Birçok Kürdistan kenti sağlık hizmetlerinde erişim verilerinde en alt sıralarda yer alırken, bu durumun temel nedenleri kimlik ve siyasal tercih olarak değerlendiriliyor
Bölgeler arası eşitsizlik, ekonomi ve sosyal alanların yanı sıra sağlık alanında da kendisini hissettiriyor. Hekim başına düşen hasta sayısı, uzman hekim eksikliği ve sağlık altyapısına dair veriler bu eşitsizliği net bir şekilde ortaya koyuyor.
Konuya dair en kapsamlı ve güncel rapor, CHP Sağlık Politikalar Kurulu’na ait. Mart 2026 tarihli “sağlık karnesi” raporu, bölgesel eşitsizliğe dair önemli veriler sunuyor. Karneye göre; Türkiye’de ortalama 10 bin kişiye 25,81 hekim, 5,89 diş hekimi, 4,49 eczacı, 30,92 hemşire, 7,19 ebe ve 31,01 sağlık personeli düşüyor. 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 31,30, yoğun bakım yatak kapasitesi 5,70, bebek ölüm hızı yüzde 10, 5 yaş altı ölüm hızı oranı yüzde 12,30.
Kürdistan kentleri kişi başına düşen hekim sayısında ortalamanın altında. Yine bebek ölüm hızları Türkiye ortalamasının üzerinde. 21 kentin verileri şöyle:
Dêrsim
- Nüfus: 86 bin 612
- 10 bin kişiye 24,59 hekim, 4,96 diş hekimi, 3 eczacı, 31,87 hemşire, 18,01 ebe ve 58,65 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 17,30.
- 10 bin kişiye düşen yoğun bakım yatak kapasitesi 2,70.
- Aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 794 olurken, kişi başı hekime başvuru sayısı 10,40.
- Bebek ölüm hızı yüzde 8,80; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 10,20.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 58’inci sırada, sağlık alt boyutunda 62’nci sırada.
Amed
- Nüfus: Yaklaşık 2 milyon
- Çevre kentlerden yoğun hasta gelişinin olduğu kentte 10 bin kişiye 20,07 hekim, 3,72 diş hekimi, 4,05 eczacı, 28,46 hemşire, 9,22 ebe ve 29,35 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 27,20; 10 bin kişiye düşen yoğun bakım yatak kapasitesi 6,30.
- Aile hekimi başına 3 bin 41 kişi düşüyor, ambulans başına 15 bin 808 kişi düşüyor.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 11,30.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,40; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 12,80.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 68’inci, sağlık alt boyutunda 65’inci sırada.
Êlih
- Nüfus: 654 bin 152
- 10 bin kişiye 14,44 hekim, 3,03 diş hekimi, 3,93 eczacı, 27,81 hemşire, 7,06 ebe ve 31,11 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 27,70, yoğun bakım yatak kapasitesi 6,50.
- Aile hekimi başına 2 bin 962 kişi düşüyor.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,20; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 13.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 11,80.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 67’inci, sağlık alt boyutunda 66’ncı sırada yer alıyor.
Mereş
(6 Şubat 2023 tarihli depremlerde birçok sağlık merkezi kullanılamaz hale geldi. Sağlığa erişim bazı yerlerde halen çadırlarda sağlanıyor.)
- Nüfus: 1,13 milyon.
- 10 bin kişiye 18,12 hekim, 3,60 diş hekimi, 3,96 eczacı, 30,92 hemşire, 8,09 ebe ve 32,18 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 24,90; yoğun bakım yatak kapasitesi ise 6,30.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 12.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,10; 5 yaş altı bebek ölüm hızı 12,80.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinde 63’üncü, sağlık alt yapı boyutuyla 67’nci sırada yer alıyor.
Erdexan
- Nüfus: 91 bin 354.
- 10 bin kişiye 16,75 hekim, 3,39 diş hekimi, 3,39 eczacı, 27,37 hemşire, 11,71 ebe ve 41,49 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 23 olurken, 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 2,80.
- Aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 538 kişi.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,10; 5 yaş altı ölüm hızı 13,90.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinde ülke ortalamasında 68 sırada yer alıyor. Sağlık alt boyutunda ise 68’inci sırada yer alıyor.
Qers
- Nüfus: 272 bin 300
- 10 bin kişiye 19,24 hekim, 2,39 diş hekimi, 3,27 eczacı, 25,82 hemşire, 11,13 ebe ve 33,20 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 28,90, 10 bin kişiye düşen yoğun bakım kapasitesi 4,10.
- Aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 779, hekime başvuru 10,30.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,30 iken, 5 yaş altı ölüm hızı 14,30.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 71’inci sıralarda, sağlık alt boyutunda 69’uncu sırada yer alıyor.
Wan
- Nüfus 1,12 milyon
- 10 bin kişiye 18,52 hekim, 3,69 diş hekimi, 3,68 eczacı, 29,34 hemşire, 6,02 ebe ve 29,34 sağlık personeli düşüyor.
- Aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 668, 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 27,50.
- 10 bin kişiye düşen yoğun bakım yatak kapasitesi 5,80.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,40 olan kentte, 5 yaş altı ölüm hızı ise 14,50 oldu.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 11,10.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 74’üncü, sağlık alt boyutu ise 70’inci sırada yer alıyor.
Çewlîg
- Nüfus 283 bin 276
- 10 bin kişiye 14,93 hekim, 3,21 diş hekimi, 3,67 eczacı, 30,29 hemşire, 10,70 ebe ve 39,57 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 23, 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 2,60.
- Aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 672.
- Kişi başı hekime başvuru 10,10.
- Bebek ölüm hızı yüzde 9,70; 5 yaş altı ölüm hızı 12.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 70’inci, sağlık alt boyutunda 71’inci sırada.
Bedlîs
- Nüfus 359 bin 808.
- 10 bin kişiye 14,73 hekim, 2,70 diş hekim, 3,45 eczacı, 32,85 hemşire, 7,64 ebe ve 33,27 sağlık personeli düşüyor.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 9,80, aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 998.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 29,60.
- 10 bin kişiye düşen yoğun bakım yatak kapasitesi 4,90.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,30; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 14,80.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 75’inci, sağlık alt boyutunda 72’nci sırada yer alıyor.
Mêrdîn
- Nüfus: 895 bin 911
- 10 bin kişiye 14,06 hekim, 3,20 diş hekimi, 3,97 eczacı, 21,92 hemşire, 6,62 ebe ve 27 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 20,70, 10 bin kişiye düşen yoğun bakım kapasitesi 4,20.
- Aile hekimi başına 2 bin 800 kişi düşerken, kişi başı hekime başvuru 10,80’dir.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10 olan kentte, 5 yaş altı ölüm hızı 12,50.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 72’nci, sağlık alt boyutunda 73’üncü sırada.
Sêrt
- Nüfus: 336 bin 453
- 10 bin kişiye 14,39 hekim, 2,41 diş hekimi, 3,57 eczacı, 26,75 hemşire, 7,01 ebe, 34,63 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 23,30, 10 bin kişiye düşen yoğun bakım yata kapasitesi 3,70’dir.
- Aile hekimi başına düşen nüfus 3 bin 115, kişi başı hekime başvuru 10.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,90 olurken, 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 15,30 oldu.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 76’ncı, sağlık boyutunda 74’üncü sırada yer alıyor.
Semsûr
(Semsûr, 6 Şubat 2023 depremlerinde en çok etkilenen kentlerden biri. Birçok sağlık çalışanı hayatını kaybetti, sağlık kurumların çoğu yerle bir oldu.)
- Nüfus: 611 bin 37
- 10 bin kişiye 15,83 hekim, 3,53 diş hekimi, 3,90 eczacı, 31,57 hemşire, 11,05 ebe, 34,63 sağlık personeli düşüyor.
- Kişi başı hekime başvuru sayısının 11,40 olduğu kentte, aile hekimi başına düşen nüfus 2 bin 777’dir.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 17,60, 10 bin kişiye düşen yoğun bakım kapasitesi 3,40.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,20; 5 yaş altı ölüm hızı 13,10.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 69’uncu, sağlık alt boyutunda 75’inci sırada.
Îdir
- Nüfus 206 bin 857
- 10 bin kişiye 12,47 hekim, 21,22 hemşire, 7,06 ebe, 30,26 sağlık personeli, 3,24 eczacı düşüyor.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 10,10. Aile hekimi başına 2 bin 955 kişi düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 15,70 ve yoğun bakım yatak kapasitesi 2,90.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,10; 5 yaş altı ölüm hızı 12,90.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 73, sağlık alt boyutunda 76’ncı sırada yer alıyor.
Riha
- Nüfus: 2,24 milyon
- Çevre illerden hastaların geldiği kentte her 10 bin kişiye 13,01 hekim, 2,40 diş hekimi, 4,11 eczacı, 20,70 hemşire, 4,83 ebe, 21,51 sağlık personeli düşüyor.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 11. Aile hekimi başına 3 bin 134 kişi düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 19,30, yoğun bakım yatak kapasitesi ise 5,50.
- Bebek ölüm hızı yüzde 13,40 olan kentte, beş yaş altı ölüm hızı 16,30’dur.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 79’uncu, sağlık alt boyutunda 77’inci sırada yer alıyor.
Agirî
- Nüfus: 499 bin 801
- 10 bin kişiye 12,18 hekim, 2,46 diş hekimi, 3,10 eczacı, 19,19 hemşire, 6,06 ebe, 22,99 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 19,70, yoğun bakım yatak kapasitesi 2,40.
- Hekime başvuru sayısı 9,50. Aile hekimi başına 2 bin 716 kişi düşüyor.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,80; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 15,30.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 81’inci, sağlık alt boyutunda 78’inci sırada yer alıyor.
