Türkiye’de Kürt sorunu etrafında yürütülen tartışmalar, tarihsel süreç boyunca dönemsel iklim değişikliklerine, siyasi retoriklere ve geçici yumuşama adımlarına sıklıkla sahne oldu. Ancak geriye dönüp bakıldığında, toplumsal bellekte iz bırakan en büyük kırılma noktasının her defasında aynı duvara toslamak olduğu görülür. Bu durumun önemli bir nedeni kurumsallaşmamış niyetler ve hukuki güvenceden yoksun süreçlerin yaşanması sayılabilir. Çerçeve yasanın bu hafta yasalaşması beklenirken tartışmalar devam ediyor. Bugün gelinen aşamada; mesele artık soyut vaatlerin ve siyasi iradelerin ötesine geçmiştir. Toplumsal barışın inşa edilebilmesi için somut, kapsayıcı ve kalıcı bir hukuki güvence zorunluluğu kendini her zamankinden daha net bir şekilde hissettirmektedir.
Siyasette iyi niyet beyanları elbette kıymetlidir; ancak hukuk devletlerinde asıl olan kurumsal teminattır. Geçmişte yaşanan tecrübeler, hukuki zemine oturmayan hiçbir çözüm arayışının siyasi çalkantılara, seçim hesaplarına veya konjonktürel krizlere karşı direnç gösteremediğini acı bir şekilde kanıtladı.
Bir meselenin çözümü, siyasi aktörlerin iki dudağı arasında kaldığı sürece kırılgan olmaya mahkûmdur. Hukuki güvence tam da bu noktada devreye girer: Bu güvence siyasi iktidarlar değişse bile temel hakların ve kazanımların korunmasını sağlar, taraflar ve toplum nezdinde yarı yolda bırakılmama inancını pekiştirir, dahası hakların kullanımı idarenin veya bürokrasinin keyfi takdirine bırakılmaz.
***
Barış, bireylerin ya da grupların siyasi konjonktüre merhamet duymasıyla değil; yasal düzenlemelerin getirdiği koruma altında kendilerini güvende hissetmeleriyle kalıcı hale gelir. Kürt meselesinde demokratik ve barışçıl çözümü bağlamında hukuki güvence denildiğinde, yalnızca belirli yasal maddelerin değiştirilmesi anlaşılmamalıdır. Bu kavram, bütüncül bir demokratik hukuk reformunu kapsar.
Eşit vatandaşlık ilkesinin soyut bir temenni olmaktan çıkarılıp, Anayasa’da her yurttaşın kimliğiyle, diliyle ve kültürüyle var olabileceği bir yurttaşlık tanımıyla perçinlenmesi gerekir. Kimliğin bir ayrıcalık ya da tehdit olarak görülmediği, anayasal koruma altına alındığı bir zemin hayati önem taşır. Anadilinde eğitim, kamusal alanda dilin kullanımı ve kültürel varlığın korunması gibi temel insani hakların idari genelgelerle değil, açık seçik yasal düzenlemelerle güvenceye alınması şarttır. Hakların lütuf değil, reddedilemez yurttaşlık hakkı olduğu tescil edilmelidir.
Düşünce, ifade ve örgütlenme özgürlüğünün önündeki muğlak yasal engellerin kaldırılması; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve evrensel hukuk ilkeleriyle uyumlu bir yargı pratiğinin oturtulmasıyla birlikte siyasi söylemlerin veya barışçıl siyasetin suçlama konusu yapılmadığı bir yargı ikliminin kurulması gerekir.
Katılımcılık açısından merkezi yönetimin yerel üzerindeki vesayetini azaltan, Avrupa Özerklik Şartı gibi uluslararası standartları dikkate alan ve yerel iradeyi sakatlayan uygulamalara son veren yasal çerçeve, toplumsal barışın yerelde de hissettirilmesini sağlayacaktır.
Hukuki güvence ihtiyacı, sadece bir kesimin talebi değil; Türkiye’nin bir bütün olarak demokratikleşme ve hukuk devleti olma sınavıdır. Güçlü bir hukuki altyapı olmadan atılacak her adım, rüzgârda sallanan bir köprü gibidir. Oysa toplumun ihtiyacı olan şey, fırtınalara dayanıklı, sarsılmaz bir adalet zeminidir.
Siyaset kurumunun bugün yapması gereken, meseleyi araçsal tartışmaların ötesine taşıyıp, Meclis çatısı altında şeffaf, kapsayıcı ve kalıcı bir yasal mimari inşa etmektir. Sözün bittiği, yazılı hukukun ve anayasal güvencenin başladığı yer; hem geçmişin yaralarını saracak hem de ortak geleceğe duyulan inancı diriltecektir.
