İHD tüm şube ve temsilcilikleri, sürece dair, çerçeve yasanın daha fazla ertelenmeden en kısa zamanda çıkartılması gerektiği belirtilerek, ‘Bu yasa geniş ve kapsamlı olmalı, çatışmanın bütün sonuçlarını tamamen bertaraf etme amacı taşımalıdır. Yasa metni açık, yoruma kapalı ve öngörülebilir olmalı’ denildi
İnsan Hakları Derneği (İHD) tüm şube ve temsilciliklerinde Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne ilişkin açıklama yaptı. Açıklamalarda, “Silahsızlanma ve barış hukuki reformlarla güvence altına alınmalıdır” pankartı açıldı.
Amed
Amed’de ortak açıklama metnini İHD Eş Genel Başkan Yardımcısı Ercan Yılmaz okudu.
Ortak metnin tamamı şöyle: “Türkiye, Kürt meselesinin demokratik ve barışçıl çözümü konusunda toplumun tüm kesimlerinde büyük bir umut yaratan, ancak bir yandan da belirsizliklerle örtülü tarihi bir süreçten geçmektedir. 1 Ekim 2024 tarihinde başlayan süreç, PKK’nin silah bırakma ve kendini feshetme kararıyla somut bir aşamaya evrilmiş, silahların susmasıyla birlikte gelişen diyalog kanalları tüm hak savunucuları ve toplum tarafından memnuniyetle karşılanmıştır.
Hukuki güvenceye bağlanmayan müzakere süreçleri
İHD olarak, silahların susmasının ve çatışmalı ortamdan kaynaklı yaşam hakkı ihlallerinin ortadan kalkmasının tek başına bütün halkların barış fikri etrafında bir araya gelmesi için yeterli bir neden olduğu kanaatindeyiz. Bununla birlikte, hukuksal reformlarla desteklenemeyen ve hukuki bir güvenceye bağlanmayan müzakere süreçlerinin kalıcı barışla sonuçlanması da mümkün görünmemektedir. Nitekim 2013–2015 yılları arasında yürütülen çözüm sürecinin başarısızlıkla sonuçlanmasının sebeplerinden biri de hiç kuşkusuz sürecin gereklerine dair hukuki ve idari reformların hayata geçirilmemesiydi.
Söylem düzeyinde kalan beyanlar
Türkiye’nin yakın geçmişteki başarısız çözüm girişimi ve dünya örnekleri gözetildiğinde barış sürecinin kesintiye uğramaması ve nihai olarak da başarıya ulaşması için gerekli reformların hızlıca hayata geçirilmesi hayati önem taşımaktadır. Mevcut durumda fiili silahsızlanma iradesine karşılık, devletin bu iradeyi destekleyecek ‘geçiş dönemi yasalarını’ hayata geçirme konusunda söylem düzeyinde kalan bazı beyanlar haricinde süreci tahkim edecek somut adımlara dönüşmemiştir. Dünyadaki çatışma çözümü deneyimleri göstermiştir ki; hukuki ve idari reformlarla desteklenmeyen, yasal statüye kavuşturulmayan müzakere girişimleri, tekrarlanma ve eskiye dönüş riski taşımaktadır.
Kürt meselesinin çözümü konusunda önemli bir adım olarak değerlendirdiğimiz TBMM Milli Dayanışma Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun, nihai raporunu tamamlayıp Meclise sunmasının üzerinden iki ayı aşkın bir süre geçmiştir. Siyasi aktörler yapılması planlanan reformlara dair bayram sonrasını işaret etmesine rağmen bugüne kadar hiçbir adımın atılmamış olması endişe vericidir. 2025 yılı içerisinde de muğlak da olsa çeşitli zaman dilimlerine infaz yasası başta olmak üzere bazı yasal düzenlemelere işaret edilmiş ancak her defasında ulusal ve bölgesel gelişmeler gerekçe gösterilerek geri adım atılmıştır.
