Zincir marketlerde çalışan emekçilerin maruz kaldığı hak ihlalleri ülkenin dört bir yanındaki şubelerde devam ederken, sorunlara karşı örgütlenme kampanyası başlatan DİSK’e bağlı Sosyal-İş Sendikası’nın Yöneticisi Gülbin Demirel, tüm emekçileri mücadeleyi büyütmek için sendika üyesi olmaya çağırdı
Türkiye genelinde binlerce şubesi bulunan zincir marketlerde çalışan işçilerin; iş yükü, uzun çalışma saatleri ve maruz kaldıkları hak ihlalleri ve ucuz iş gücü olarak kullanılmaları özellikle sendikal raporlar ve işçi beyanlarıyla kamuoyunun gündeminde yer almaya devam ediyor.
Sahadan yansıyan ana sorunlar ve hak ihlalleri arasında ‘az personelle yüksek performas’ politikaları ve esnek iş tanımı başlıca konular arasında. İşçi beyanlarına göre, şubelerdeki personel sayısı bilinçli olarak düşük tutulmakta görev tanımı dışında birçok sorumluluk verilmekte. Yasal haftalık çalışma sınırı 45 saat olmasına rağmen, fiili çalışma sürelerinin 50 ila 60 saati bulduğu da basına yansıyan işçi beyanları arasında yer almakta. Emekçiler, fazla mesailerin ücretlerinin ya hiç ödenmediği ya da eksik yatırıldığı sıklıkla dile getirmekte, yine mağaza yönetimlerinin “müşteriye karşı profesyonel görünüm” veya “dinamik çalışma” bahanesiyle getirdiği, çalışanların kasada dahi oturmasını engelleyen keyfi yasaklar öne çıkmakta. İşçiler günde 10-12 saati bulan mesailer boyunca sürekli ayakta kalmaya zorlanmakta. Çalışanlar üzerinde anlık kamera takibiyle sürekli bir denetim ve psikolojik baskı (mobbing) kurduğu da işçi beyanları üzerinden kamuoyuna yansımakta. Sektörde hak aramak amacıyla sendikalara üye olan veya örgütlenme faaliyeti yürüten işçilerin, doğrudan ya da dolaylı baskılarla (mobbing artırma, şube değiştirme) karşılaştığı ve işten çıkarma tehdidiyle baskılandığı da vurgulanmakta.
Muhalefet Meclis’e taşıyor, bakanlıktan yanıt yok
Zincir marketlerdeki bu sömürü düzeni ve ağır çalışma koşullarını muhalefet milletvekilleri de Meclis gündemine taşımakta. Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın yanıtlaması istemiyle Meclis’e resmi bir soru önergesi vermişti. Cengiz Çiçek, önergesinde marketlerin uyguladığı “az personelle yüksek verim” politikasının işçileri ezdiğini, bayram ve kampanya dönemlerinde yasal izinlerin zorla iptal edildiğini, kamera ile izleme yoluyla sürekli sözlü tehdit oluşturulduğunu belirtmişti. Cengiz Çiçek bakanlığa “Son 5 yılda bu zincir marketlere yönelik kaç denetim yapıldı ve kaç ceza kesildi?” sorusunu yöneltmişti.
DEM Parti’nin bir diğer İstanbul Milletvekili Çiçek Otlu da Meclis Başkanlığına benzer bir önerge sunarak; Anayasa’nın dinlenme hakkını koruyan 50. maddesini ve devletin ruh sağlığını koruma yükümlülüğünü içeren 56. maddesini hatırlatmıştı. Çiçek Otlu, zincir market işçilerinin düşük ücret, mesai saatlerinin belirsizliği, iş tanımı dışı çalıştırma (kasiyerin aynı zamanda temizlikçi ve hamal yapılması) ve mola haklarının fiilen elinden alınması süreçlerine dair bakanlıktan sektörel bir inceleme başlatılmasını talep etmiştir.
Son olarak Eylül 2026’da CHP Genel Başkan Yardımcısı Deniz Demir konuya dair Meclis’e soru önergesi vermiştir. Verilen soru önergelerine ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı detaylı bir yanıt vermemiştir.
