İran’ın da ABD’nin geleceğe dair elle tutulur bir alternatifi olmadığını belirten PJAK Avrupa Temsilcilerinden Qendîl Hewşar, ‘Bu anlamda önemli olan halkın kendisidir. Halktan neredeyse hiç bahsetmiyorlar. Sadece kendi siyasetlerini yürütmek istiyorlar. İran’da yaşanan temel sorun halk sorunudur’ dedi
İran-ABD arasında 8 Nisan’da varılan iki haftalık geçici ateşkes 21 Nisan’da sona ererken, ABD Başkanı Donald Trump tarafından ateşkesin 3 hafta daha uzatıldığı açıklandı. Müzakere tartışmaları devam ederken ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve müzakere ekibinin 25 Nisan’da Pakistan’a yapması beklenen ziyaret de İran’ın görüşmeye katılmayacağı yönündeki açıklamaları sonrası iptal edildi.
Gelişmelerin ardı ardına yaşandığı süreçte ise İran rejimi, Kürtlere dönük saldırılarını arttırdı. Bir yandan Rojhilat ve Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki İran Kürdistanı Siyasi Güçler Koalisyonu partilerinin askeri güçleri hedef alındı. Diğer yandan cezaevlerindeki siyasi tutsakların idam cezaları infaz edildi.
Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK) Avrupa Temsilcilerinden Qendîl Hewşar, müzakere süreci ve olası senaryolara ilişkin konuştu.
‘Savaş 47 yıla dayanıyor’
ABD-İsrail ve İran arasında ideolojik, ekonomik ve bölgesel boyutları olan geniş çaplı bir savaşın olduğunu belirten Qendîl Hewşar, ABD ve İsrail’in bölgeyi kendilerine göre dizayn etmekte çabasında olduğunun altını çizdi. Hewşar, “Şu andaki bu dizayn siyasi değil ekonomik. İran ise kendi hegemonik ve ideolojik gücünü korumaya çalışıyor. Gördüğümüz savaş aslında bugünün savaşı değil, çok daha önceden başlamıştı. 47 yıldır İran ve bu iki hegemonik güç arasında siyasi, ekonomik ve bölgesel sorunlar vardı. İsrail ve İran arasındaki temel sorun bölgesel olmasıdır. Bu siyasi çekişme savaşa dönüştü. Önce 12 günlük savaş, daha sonra da 28 Şubat‘ta başlayan saldırılar oldu. Bu saldırılar ilk başladığında ‘İran’ın beyin takımı’ hedef alındı. İki savaş arasındaki fark, birincisinde sadece hükümet yetkilileri hedef alınırken, ikincisinde devletin tüm kurumlarının hedef alınmasıydı. Bugün her ne kadar bir ateşkes olsa da bu savaşın bir şekilde devam edeceğini düşünüyoruz” diye belirtti.
İnsanlar birbirinden haber alamıyor
İran’da saldırıların başladığı 28 Şubat’tan bu yana yaşanan internet kesintileri sebebiyle hala kimseden haber alamadıklarını dile getiren Qendîl Hewşar, bu kesintilerin ciddi hak ihlallerine yol açtığını söyledi. Ülkenin internet kesintileriyle tecride aldığına dikkati çeken Qendîl Hewşar, içerdeki ailelerden haber alınamadığını kaydederek, ekledi:
“Diaspora‘da yaşayan bizler ailelerimizden zar zor haber alıyoruz. Savaş çıkmadan önce de İran rejimi baskılarını sürdürüyordu. Hem ekonomik hem siyasi hem de toplumsal olarak. Yanlış politikalar sebebiyle toplumsal alanda büyük sorunlar yaşandı. Bu sorunların başında kadın, kimlik ve ekonomik sorunlar geliyor. Yani şunu söyleyebiliriz; şu an var olan savaş zaten 47 yıldır İran rejiminin kendi toplumunu karşı karşıya bıraktığı savaştan farksız değil.”
‘Rejimin baskı politikası yeni değil’
Rejimin ülkenin mozaik yapısını yıllardır hedef aldığını anımsatan Hewşar, idamların bugün başlamadığını ancak rejimin bu atmosferi fırsat bildiğini söyledi. Rejimin başa geldiği günden bu yana 60 binden fazla insanı idam ettiğini aktaran Hewşar, “Topluma karşı savaş daha da arttı. ‘Jin, jiyan, azadî’ ayaklanmasında rejim kadınlara savaş açmıştı. 12 günlük savaş sonrasında yine protestolar başladı. Protestolar sürecinde 30 binden fazla insanın katledildiği söyleniyor. Rejimin bu baskı politikası yeni değil yani. Savaş derinleştikçe rejimin topluma karşı baskı politikaları da derinleşiyor” dedi.
