AYM, polis kurşunuyla katledilen Aydın Erdem dosyasında etkin soruşturma yapılması için yapılan başvuruyu reddetti. Dosya avukatı Yakup Güven, AİHM’e başvuracaklarını aktardı
Anayasa Mahkemesi (AYM), Amed’de 6 Aralık 2009 tarihinde Demokratik Toplum Partisi’nin (DTP) kapatılması protestoları sırasında polis kurşunuyla katledilen Dicle Üniversitesi öğrencisi Aydın Erdem’in ölümüne dair yapılan başvuruyu reddetti. Mahkeme, hem yaşam hakkı hem etkili başvuru hakkı hem de makul sürede yargılama hakkının ihlal edildiği gerekçelerini “kabul edilemez” buldu.
Dosya avukatlarından İnsan Hakları Derneği (İHD) Amed Şube Yöneticisi Yakup Güven, karara ilişkin konuştu.
Dosyada birçok ihmal vardı
AYM kararının iki başvuruyu elen alan bir karar olduğunu belirten Yakup Güven, Aydın Erdem katledildikten sonra resen açılan soruşturmanın yanında aile ve şubeleri tarafından maddi ve manevi tazminat talepli olarak idari dava açıldığını hatırlattı. Aydın Erdem’in polisin açmış olduğu ateş sonucu yaşamını yitirdiğine ilişkin birçok delilin mevcut olduğuna dikkati çeken Yakup Güven, hastaneye götürülmesinin hemen ardından olay yerinde bulunan polislerin gerekli birimlere bildirimde bulunması, olay yerinin boşaltılması ve inceleme yaptırması gerekirken, bu işlemlerin hiçbirinin yapılmadığını söyledi. Soruşturmada yaşanan ihlallerini sıralayan Yakup Güven, başından itibaren delillerin etkili biçimde toplanmadığını, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması çabasının güdülmediğini, faillerin tespiti ve cezalandırılmasını amaçlayan bir sürecin takip edilmediğini belirtti. Yakup Güven, bu şekilde de takipsizlik kararı verildiğini anımsattı.
Yakup Güven, “Ailenin açmış olduğu maddi ve manevi tazminat istemli idari davada da Aydın Erdem’in katledilmesine ilişkin kurşunun polis tabancasından çıktığının tespit edilemediği, bu hususta bir delil olmadığı öne sürüldü. Bu nedenle idarenin müdahalesiyle Aydın Erdem’in ölümü arasında uygun bir illiyet bağının varlığından söz edilemeyeceği öne sürülerek, ailenin maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilmiştir. İdareye yüklenebilecek bir hizmet kusurunun varlığından bahsedilemeyeceğini belirten İdare Mahkemesi, gerekçe olarak da savcılık dosyasında verilen takipsizlik kararını öne sürmüştü” hatırlatmalarında bulundu.
Yaşam hakkı ihlal edildi
Kararın kesinleşmesi sonrası AYM’ye başvurduklarını söyleyen Yakup Güven, soruşturmanın başında olay yerindeki polislerin delilleri karartmaya çalıştığının tespit edildiğini dile getirdi. Yakup Güven, “Bu durum soruşturma sürecinin başından itibaren adil ve etkili biçimde yürütülmeyeceğine ilişkin zaten var olan kaygıları artırmıştı” dedi. “Delilleri karartma” çabasının sık sık önlerine çıkan, tanık oldukları bir durum olduğunun altını çizen Yakup Güven, “Cezasızlık sistemi devlet tarafından çok uzun yıllardır uygulanmakta olan bir sistem. Bu sistem, yaşam hakkı ve işkence gibi ihlallerin failleri olan kolluk personellerine dönük açılan soruşturmalarda ceza alınmaması, idarenin sorumluluk üstlenmemesi pratiğini ortaya koyar. Bu tür durumlarda soruşturma açılmış ise de bu süreç istekli biçimde yürütülmez, soruşturmanın başında failler çarpıtılmaya, muğlaklaştırılmaya çalışılır, amirleri kolluk personelleri hakkında soruşturma yürütülmesi izni vermez, deliller etkili biçimde toplanmaz, tanıklar etkili biçimde araştırılıp dinlenmez, failler delilleri karartmaya dönük eylemler içerisinde olur ve bu suçlar da ayrıca cezasız bırakılır. Etkisiz biçimde yürütülen soruşturma dosyaları gerekçe gösterilerek suçun kolluk tarafından gerçekleştirilmediği belirtilir, idareye atfedilecek bir hizmet kusuru olmadığı iddiasıyla davalar çok büyük oranda reddedilir. Bu şekilde hem failler cezasız kalır ve yeni ihlallerin meydana gelmesinin önü açılır, hem de ülkede yaşam hakkı ihlalleri, işkence yasakları gibi Anayasa ve AİHS tarafından güvence altına alınan maddelerin ihlali sistematik bir biçim alır” ifadelerini kullandı.
