Çok yıl oldu. Uruguay’daydım. Eski Politik Mahkûmlar Sendikası Başkanı’yla görüşüyordum. On yıldan fazla kalmıştı cezaevinde. Sendikayı anlatıyordu. Diktatörlük zamanında, 5 milyonluk ülkede 15.000 politik mahkûm vardı. Şimdi sendikanın 13.500 üyesi vardı. Yani 13.500 eski politik mahkûmun sendikası vardı. Cezaevinden çıkınca altı ay kadar kendi sendikasından maaş alıyordu. Kimseye muhtaç olmuyordu.
Uzun süre yatanlar iyi bilir. Tek güzel tarafının parayla doğrudan ilişkinin olmadığı tutsaklık yıllarından sonra, dışarı çıktığınızda sizi çarpan şey yine sistemdir. İlk günler biraz geçtikten sonra, “günlük hayatın idamesi” gelir, boğazınıza takılır. Uzun yıllar cezaevinde kalanların, her türlü baskıya rağmen daha az yaşlanmış görünmelerinin tek nedeni, o kadar yıl para diye bir dertlerinin olmamasıdır. Tutsak arkadaşlar, “Bir çıksak da biz hallederiz,” diyecekler ama orasına ne yazık ki karışamıyorum. Belki bizim yapabileceğimiz şey sonrası.
Uruguay’a dönelim. Sendika ayrıca sadece bununla yetinmiyordu. Üyeleri arasında takas-dayanışma vardı. Mesela bir ailenin damı mı akıyor, sendikayı arıyordu. Sendikadan bu işi yapan iki eski politik mahkûm gidip onu tamir ediyordu. Karşılığında para ödenmiyordu. Kredi yazılıyordu onlara. Onlar süt mü alacak, sendikanın üyesi eski politik mahkûmun köyündeki çiftlikten geliyordu. Aldıkları krediyle ödüyorlardı. Ya da çocukları İngilizce dersi mi alacak, sendikayı arıyorlardı…
Kamerayı kapadım. Başkan, eski bir politik mahkûm olduğumu biliyordu. O bana sordu:
“Sizde kaç eski politik mahkûm var?”
“Galiba 70.000, iyi bilmiyorum.”
“Kaç sendika var?”
…
Şimdi çuvaldızı filan değil, hançeri al, kendine batır. Herkesi örgütlenmeye çağıran politik tutsaklar, kendileri örgütlü mü? Örgütlülük sadece siyasal bir hareketle mi olur? Mesela bir işçiye, “Sen niye sendikaya üye değilsin?” dediğinde, “Ben bir partinin üyesiyim zaten,” demesi yeterli mi? Biz demiyor muyuz, her alan kendi örgütlenmesini yaratmalı diye? O zaman kendimizi niye örgütlemiyoruz?
O günlerde ülkeye döndüğümde İHD’ye sormuştum:
“Bizde kaç eski politik mahkûm var?”
“Eğer işkenceden geçenleri de sayarsan 2 milyon var,” demişlerdi.
İki milyon, yazıyla…
İrlanda’da eski politik tutsaklar, IRA’cılar, çıktıklarında yine eski politik mahkûm kooperatifleriyle birlikte üretim yaparlar. Mesela öncelikle kendileri için ev inşa ederler. Çünkü mesela yattığınız 10 yıldan, 30 yıldan sonra nerede yaşayacaksınız? Nasıl yaşayacaksınız?
Aynı zamanda bütün halka kooperatif-komün öneren biz, bunu öncelikle kendimiz için örgütleyemezsek, bize “Sen neden yapmıyorsun?” diye sormazlar mı?
Kendimizi örgütlemeye çalışmıyorsak, kendimize batıracağımız hançer az gelir bile…
