Êlih’te 2007 yılında hayata geçirilen bir proje kapsamında başlanan çilek üretimi, girdi maliyetlerinin artması ve hasat sezonun kısalması yüzünden üreticiyi zora soktu
Êlih’in (Batman) Qabilcewz (Sason) ilçesinde, 2007 yılında hayata geçirilen bir proje kapsamında başlayan çilek üretimi bugün yaklaşık 400 ailenin geçim kaynağıyken, üreticiler girdi maliyetlerinin artması nedeniyle kâr elde edemez hale geldi.
Üreticiler, hem girdi maliyetlerinden hem de aşırı yağışlar nedeniyle dertli olduklarını belirterek, artan ilaç fiyatlarına dikkat çekti. Hewrê köyünde çilek üretimi yapan Lokman Erzi, bu yıl dönümünü 5 bin TL’den kiraladığı tarlada çilek üretimine başladığını söyleyerek, “Daha önce ekilen çileklerden oluşan fideleri koparıp bu sene burada kiraladığım çilek bahçesine ektim. Bu sene çileklere harcadığım masrafı bile alamadım. Çünkü sürekli yağışlı geçti bu yıl. Sonbahar sezonunda iyi bir ürün almayı düşünüyordum. Ama yağmurlardan dolayı bahçedeki çileklerin yüzde 80’ni bozuldu. Şu an toplanan çileklerin çoğunu atıyoruz. Hem işçiler kopardıklarının çoğunu atıyor hem de ben kasalara dizerken aradaki bozukları atıyorum” diye belirtti.
‘Her dönüme 30 bin TL masraf gidiyor, 1 LT ilaç 8 bin TL’
Lokman Erzi, “Hazırlık aşamasında her bir dönüme yaklaşık 30 bin TL masraf gidiyor” diye ekledi. Gübre ve ilaç maliyetlerinin üreticiyi zorladığını belirten Lokman Erzi, yalnızca sonbahar sezonunda dönüm başına yaklaşık 10 bin TL gübre ve ilaç gideri olduğunu söyledi. Çilekte görülen bazı hastalıkların üretime ciddi zarar verdiğini ifade eden Lokman Erzi, şunları belirtti:
“Bazı hastalıkların ilaçları çok pahalı. Bir litrelik ilaçlar 8 bin TL civarında oluyor. Buna bağlı olarak masraflar da artıyor. İşçilere günlük bin 300 TL ücret ödeniyor, ulaşım masraflarını da karşılıyoruz. Bu yıl ki gelir, masrafları karşılayamadı. Bu yıl yaptığımız masraflar çıksın, başka bir şey istemiyoruz. Sezon sonunda yüzde 40 kalsa bize iyi olacak.”
‘2 bin TL ile ne yapabilirim?’
Aynı köyde 27 dönüm arazide çilek üretimi yapan Mehmet Şah Değirmenci, geçen yıla göre çilek fiyatlarının düştüğünü, buna karşın işçilik, ilaç ve gübre maliyetlerinin arttığını belirtti. Aşırı yağışların ürün kaybına yol açtığını ifade eden Mehmet Şah Değirmenci, üretim giderlerini karşılayamadıklarını söyleyerek, “Geçen yıl hem çilek fiyatı iyiydi hem de sezon uzun sürdü. Ama bu yıl bahar ayında aşırı yağışlar nedeniyle çilekler bozuldu. Sonbahar yağmurları da erken geldiği için çileklerde ‘kara leke’ oluştu” diye ekledi.
Mehmet Şah Değirmenci, “Şu an bahçede 11 işçi çalışıyor. Tek öğün çalıştıkları için 8 bin TL yevmiyeleri var. Zaten kopardıkları çilekler en fazla 10 bin TL edecek. 8 bini onlara, 2 bini de bana kalacak. 2 bin TL ile ne yapabilirim” diye sordu?
‘Gelir gideri karşılamıyor’
Mehmet Şah Değirmenci, sulama sistemini güneş enerjisiyle çalışan panellerle kurduğunu ve iki panel için 200 bin TL harcadığını kaydetti. Çilek yetiştiriciliğinde kullanılan naylonun maliyetinin de arttığını aktaran değirmenci, “Çilek üretiminde işçilik, ilaç ve gübre giderleri yükseldi, buna karşın ürün fiyatları düştü. Bir dönüm çileğin işçi yevmiyeleri de dahil yıllık 20 bin TL civarında. Şu an burada 27 dönüm çilek ektim. Hesap yapınca çok büyük masraf oluyor. Gelir gideri karşılamıyor” diye belirtti.
‘Üretici değil aracılar kazanıyor’
Çilekleri sebze haline götürdüklerini ve satış üzerinden komisyon ödediklerini belirten Mehmet Şah Değirmenci, şöyle devam etti:
“Çileklerimizi sebze haline götürüyoruz. Onlar da kaça satabilirse o fiyata satıp bizden komisyon alıyor. Çilekleri hale biz götürdüğümüz için kilogram başına bize kalan 55 lira oluyor. Marketlerde çileğin yüksek fiyata satılmasının nedeni aracılardır. Üretici kazanmıyor, bu işin ticaretini yapan aracılar çok daha fazla kazanıyor.”
Haber: Ozan Bayındır \ MA