‘Kürtler hakları için mücadele ediyor’
İran Kürdistanı Siyasi Güçler Koalisyonu’nun 26 Şubat’ta bir araya gelerek vardığı anlaşmaya değinen Qendîl Hewşar, “Şu ana kadar pratikte önümüze bir şey konulduğunu söyleyemeyiz. Koalisyon, hala siyasi tartışmaları aşmış durumda değil ancak bu koalisyonun oluşması dış siyaset açısından ön açıcı oldu. Rojhilat’ta ve dört parçada olumlu bir etki yarattı. Açıkçası bu anlaşma katliam risklerini, hegemon devletlerin baskı mekanizmalarını engelleyebilecek kuvvettedir. Halkı siyasetten uzaklaştırmaya çalışıyorlar. Kendi modellerini dayatıyorlar. Koalisyon, pek çok şeye cevap olabilecek konumda. Ancak söylediğim gibi pratikte çok büyük bir adım atılmış değil. Birlikte yaptıkları çalışmalar var elbette fakat bu yeterli değil. Hem siyasi çalışmaları yürütenler hem de halkın kendisi onlara dönük büyük bir beklenti içerisindedir. Bu beklenti koalisyonun daha da genişlemesi, çalışmalarının daha büyük bir alanı kapsamasına yöneliktir. ABD’nin İran’a dönük tehditleri ve ABD’nin Kürt güçlerine dönük iddiaları kamuoyunda yer aldı. ABD’nin Kürt güçlerine silah verme iddiası koalisyon partileri tarafından kesin kez reddedildi. Rojhilat’taki hiçbir parti bu iddiayı kabul etmedi. Bir diğer şey ise, Kürtler geçmiş zamanlardaki o korkunç deneyimlerin bir daha tekrarlanmaması için temkinli hareket ediyor. Rojava’da Şex Meqsûd’da yaşanan, Rojhilat’ta Mehabad’ın deneyimin bir daha yaşanmamasını istiyorlar. Biz hiçbir devletin elinde oyuncak değiliz. Tam tersi demokratik bir yaşam istiyoruz. Demokratik yollarla kendi haklarımızı elde etmek istiyoruz” diye belirtti.
‘İran’da demokrasi sorunu var’
ABD ve İsrail’in siyasi ve ekonomik planlarının değişmediğini belirten Hewşar, şöyle devam etti:
“Özellikle bu anlamda taleplerinin değişmediği açık. Ancak askeri anlamda değişen planlar olmuş olabilir. Bunlar stratejik değişimlerdir. Bu ateşkesin belli bir süre süreceğini düşünüyorum. Çünkü ne İran’ın ne de ABD’nin geleceğe dair elle tutulabilir bir alternatifi var. Savaşın da bu anlamda süreceğini düşünüyorum. Aralarında bir uzlaşı da, bu uzlaşı barış anlamında bir uzlaşı olmayacaktır. Mesela Hürmüz Boğazı meselesi var. Boğaz dünyanın enerji ihtiyacının yüzde 70’ini sağladığı için bu anlamda temel tartışmaların ortasında yer alıyor. Çözüm anlamında sadece bu konuda bile bir adım atılmadığını görüyoruz. ABD ve İran’ın bu savaşın sonucunda beklentileri açık. İran, kendisine bağlı ‘direniş ekseni’ olarak adlandırdığı silahlı gruplarından vazgeçmeyecektir. Balistik füze ve nükleerden de vazgeçmeyeceği açıktır. Çünkü 47 yıldır askeri sermayesi de gücü de bu alandaki yatırımlarıyla geçti.
‘PJAK içeride ve dışarıda görüşmelerini sürdürüyor’
İran’ın kendi içerisindeki siyasi sistematiğidir. Baktığımızda buna dair bir alternatifleri de yok. Rojhilat’ta Kürt sorununu bu zihniyetle çözemeyecekler. Tıpkı 1993 yılında Turgut Özal’ın yaptığı gibi bir şey olur. Özal’ın, Kürt sorununu çözmek için başlattığı süreç nasıl ki kendi yol arkadaşları tarafından engellendi ve ölümüyle sonuçlandıysa bugün de aynı güçler ve zihniyet devrededir. Bu yaklaşım bu sorunu çözebilecek bir yaklaşım değildir. Bu anlamda önemli olan halkın kendisidir. ABD ve İsrail’in planları içerisinde halka dair hiç bir şey yok. Halktan neredeyse hiç bahsetmiyorlar. Sadece kendi siyasetlerini yürütmek istiyorlar. İran’da yaşanan temel sorun halk sorunudur. Eğer merkeziyetçi olmayan bir sistem kurulmuş olsaydı, İran; Irak’ı, Lübnan’ı, Yemen’i bu kadar kontrol etmeye çalışmazdı. İran’da müthiş bir demokrasi sorunu var. Ancak İran sistemi tam merkeziyetçi bir sistem. O yüzden Irak, Lübnan ve Yemen’de uyguladığı kontrol mekanizması kendisini de meşrulaştırma siyasetidir. PJAK’ın siyaseti, sırtını hegemon güçlere dayayarak yaptığı bir siyaset değildir. PJAK, kurulduğu 22 yıldan bu yana hep böylesi bir siyaset yürüttü. Bu anlamda hep halkı, topumu esas aldık. Örgütlenmemiz de hep bu anlamdaydı. Diğer siyasi partilerin de siyaseti halk kaynaklıdır. Halkla bu anlamda köklü bir geçmişleri mevcut. PJAK, hem içeride hem de dışarıda siyasetini ve görüşmelerini sürdürüyor ve bu süreçte üzerine düşen sorumluluğun bilinciyle de hareket ediyor. Bu sürece çok büyük bir hassasiyetle yaklaşıyor ve 100 yıllık sorunumuzu çözmeye odaklanıyoruz. İran’daki çözüm için de şunu söylüyoruz; siyaset hegemonların ve iktidarın elinden alınarak halka verilmelidir. Subjektif bir siyaset yürütülerek demokratik bir toplum temelinde ekonomi, kadın, kimlik, inanç ve ekoloji gibi başlıca sorunlar çözülebilir. Barış da bu yolla sağlanabilir.”
Haber: Ceylan Şahinli / MA
