasa değeri 600 TL olmasına rağmen, komisyon 400 TL fiyat biçti. Buna göre, 100 metrekarelik bir evin değeri 60 bin TL olmasına rağmen, komisyonun biçtiği değer 40 bin TL. Arsalara biçilen düşük değerin yanı sıra yine yapıların ömürlerine bakılarak yıpranma payı hesaplanıp, düşülüyor. Bu yüzden Sur’daki mülk sahiplerine teklif edilen meblağ ortalama 60 ve 80 bin TL aralığında. Buna rağmen yıkılan yapıların yerine villa tipi olarak inşa edilen yapıların ise, metrekaresi 3 bin TL’den satışa çıkarılacağı iddiası gündemde. Dümdüz edilen Hasırlı Mahallesi’nde bu yapılardan 44, “kentsel dönüşüm” kapsamına alınan Ali Paşa Mahallesi’nde ise 56 adet bulunuyor. 100 metrekarelik arsa üzerinde bodrum artı iki kat olarak inşa edilen bu evlerin 300 metrekare üzerinden satılacağı öğrenildi.
Zorla yerinden edildiler
Av. Devrim Barış Baran, Sur halkının sahip olduğu mülkü bugün değerinin altında satacak olanların daha sonra bir hak taleplerinin olamayacağı uyarısında bulundu ve mülk sahiplerinin mücadelelerine devam etmesi gerektiğini söyledi. Arkeolog Nevin Soyukaya ise, 30 yıldan fazladır “Kentsel Sit Alanı” olup, 2015 yılında UNESCO tarafından “Dünya Miras Alanı 1. Tampon Bölgesi” olarak tescillenen Suriçi’nin ulusal ve uluslararası mevzuata göre özgünlük ve bütünlük açısından korunması gerekli bir alan olmasına rağmen, son 3 yılda yapılanlarla koruma kararlarını ters yüz edildiğini ifade etti.
Sur, Surlularındır
Mimarlar Odası Diyarbakır Şube Eşbaşkanı Şerefhan Aydın ise, Sur’da yapılanların demografiyi değiştirmeye dönük bir müdahale olduğu görüşünde. Geleneksel Diyarbakır mimarisine aykırı inşa edilen evlerin, kimliksiz yapılar olduğunu ve Sur’un bilinçli bir politika ile elitleştirildiğini kaydeden Aydın, halen inşası süren bu evlerin yakın zamanda satışa çıkarılacağı yönünde kimi duyumlar aldıklarını da paylaştı. Sur’un Yıkımına Hayır Platformu Eşsözcüsü Büşra Cizrelioğulları da, “Sur halkının mülkleri gasp edildi” dedi. Hukuki mücadelenin sürdüğünü söyleyen Cizrelioğlu, “’Sur, Surlularındır’ diyoruz ve bunun için mücadele ediyoruz” dedi.
