SÜDEF Başkanı Evgil Türker, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin Süryaniler ve tüm azınlıklar için hayati bir önem taşıdığını vurgulayarak, kalıcı barışın ancak geçmişle yüzleşilerek sağlanabileceğini söyledi
Süryani Dernekleri Federasyonu (SÜDEF) Başkanı Evgil Türker, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Evgil Türker, çatışmalı süreçlerde büyük travmalar yaşayan ve göç etmek zorunda kalan Süryani toplumunun gelişmeleri yakından izlediğini ve süreçten ciddi beklentileri olduğunu dile getirdi.
‘Hizbulkontralar ciddi anlamda tetikçilik yapıyordu’
Süryanilerin bölgede yaşanan çatışmalar nedeniyle kitlesel göçe maruz kaldığını belirten Evgil Türker, 1980’lerin ortası ve 1990’ların başında yaşanan baskı ve cinayet atmosferini şu sözlerle aktardı:
“Savaş ve çatışmaların demokratik toplum ve barış zeminine taşınması süreci, azınlıklar ve özellikle Süryaniler açısından birçok şey ifade ediyor. Bilindiği gibi Süryaniler, 80’li yılların ortasında ve özellikle 90’lı yılların başlarında bölgedeki çatışmalı durumdan ötürü göç etmek zorunda kaldı. O dönemde 50 ile 60 arası faili meçhul Süryani vardı. Farklı Süryani köylerinde katledilen insanlar oldu. Midyat şehir merkezinde, Hezex’te (İdil), Silopi’de, Beytüşşebap’ta ve Şırnak’ta failleri belli olan fakat faili meçhul olarak adlandırılan cinayetler işlendi. O zamanlar Hizbulkontralar ciddi anlamda tetikçilik yapıyordu. Hem buradaki Hristiyan, Süryani, Ermeni ve Ezidi azınlıklara karşı hem de Kürt yurtseverlerine karşı ciddi anlamda bir faili meçhul furyası vardı.”
‘Öcalan’ın çağrısıyla göç eden Süryaniler Türkiye’ye geldi’
1999 yılında sayın Abdullah Öcalan’ın çağrısının ardından yaşanan geri çekilme dönemi ve sonraki süreçlerin Süryaniler üzerindeki etkisine değinen Evgil Türker, barış ortamının geri dönüşleri tetiklediğini ifade etti:
“O dönemde Süryaniler göç etmek zorunda kaldı. Şu anda olduğu gibi buraları ziyaret de edemiyorlardı; ta ki 2005 yılına kadar. 1999 yılında, PKK Lideri Sayın Abdullah Öcalan’ın çağrısıyla Kürt Hareketi’nin gerillaları Türkiye’den çekildi. Savaşın durmasıyla birlikte insanlar için rahat bir ortam oluştu. Süryaniler kendi ülkelerine, kendi topraklarına gidip gelmeye başladı. Barış süreçleri geliştikçe Süryaniler de gidip geldiler Türkiye’ye. 2013-2015 yıllarındaki çözüm süreci döneminde de aynı şeyi yaşadık.”
Süryani toplumunun beklentileri ve tedirginliği
Süryani toplumunun geçmişte yaşadığı baskılar nedeniyle siyasetten uzak durduğunu ancak süreci umutla takip ettiğini belirten Evgil Türker, Haziran 2025’te DEM Parti yetkilileriyle federasyon merkezinde yaptıkları toplantıyı hatırlatarak halkın tutumunu şöyle değerlendirdi:
“Burada yaşayan Süryaniler genel anlamda biraz siyasetten uzaktır. Çünkü geçmiş dönemde yaşanan çatışmalı ortamla ister istemez Süryani toplumu kendi kabuğuna çekildi. İstisnalar dışında toplum siyasetten uzak duruyor. Ama Mardin’de, şehir merkezlerinde ve köylerde yaptığımız tartışmalarda görüyoruz ki Süryani toplumu bu süreci takip ediyor ve oldukça umutlu. Biliyorlar ki süreç geliştikçe fikir ve ifade özgürlüğü, demokratik eylemler gibi birçok şeyin önü açılır.”
