Erivan Radyosu’nun öncü dengbêjlerinden Fatma Îsa, güçlü bir Kürt kadınının sesi olarak 1934’te Azerbaycan’da doğdu, sürgün ve zorluklara rağmen müziğe tutkusunu sürdürdü ve ‘De Miho’ ile Kürt müziğinde unutulmaz bir iz bıraktı
Erivan Radyosu’nun en eski dengbêjlerinden Fatma Îsa, 1934 yılında Azerbaycan’ın Erezgîn köyünde dünyaya geldi. Daha sonra, Ermenistan’daki Hamzalî köyüne sürgün edilen Fatma Îsa, yaşamına burada devam etti.
Sürgün, baskı ve zorluklar, hayatının bu döneminde de peşini bırakmadı. Fatma Îsa, zorlu ve gelenekçi bir çevrede büyüyor. Okula gitme imkanı bulamayor, 14 yaşına geldiğinde, diğer Kürt kız çocukları gibi evlendiriliyor. Bu dönemde, Müslüman Kürtler arasında kadınların müzikle ilgilenmesi neredeyse suç gibi görülüyor. Ancak Meryemxan gibi diğer kadınlar gibi, Fatma Îsa da büyük zorluklara rağmen müziğe olan ilgisini sürdürüyor.
Radyoda sadece şarkı söyledi
1964 yılında, bir gün Erivan Radyosu’nda görevli Xelîlê Çaçan Mûradov, yakınlardaki bir köye konuk olarak geliyor. Ev sahibi Mihemedê Silo, Fatma Îsa’nın güzel sesi ve yeteneğinden bahsediyor. Fatma Îsa’yı dinleyen Xelîlê Çaçan Mûradov, radyoda şarkı söylemesini istiyor. O dönemde radyoda Sûsîka Simo ve Belga Qado, ardından da Zadîna Şakir ve Tukasa Xemo gibi kadınlar da şarkı söylüyor. Ancak bu kadınların tamamı Êzidî Kürtlerdir. Fatma Îsa ise Müslüman bir Kürt ailesine mensuptur ve kadınların şarkı söylemesi toplumda kabul görmediği için sadece kadınların olduğu ortamlarda şarkı söyleyebiliyor.
Fatma Îsa, radyoda şarkı söyleme teklifini kabul ettikten sonra Mihemedê Silo’nun evine gidiyor ve orada sesi kaydediliyor. Bu kayıt, beş strandan oluşuyor: “Miho”, “Erê dînê”, “Şêro, dîno, Lewendo” (bazı kaynaklarda “Li ser rêya bajar” olarak biliniyor), “Lo, lo, gede” ve “Her dem e, dem e”.
Kürt müziğine iz bıraktı
Fatma Îsa, Kürtlerin sevgisini konu alan eski bir stran olan “De Miho”yu seslendirdi ve böylece Kürt müziğinde unutulmaz bir iz bıraktı. “De Miho”, anonim Kürt müziğinin en bilinen eserlerinden biri olarak kabul ediliyor. Şarkının kaynağı, güçlü bir Kürt kızı olan Têlî ile Miho aşiretinin genç bir üyesi arasındaki destansı aşk hikayesine dayanıyor. Bu şarkıda, erkek egemen toplumlarda nadiren görülen bir aşk deneyimi, bir kadının erkeğe olan duygularıyla dile geliyor. “De Miho”, Têlî’nin Miho’ya olan sevgisini ve arzularını uzun ve trajik bir şekilde dile getiriyor.
Fatma Îsa, 2010 yılında vefat etti
Fatma Îsa ve ailesi, hayatları boyunca sürekli göç eden bir yaşam sürüyor. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından yaşanan ekonomik kriz ve farklı topluluklar arasındaki sorunlar nedeniyle 1989 yılında Rusya’ya göç ediyorlar ve Krasnador’daki küçük bir köye yerleşiyorlar. Burada, 2010 yılında da vefat ediyor.
Fatma Îsa, yakın geçmişte halkın çektiği acıları ve hayatın zorluklarını yakından gözlemledi. Tanıyanların anlattıklarına göre, o her zaman dünyadaki sessizliğe karşı Kürtlerin yaşadığı sıkıntıları dile getiriyor, onların acılarına üzülüyor ve bir gün Kürtler için de aydınlık günlerin geleceğine inanıyordu.
Kaynak: Nûjinha