Hisselerin çoğu Aydın Holding’e ait
Türkiye’nin en büyük perakende market zincirlerinden biri olan A101 de az çalışan ile ağır iş yükü, çalışma koşulları, iş tanımı dışında görevlendirme, yetersiz ücret, taciz ve mobing gibi sorunlarla gündemde. Kürdistan ve Türkiye’de 13 bin 219 şubesi bulunan A101’in 70 bin 647 çalışanı mevcut. Market zincirinin hisselerinin yüzde 79.21 Aydın Örme ve Memorial Sağlık Grubu’nun da sahibi olan Aydın ailesine (Turgut Aydın Holding) ait. Aydın ailesi AKP’ye yakınlığıyla biliniyor.
Sosyal İş’ten örgütlenme kampanyası
Türkiye Sosyal Sigortalar, Eğitim, Büro, Ticaret, Kooperatif ve Güzel Sanatlar İşçileri Sendikası (Sosyal-İş), “Düzeni örgütlenerek, değiştireceğiz” şiarıyla A101 işçilerine ulaşmak için örgütlenme kampanyası başlattı. Mezopotamya Ajansı’nda yer alan habere göre kampanyanın temel talepleri ise; ücretsiz içme suyu, yemek ücretlerini iyileştirilmesi ve oturarak çalışma hakkı. Sosyal-İş İstanbul Şubesi Market-Mağaza Kadın Komisyonu üyesi Gülbin Demirel, kampanyalarına dair konuştu.
Birçok işçinin yemek ücretinin ödenmediğini belirten Gülbin Demirel, “A101 işçileriyle başlattığımız su yemek kartı ve sandalye talebi üzerinden yürüttüğümüz kampanya zincir marketlerin geneline yayılan bir kampanya oldu. A101 patronu ve diğer zincir market patronları işçilere bir bardak suyu dahi çok görüyor. İşçiler kasalarından geçen suları kendi paralarıyla satın alarak içmek zorunda kalıyor. İki yıldır güncellenmeyen bir yemek parası var. Enflasyonun bu kadar yüksek olduğu bir dönemde 4 bin 100 lira gibi komik bir rakamla işçilerin beslenmesi bekleniyor. Bu da insanca yaşanabilecek bir ücret değil. Sandalye ise kasada çalışan işçilerin gün boyu ayakta durmak zorunda bırakılmasına karşı bir talep. Bir insan gün boyu ayakta çalışamaz. Bu durum meslek hastalıklarına ve ciddi sağlık sorunlarına yol açıyor. Oturarak çalışma hakkı insani haktır” diye belirtti.
Sektördeki çalışanların yüzde 70’i kadın
Sektörde çalışanların yaklaşık yüzde 70’ini kadınların oluşturduğunu aktaran Gülbin Demirel, “Kadın işçiler mağazalarda tek başlarına 4-5 kişinin yapacağı işi yüklenmek zorunda kalıyorlar. Kasa sevkiyat, reyon, mal kabul gibi tüm işler tek bir işçinin sırtına yükleniyor. Bunun yanında kadın işçiler, yoğun bir mobbinge ve müşteri tacizlerine de maruz kalıyor. Sendika bünyesinde kurduğumuz Kadın Komisyonu ve Mağaza Market Komisyonu ile bu sorunların üzerine gidiyoruz. Kadın işçilerin yalnız olmadığını gösteriyoruz. Eril birçok olay oluyor. Örneğin Küçükçekmece’de bölge sorumlusu tarafından şiddete maruz kalan bir kadın işçi vardı. Kovulduğunu duyduk. Biz o kadın işçilere de ulaşmaya çalışıyoruz. Hem hukuki destek sağlıyoruz, hem de biz Kadın Komisyonu ve Mağaza Market Komisyonu olarak ne yapabiliriz diye çalışmalar yapıyoruz” ifadelerini kullandı.
Gülbin Demirel, başta kadın işçiler olmak üzere tüm zincir market işçilerini ihlallere karşı birlikte mücadele etmek için sendika üyesi olmaya çağırarak, “İş güvenliğiyle ilgili bir şey olduğunda elimizden geldiğince, gücümüz yettiği oranda bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. Çok yoğun bir şekilde şiddet vakaları oluyor. Biz de kampanyamız kapsamında, eylemsellik başlatacağız. Bir avuç zenginin hayatımızı değiştirmesini ve dönüştürmesine izin vermeyeceğiz. Bizim derdimiz işçilerin bir araya gelip bu sorunları birlikte çözmektir. Birlikte birbirimize güç vermemiz gerekiyor” dedi.
HABER MERKEZİ