Colemêrg
- Nüfus: 282 bin 191
- 10 bin kişiye 14,03 hekim, 2,59 diş hekimi, 2,16 eczacı, 20,66 hemşire, 5,78 ebe, 30,37 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak sayısı 17,50, yoğun bakım yatak sayısı 2,80.
- Aile hekimi başına 3 bin 171 kişi düşüyor.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,80; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 14,20.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 77’nci, sağlık alt boyutunda 79’uncu sırada yer alıyor.
Şirnex
- Nüfus: 570 bin 876
- 10 bin kişiye 12 hekim, 2,08 diş hekimi, 3,12 eczacı, 17,54 hemşibe, 4,52 ebe, 22,06 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 13, yoğun bakım yatak kapasitesi ise 2.
- Aile hekimine 3 bin 136 kişinin düşüyor, kentte kişi başı hekime başvuru ise 8,70.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,30 olan kentte, 5 yaş altı ölüm hızı 14,80’dir.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 78’inci, sağlık boyutunda 80’inci sırada yer alıyor.
Mûş
- Nüfus: 392 bin 301
- 10 bin kişiye 12,54 hekim, 1,84 diş hekimi, 2,60 eczacı, 22,76 hemşire, 6,09 ebe, 25,57 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 19,20, yoğun bakım yatak kapasitesi ise 2,70 oldu.
- Kişi başı hekime başvuru sayısı 10,40 olan kentte, aile hekimi başına 2 bin 995 kişi düşüyor.
- Bebek ölüm hızı yüzde 11,20 olurken, 5 yaş altı ölüm hızı 14,30’dur.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 80’inci, sağlık alt boyutunda 81’inci sırada yer alıyor.
Xarpêt
- Nüfus: 603 bin 945
- 10 bin kişi 30,78 hekim, 5,71 diş hekimi, 4,29 eczacı, 43,05 hemşire, 10,99 ebe ve 39,49 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak kapasitesi 53,20 iken, yoğun bakım yatak kapasitesi ise 8,80.
- Aile hekimi başına 2 bin 849 hasta düşüyor. Kişi başı hekime başvuru sayısı 13,30.
- Bebek ölüm hızı yüzde 8,10; 5 yaş altı ölüm hızı 10,30.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 47’inci, sağlık alt boyutunda 23’üncü sırada yer alıyor.
Erzirom
- Nüfus: 745 bin
- Her 10 bin kişiye 29,54 hekim, 5,97 diş hekimi, 4,46 eczacı, 36,95 hemşire, 9,23 ebe ve 36,16 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye 49,50 yatak ve 6,80 yoğun bakım yatak düşüyor.
- Aile hekimi başına 2 bin 690 kişi düşüyor. Hekime başvuru sayısı ise 12,20.
- Bebek ölüm hızı yüzde 10,70; 5 yaş altı ölüm hızı yüzde 13,80.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 55’inci, sağlık alt boyutunda 24’üncü sırada yer alıyor.
Erzîngan
- Nüfus: 241 bin 239
- 10 bin kişiye 21,22 hekim, 4,44 diş hekimi, 4,39 eczacı, 40,29 hemşire, 9,24 hemşire ve 43,19 sağlık personeli düşüyor.
- 10 bin kişiye düşen yatak sayısı 27,60, kişi başı yoğun bakım yatak kapasitesi 3,80.
- Aile hekimine düşen kişi sayısı 805 iken, kişi başı hekime başvuru sayısı ise 13,20 oldu.
- Bebek ölüm hızı yüzde 8 olan kentte, 5 yaş altı ölüm hızı ise yüzde 10,20 oldu.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde 46’ncı, sağlık alt boyutunda 43 sırada yer alıyor.
Yerlikaya: Temel nedenlerden birisinin siyasal tercih
Daha önce Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konsey’inde yer alan Tıbbi Onkoloji Uzmanı Halis Yerlikaya, bölgesel eşitsizliğin giderek derinleştiğini belirtti. Bölgeler arası “inanılmaz bir eşitsizliğin” söz konusu olduğunu söyleyen Halis Yerlikaya, “Bu bütün sağlık göstergelerine yansıyor. Bebek ölüm hızı mesela bunların temel parametrelerinden biridir. Hekim başına düşen nüfus temel parametrelerinden biridir. Sağlığa erişim temel göstergelerinden biridir. Yani siz sağlık başlığında hangi parametreye bakarsanız bakın işte seçim gecelerinde televizyona yansıyan haritayı görüyoruz. Yani Kürdistan’ın illeri en geri planda. Mesela Şırnak, Muş, Bitlis, Bingöl… bütün bu iller, sağlık göstergeleri açısından en son sıralarda ve ciddi bir eşitsizlik söz konusu. Farklı bir dağılım söz konusu. Temel nedenlerden birisinin siyasal tercih olduğunu düşünüyorum” diye kaydetti.
Haber: Berivan Altan \ MA
