Narmikan kitabı, kültürel özden uzaklaşmadan Narmikan halkının geleneksel adetlerini, sosyal yapılarını ve tutumlarını belgeleyen temel etnografik bir çalışma bize sunuyor
Mehmet Uçar
Bu kitap tarih ve toprağı işleyenlerle ilgili; kısacası kültürle ilgili.
Kitap, Arguvan Kürt kültürü içinde Narmikan’ın tüm farklı parçalarının bir araya geldiği, başlangıç noktası olabilecek bir yer olmayı amaçlıyor ve bence buna benzer başka bir kitap yok. Bu yüzden derin bir yazma ihtiyacı duyuyorum.
Başlarken,
Kültürün her unsuru aynı mücevherin sadece bir yüzüdür; örneğin, motifi anlamadan tarihi anlayamazsınız ve tarihi anlamadan da motifi anlayamazsınız. Kültür hakkında bilgi edinmek, sırf bilmek için bilmek, insanları etkilemek veya uyum sağlamakla ilgili değildir; dünyayı tüm zenginliği ve derinliğiyle görmekle ilgilidir. Etrafımızda tam olarak görebildiğimizden çok daha fazla şey var ve bu şeyleri fark etmeyi öğrenmek bize doğal olarak gelmiyor. Bulutlar, şimşekler, mezar taşları, yol işaretleri, arabalar, ağaçlar, kelimelerin kendisi… Tüm bunlar mucizedir ve eğer onları doğru şekilde düşünürseniz sonsuz bir tefekkür imkanı sunarlar. Ama biz sadece dikkat etmeyerek hayatta kalıyoruz. Başkaları bizim için açıklamaları yaptı ve biz de hayatı kolaylaştırdığı için onların açıklamalarını kabul ediyoruz. Onları fark etmek ve onlar hakkında düşünmek biraz daha zor, ancak modern dünyanın bizim için kapatmaya çalıştığı bir yaşam yelpazesini açıyor. Reklam ve tıklama tuzağıyla dolu bir dünyada yaşıyoruz, kıymetli az sayıdaki beyin hücremizi doldurup taşıyoruz, ama böyle olmak zorunda değiliz.
Başka bir yol var. Mesela kültür hakkında bilgi edinmek – sanat, mimari, tarih, hitabet ve diğer her şey dünyayı odak noktasına, tüm renklerine kavuşturur. Tek bir motifte, birkaç dakikayı bir kenara bırakın sizi bir yıl boyunca besleyecek kadar düşünce vardır. “Neden?” veya “Ne?” diye sorarsanız, sonu olmayan bir çıkmaz sokağa girersiniz. Düşündüklerimizin çoğu tamamen geçicidir, medeniyetin dönen çarklarının vızıltısından çıkan sıradan bir gürültüden ibarettir. Bir ömür ancak belli bir süre sürer ve insan ancak belirli sayıda şeye dikkat edebilir… Peki neye dikkat edeceksiniz? Geçici moda akımlarına, manipülatif politikacılara, beyninizi ele geçirmek için özenle tasarlanmış çevrimiçi saçmalıklara mı… yoksa güzelliğe, felakete, dostluğa ve maceraya mı?
Başlıkta adı geçen kitap bizi düşündürtme gücünü elinde tutuyor, hem Narmikan topluluğunu hem de diğer Arguvan Kürtleri’ni kökenleri konusunda eğitmeyi ve kökenlerini yeniden keşfetmelerini amaçlıyor. Kitap bütünlüğü itibariyle, kültürün sadece ara sıra düzenlenen etkinliklerde kutlanması yerine bilinçli olarak yaşanması, öğretilmesi ve aktarılması gerektiğini elde ettiği verilerle telkin ediyor. Bir yerelin tarihsel evrimi ile başka kültürlerle uzun süreli etkileşimlerine rağmen kültürel kimliklerini nasıl koruduklarını inceliyor. Narmikan kitabı, kültürel özden uzaklaşmadan Narmikan halkının geleneksel adetlerini, sosyal yapılarını ve tutumlarını belgeleyen temel etnografik bir çalışma bize sunuyor.
Kültürel kimliğini yereli üzerinden keşfeden kültürel bir atlas
Mevcut çalışma, Narmikan kültürünün Kürt aşiretleri içindeki yerini nüfus popülasyonu ile tanımlayıp, köy yaşamını, tarım, hayvancılık, gelenek, giyim ve mutfak kültürü üzerinden geniş değerlendirmeler yaparak göç ve benzeri durumlarla toplumsal değişim ve dönüşümünü ele alıp, gelenek ile modern arasında gidip gelerek Narmikan’ı bilgimize sunuyor. Kitapta en heyecan verici kısım diyebileceğim yer bin yıllardan beri aynı kurallarla oynanan çocuk oyunlarının orijinal Kürtçe adları ve kurallarıyla yer edinmiş olmasıdır. Fark edilme temelinde geniş bir kitleye hitap etmek amacıyla hazırlanan kitap, Narmikan kültürünün hem tarihsel hem de güncel bir resmini sunmaktadır. Birçok kişi ile yapılan görüşmelerden alıntılar yaparak sözlü tarihi yazıya aktarmıştır. Onlardan öğrendiklerini, 18. ve 19. yüzyıllara kadar uzanan yayınlanmış kaynaklardan elde ettiği bilgilerle sentezleyerek çalışmayı çok katmanlı bir hale getirip gücünü ortaya koyuyor. Bu kitabın genç Narmikanlılar başta olmak üzere Arguvanlı Kürtlerin kendi kültürlerine daha fazla ilgi duymaya teşvik edeceğini tahmin etmek güç değil. Velhasıl, buraya kadar geldiniz. Bundan sonrasını ve daha fazlasını görmek ve öğrenmek için kitaba ulaşıp göz atmanızı öneririm. Çünkü bu kitap, asimilasyona başkaldırıp insan yüzleriyle geçmişine ışık tutup, geleneğini ve kültürel hafızasını geleceğe taşıyor.
