Hürmüz ve Babülmendeb geçitlerindeki tıkanma küresel petrol sevkiyatını karasal hatlara yönlendirirken, Başûrê Kurdistan jeopolitik konumuyla krizin en hızlı çözüm noktası haline geldi. Basra limanlarının kilitlenmesi üzerine Kerkük petrolünün Ceyhan Limanı’na pompalanması üzerine bölgedeki altyapı küresel enerji güvenliğinde stratejik ağırlık kazandı
ABD-İsrail ve İran arasında süren savaş ile Yemen’deki Husi güçlerinin Kızıldeniz’deki geçişi kontrol altına alması, Hürmüz Boğazı ve Babülmendeb geçitlerini fiilen kapattı. Kapitalist küreselleşme sürecinin sürdürülebilirliği meta ve hammadde akışının sürekliliğine ve giderek hızlanmasına bağımlı olması ve bu noktaların kapatılması, küresel ölçekte sistemik krize yol açtı. Deniz nakliyatında sigorta ve navlun maliyetlerinin katlanması üzerine fosil yakıt üreten üretici ülkeler ve küresel enerji tekelleri, karasal boru hattı rotalarına yöneldi. Bu süreçte Irak’ın tek işlevsel çıkış kapısı haline gelen Başûrê Kurdistan, Xurmele’den Pêşxabûr Sınır Kapısı’na uzanan boru hattı ağı ve stratejik konumuyla küresel enerji mimarisinde önemli bir konum kazandı.
Boğazlardaki tıkanma maliyetleri katladı
Basra Körfezi’nden Umman Körfezi’ne açılan ve dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı’nda İran’ın fiili ablukası petrol tanker trafiğini büyük ölçüde durdurdu. Yemen’deki Husi güçlerinin Kızıldeniz ve Babülmendeb üzerindeki saldırıları ise ikinci bir düğüm yaratarak hammadde akışının kesilmesini perçinledi. Günlük 15 ila 20 milyon varil petrolün geçtiği bu rotalardaki kriz nedeniyle tanker kiraları günlük bir milyon dolara yaklaştı. Süveyş Kanalı ve Sumed Boru Hattı aktarmaları ile Ümit Burnu rotası alternatif olarak kullanılsa da, bu alternatif rotayla eklenen sürenin 10 ila 15 güne çıkması karasal boru hatlarını zorunluluk haline getirdi.
Alternatif boru hatları devreye sokuluyor
Kriz karşısında Suudi Arabistan, Abkayk’tan Kızıldeniz’deki Yanbu Limanı’na uzanan bin 200 kilometrelik Doğu-Batı (Petroline) Boru Hattı’nın kapasitesini günlük 7 milyon varile çıkararak sevkiyatı kuzeye, Süveyş ve Sumed üzerinden Akdeniz’e yönlendirdi. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise günlük 1,5 ila 1,8 milyon varil taşıma kapasiteli Habşan-Füceyre (ADCOP) hattı ile Hürmüz’ü devre dışı bıraktı. Umman ise Duqm ve Sohar limanları üzerinden coğrafi avantaj sağladı.
Irak’ın Basra-Hadise-Banyas projesi ve küresel aktörler
Hürmüz kriziyle birlikte Basra terminallerinin kilitlenmesi sonucu günlük 3 ila 3,6 milyon varillik ihracatı aksayan Irak, Basra-Hadise Boru Hattı Projesi’ni yeniden gündemine aldı. Anbar vilayetindeki Hadise kentine giden 700 kilometrelik hat, kuzeyde Pêşxabûr üzerinden Türkiye’nin Ceyhan Limanı’na, batıda ise Suriye’nin Banyas Limanı’na ve güneybatıda da Ürdün’ün Akabe Limanı’na bağlanacak şekilde tasarlandı. Banyas kolunun kapasitesi 700 bin ila 1,5 milyon varil arasında olması öngörülürken, inşaat süresinin 2 ila 4 yıl sürmesi hedeflendi. Projede Katar’ın UCC Holding, ABD’nin Chevron ve TI Capital şirketlerinin yer aldığı konsorsiyumun fizibilite çalışmalarını yürüttüğü aktarıldı. ABD ve Avrupa Birliği de transit riskleri azaltmak adına Ceyhan, Banyas ve Orta Koridor hatlarına diplomatik ve finansal destek sağlayacak.
Başûrê Kurdistan hattı krizin merkezinde
Küresel enerji krizinde gözler Başûrê Kurdistan’a çevrildi. Hewlêr’in (Erbil) güneybatısındaki Xurmele sahasının yanı sıra Teq Teq, Duhok vilayetindeki Tawke, Pêşxabûr, Serseng, Etrûş ve Şêxan sahaları üretimin merkezi. Tawke-Pêşxabûr sahasının üretimi 60 ila 80 bin varil bandında seyrediyor. Teq Teq ve Tawke’den gelen petrol Xurmele ve Duhok üzerinden Pêşxabûr Sınır Kapısı’na, oradan da 970 kilometrelik Kerkük-Ceyhan ana hattına bağlanıyor. 2013-2014 yıllarında inşa edilen ve 2023’teki tahkim kararıyla yaklaşık iki buçuk yıl kapalı kaldıktan sonra 2025 sonunda yeniden açılan bağımsız hat, Basra’daki kilitlenmenin ardından Irak’ın tek kısa vadeli çıkış yolu haline geldi. Bağdat yönetiminin Kerkük petrolünü bu hat üzerinden Ceyhan’a pompalamak zorunda kalması, Başûrê Kurdistan bölgesel yönetiminin ekonomik paylaşımı konusunda ve siyasi müzakerelerde yeniden vazgeçilmez bir aktör konumuna getirdi.
Haber: Gurbet Sarya / ANF
Suriye Hürmüz’e alternatif rota kuruyor: Irak-Suriye arasında boru hattı projesi imzalandı
Kaynak: ANF