‘AİHM’e başvuracağız’
Bu cezasızlık sisteminin sadece hukuk ve yargı alanının sorunu ve sorumluluğu olmadığını vurgulayan Yakup Güven, “Anti-demokratikleşen, insan haklarından uzaklaşan sistemlerde siyaset, bürokrasi, kolluk ve yargı bütün organlarıyla bu sistemi büyütmektedir. Ülkedeki tüm insan hakları kurumlarının, baroların, sendikaların, sivil toplum kuruluşlarının, insan hakları savunucularının bu sisteme karşı organize olmaları insan hakları mücadelesi vermeleri gerekmektedir. Bu mücadele de kuşkusuz bugünden yarına pozitif bir dönüşüm getiremeyebilir. Belki de çok uzun yılları alacak bir emek ve mücadele ortaya konmalıdır” dedi.
Erdem dosyasında hukuki mücadeleyi sürdüreceklerini belirten Güven, AYM’nin kararına karşı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) başvuracaklarını aktardı.
Dava hakkında
Dicle Üniversitesi öğrencisi Aydın Erdem, Diyarbakır’da 6 Aralık 2009 tarihinde Demokratik Toplum Partisi’nin (DTP) kapatılması kararının protesto edildiği bir eylemde polis kurşunuyla öldürüldü. Erdem’in yaşamını yitirdiği olaya ilişkin başlatılan soruşturmada Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Polis Evi tuvaletinde 6 mermi kovanı bulundu. Yapılan soruşturmada mermilerin olay günü havaya ateş ettiğini söyleyen polisler S.B. H.İ., V.Ö. ve T. M. silahlarından çıktığı belirlendi. Ancak hazırlanan raporda, deforme olmuş mermi çekirdeğinin hangi silahtan atıldığı tespit edilemedi. Olay yerinde tutanak tutmadan topladığı boş kovanları Polis Evi’ndeki tuvalete atan polis T.M. ve diğer polisler hakkında ise işlem yapılmadı.
Takipsizlik kararı
Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, Erdem’in yüzü puşili bir kişi tarafından vurulduğuna dair tanık beyanları olduğunu öne sürerek sanıklar hakkında takipsizlik kararı verdi. Başsavcılık, Erdem’in faillerinin bulunması için başlatılan soruşturmada ise “daimi arama” kararı vererek, dosyayı rafa kaldırdı. Erdem ailesi İnsan Hakları Derneği (İHD) Amed Şubesi avukatları aracılığıyla, bunun üzerine etkin ve yeterli bir soruşturma yürütülmediği ve yaşam hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle 2012’de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) başvurdu.
AİHM, 2021’de aileye 13 bin 500 euro tazminat ödenmesine hükmetti. Suçlamalara karşı savunma yapmak yerine tek taraflı deklarasyon gönderen Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde (AİMS) güvence altına alınan yaşam hakkının korunması bağlamında etkin soruşturma yürütülmediğini kabul etti. Türkiye, etkin soruşturma yürüteceğine dair bildirimde bulunarak, taahhütte bulundu. AİHM, hükümetin taahhüttünü dikkate alarak kayıttan düşürme kararı aldı. Türkiye her ne kadar AİHM’e taahhütte bulunsa da, etkin soruşturma yürütmedi. Avukatlar bunun üzerine soruşturmanın yeniden açılması talebinin reddi nedeniyle yaşam hakkının, ölümden kaynaklanan zararların tazmini istemiyle açılan tam yargı davasının reddi nedeniyle yaşam hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ve tam yargı davasının uzun süre devam etmesi nedeniyle de makul sürede yargılama hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle AYM’ye başvurdu.
Haber: Rukiye Payiz Adıgüzel / MA
