Son yıllarda artarak devam eden kadın katliamlarına karşı Amed’de nöbet başlatıldı. Türkiye ve Kürdistan’da katledilen, ‘intihar’, ‘şüpheli’ ya da ‘kaza’ denilerek üstü kapatılan kadın ölümlerine tepki olarak kadınlar bir kez daha susmayacaklarını ve mücadele edeceklerini dile getirdi
Şirin Bayık
Adalet duygusunun toplum nezdinde uzun yıllardır tesis edilemediği konulardan sadece biri kadın katliamları. Her gün kadınlar katlediliyor. Kadınlar ‘şüpheli bir ölüm’e sıkıştırılıyor. Bazen de ‘intihar’ deniliyor. 2020’de Gülistan Doku için de ‘intihar’ denilmişti. Rojin Kabaiş için de. Bazı kadınlar için de ‘balkondan düştü’ denildi. Yüzlerce, binlerce kadın hayattan koparıldı, koparılmaya devam ediliyor. Ancak bir türlü devlet sistemi bu toplumsal sorunu gündemine almadı. Faillere dönük cezasızlık politikalarını devam ettirdi. Artan şiddet döngüsünde çözüm yerine sorunun parçası oldu. Kadınların hayatta kalma güvencelerinden biri olan İstanbul Sözleşmesi’nden bir gecede çekildi. 6284 sayılı kanunun etkin bir şekilde hayata geçirilmemesi birçok kadının hem yaşamına mal oldu hem adalet duygusunun yok olmasına neden oldu.
Kadınlar, kadınlar için nöbette
Ancak tüm bu şiddet döngüsüne karşı kadınlar, katledilen kadınların adaletini aramaktan vazgeçmedi. Bu döngünün kırılması için sokaklarda, meydanlarda olmaya devam etti. Bu adalet talebi yıllarca karşılık bulmadığında ise eylem biçimi de değişti. Cumartesi Anneleri’nin kayıplarının akıbetini ve faili meçhul dosyaların aydınlatılmasını istemek için Galatasaray Meydanı’nda sürdürdüğü eylemler ile Amed’de kayıp yakınlarının yıllardır devam eden adalet arayışı, bu hafızanın en güçlü örneklerinden. Kayıpların isimleri her hafta yeniden okunuyor, dosyalar yeniden hatırlatılıyor, devletin yıllardır yerine getirmediği sorumluluklar yeniden soruluyor.
Şimdi ise Diyarbakır Adliyesi’nin önünde kadınlar nöbete başladı. Bu kez nöbetin konusu, yaşamları erkek şiddetiyle sonlandırılan ya da ölümleri ‘intihar’, ‘kaza’ ve ‘şüpheli’ denilerek karanlıkta bırakılan kadınlar. Yıllardır faili meçhul bırakılan dosyaların, kayıpların ve şüpheli ölümlerin peşini bırakmayan adalet mücadelesinin bir başka halkası olarak kadınlar, yaşam hakkının ihlal edildiği dosyaların da zamanın içinde kaybolmasına izin vermeyeceklerini söylüyor.
Ortak hafıza
Amed Şiddetle Mücadele Ağı’nın başlattığı “Kadın Adalet ve Hafıza Nöbeti”, Diyarbakır Adliyesi önünde 10 hafta boyunca sürdürülecek. Nöbetin ilk haftasında farklı kentlerde yaşamını yitiren kadınların hikâyeleri anlatıldı. Kadınların yaşam hakkının güvence altına alınması, şüpheli ölümlerin aydınlatılması ve kadınların ölümünde ihmali bulunan kamu görevlilerinin hesap vermesi talep edildi. “Kadınlar adalet ve hafıza nöbeti tutuyor” pankartı açılırken, katledilen kadınların fotoğrafları taşındı. Fotoğraflardaki yüzler, birkaç satırlık haber metninin ya da bir soruşturma dosyasının sınırlarından çıkarılıp ortak hafızaya taşındı.
Adalet beklemekten nöbet tutmaya
Amed’deki kadınların başlattığı nöbet, yalnızca son haftalarda yaşanan kadın ölümlerine tepki niteliğinde değil. Nöbetin kendisi, adalet talebinin yıllar içinde aldığı biçimi de hatırlattı. Kadınların birer sayı, dosya numarası, gazete manşeti ya da istatistik olmadığının vurgulandığı nöbette, kadınların yaşamlarının sistematik biçimde hedef alınmasının “kadın kırımı” olduğunun altı çizildi. Cinayetlerin münferit olmadığı, kadın katliamlarının patriyarkanın, cezasızlığın ve kadınların yaşamları üzerinde hak iddia eden erkek egemen düzenin sonucu olduğu vurgulandı.
Sekiz kadının hikâyesi
Nöbetin ilk haftasında 25 Eylül-5 Ekim tarihleri arasında farklı kentlerde yaşamını yitiren kadınların hikâyeleri ortak hafızaya taşındı. Amed’den Ayfer Çakmak, Kocaeli’den Fatma Çiğil, Sakarya’dan Betül Arık ve Kütahya’dan Nalan Temelkıran’ın yanı sıra Ankara’da yaşamını yitiren Buse Akgün Gök, İzmir’de şüpheli ölümüne ilişkin soruşturması süren Özlem Gültekin Çelik, Mêrdîn’de şüpheli şekilde yaşamını yitiren Zekiye Can ve Bursa’da katledilen Gökçe Alkan anıldı. Mêrdîn’de evinde ölü bulunan ve “şüpheli ölüm” olarak kayda geçen Zekiye Can’ın fotoğrafı yoktu. Temsili bir görsel oluşturulmuştu.
Bu sekiz hikâyede benzer noktalar da dikkat çekti. Evli oldukları, boşanmak üzere oldukları erkekler tarafından katledilmişti kadınlar. İktidarın söylemiyle ‘güvende oldukları ailelerde.’
Adalet sistemi bütünen sorunlu
Nöbet bittikten sonra konuştuğumuz DAKAHDER’den Avukat Aslı Pasinli, kamusal bir tepki olarak bir süreç başlattıklarını dile getirdi. Kadınlara dair bir hafıza oluşturmak istediklerini belirtirken, aynı zamanda kamu vicdanına da seslenmek istediklerini aktardı. İHD Amed Şubesi’nden Avukat Berfin Elçi ise faillerin aklandığı bir yerde tek sorumlunun failler olmadığının altını çizdi. Etkin yürütülmeyen soruşturmalarla, koruma tedbirleri gibi ihlallerin olduğu bir yerde adalet sisteminin bütünen sorunlu olduğunu dile getirdi. Bunun teşhir edilmesi ve kadınların hayatlarının görünür kılınması adına başlattıkları nöbetin önemli olduğunu da sözlerine ekledi.