Evgil Türker, toplumun geri dönme isteğiyle birlikte taşıdığı kaygılara ilişkin ise şunları söyledi:
“Süryaniler kendi ülkelerine, köylerine dönmek; toprağına ve değerlerine sahip çıkmak istiyor. Süryanilerin ciddi beklentileri var. Biz inanıyoruz ki bu süreç sağlıklı bir şekilde geliştikçe halkımız kendi topraklarına geri dönecek. Tabii bunun yanında halkın hâlâ tedirginliği var: ‘Acaba olabilir mi, olmayabilir mi?’ Ama halkımızın bu tedirginliğine rağmen bu sürecin öncekilere göre ayakları yere daha sağlam basan, daha ciddi ve daha temkinli bir süreç olduğunu görüyoruz.”
‘Kürtlerin de haksızlıklarıyla yüzleşmesi gerekiyor’
Kalıcı bir barış için Hakikatleri Araştırma Komisyonu kurulması gerektiğinin altını çizen Evgil Türker, yüzleşmenin tek taraflı olamayacağını vurguladı:
“Kürt Hareketi 2013-2015 çözüm sürecinde de Hakikatleri Araştırma Komisyonlarının kurulmasının üzerinde durmuştu. Kurulması gereken bir komisyondur. Yüz yıldır bu ülkede inkarın yanı sıra birçok suç işlendi. Özellikle azınlıklar ve bu bölgede yaşayan Süryani halkı çok baskı gördü, çok sorun yaşadı. Sadece faili meçhuller de değil, bilinçli bir şekilde yürütülen tekçilik politikası yüzünden Süryaniler göç etmek zorunda kaldı. 1940’lı yıllarda, İkinci Dünya Savaşı döneminde Varlık Vergisi yüzünden Süryaniler de dahil binlerce insan Suriye’ye geçti. Geride kalanlar ise farklı tehditler ve politikalarla kaçırtıldı. Malını, mülkünü bırakıp göç etmek zorunda bırakıldı.”
Tarihsel sorumluluklara da dikkat çeken Evgil Türker, şöyle devam etti:
“Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Süryanilere karşı işlediği kabahatlerle yüzleşmesi gerekiyor. Bunların yanı sıra Kürtlerin de bölgede ciddi kabahatleri oldu Süryanilere karşı. Elbette ki bu sorumluluğu tüm Kürt halkına yüklemiyorum; ‘Tüm Kürtler kabahatlidir’ diyemeyiz. Ama onların da Süryanilere karşı geçmişte yaptıkları uygulamalar ve haksızlıklar var. Bunlarla da yüzleşilmesi gerekiliyor. Bu komisyon kurulmaz ve kabahatlerle yüzleşilmezse kalıcı barışın oluşması zor.
‘Üzerimize düşeni yapmaya hazırız’
1915 Sayfo Süryani Soykırımı’nın 111. yılının geride kaldığına işaret eden ve kurulacak komisyonda SÜDEF olarak yer almak istediklerini belirten Evgil Türker, sözlerini şöyle tamamladı:
“Sayfo, Süryaniler için artık bir kimliktir. Osmanlı döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin uyguladığı bir plandı. Onunla da yüzleşilmesi gerekiliyor. Tabii, bir bütün olarak bunlarla yüzleşilmez, bunlar tartışılmazsa barış kalıcı olamaz. Biz Süryaniler olarak Sayın Öcalan’ın yaptığı Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı başta olmak üzere, devletle müzakeresini ve Meclis’ten geçen yasayı destekliyoruz. Üzerimize düşen ne varsa da yapmaya hazırız.”
HABER MERKEZİ