Fiili olarak sağlanan silahsızlanma güvence altına alınmalı
Hükümet, Kürt Meselesinin çözümünü konjonktürel bir zorunluluktan ziyade temel hak ve özgürlükler perspektifinden stratejik bir bakış açısıyla ele almalıdır. Bu bağlamda süreç, yalnızca bir güvenlik veya teknik silahsızlanma meselesi olarak değil, Türkiye’nin demokratikleşme kapasitesini güçlendirme, kalıcı iç barışı kurma iradesi ve nihayet bölgesel krizler karşısında ulusal ve bölgesel istikrar üretme becerisini de kapsayacak bir şekilde düzenlenmelidir. Dünya deneyimleri, çatışma çözümlerinin en zor ve uzun süren aşamasının ‘silahsızlanma’ aşaması olduğunu göstermiştir. Buna karşılık Türkiye’de bu evre sorunsuz bir şekilde ve sürecin hemen başında gerçekleşmiş, devletin bu aşamayı tahkim edecek düzenlemeler yapması beklenmektedir. Fiili olarak sağlanan silahsızlanma, başkaca teyit ve tespit koşuluna bağlanmaksızın, yasal adımlarla güvence altına alınmalıdır. Hükümet zaman geçirmeden ve muhtemel yol kazalarına mahal vermeden PKK’nin silahsızlanma kararını tahkim edecek adımlar atmalı ve bu konuda ivedilikle gerekli yasal düzenlemeleri yapmalıdır.
Çerçeve yasa daha fazla daha fazla ertelenmeden çıkarılmalı
Bu kapsamda; PKK’nin silah bırakmasına ilişkin çerçeve yasa, daha fazla ertelenmeden en kısa zamanda çıkarılmalı ve aşağıdaki hususları içermelidir. Bu yasa geniş ve kapsamlı olmalı, çatışmanın bütün sonuçlarını tamamen bertaraf etme amacı taşımalıdır. Bütünlükçü bir bakışla kaleme alınmalı, açık ve ölçülebilir bir amaç taşımalıdır. Yasa kapsamına aldığı grupları açıklıkça belirmeli ve bunu yaparken grup üyelerinden hiçbirinin dışarıda bırakılmamasına özen göstermelidir. Yasa metni açık, yoruma kapalı ve öngörülebilir olmalı, infaz ve dönüş süreçlerinde idari ve hukuki keyfiliği önleyecek kesinlikler ve güvenceler içermelidir. Silah bırakanların eğitim, sağlık, istihdam ve benzeri alanlardaki gereksinimlerini karşılamak üzere destek mekanizmaları kurmalıdır. Bu yasanın uygulanmasını izlemek üzere TBMM bünyesinde tıpkı TBMM Milli Dayanışma Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu örneğinde olduğu gibi tüm siyasi partilerin katılımıyla bir ‘İzleme ve Denetleme Komisyonu’ oluşturulmalıdır. Bu komisyon, belli aralıklarla hazırladığı raporları Meclis’e sunmalıdır. Bu Komisyon sivil toplum örgütlerinin katılımına açık, somut ve süreklilik arz eden bir çalışma yöntemi geliştirmelidir.
Talepler
İHD olarak kalıcı barışın ve demokratik bir düzenin inşası için bütün siyasi mahpusları özgürlüklerine kavuşturacak bir yasal düzenlemenin yapılmasını talep ediyoruz. Demokratik bir toplum düzeni ve güvenli bir gelecek ancak geçmişle yüzleşme, hakikat ve onarım süreçlerinin işletilmesi ile mümkün olacaktır. Bu bağlamda tarafların sivillere karşı işlediği suçlar bakımından hakikat, adalet ve onarımı odağına alan koşullu sorumluluk mekanizmaları kurulmalı ve etkin bir şekilde işletilmelidir. TBMM Milli Dayanışma Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu tarafından meclise sunulan nihai raporun 7. Bölümünde belirtilen tüm demokratikleşme adımları ivedilikle hayata geçirilmelidir. Bu kapsamda:
- Hukuk devletinin yeniden inşası ve hukuki güvenlik ilkesi gereğince AİHM ve AYM kararlarının gereği yerine getirilmelidir.
- Kayyım uygulamasına son verilerek kayyım atanan belediyelerin seçilmiş başkanları görevlerine iade edilmelidir.
- Yaşam hakkı tehdidi ve birçok ihlal ile karşı karşıya olan hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalı bu konuda yasal ve idari reformlar gerçekleştirilmelidir.
- Mahpusların tahliyelerini keyfi bir şekilde engelleyen İdare ve Gözlem Kurulları kaldırılmalı, mahpusların infaz süreleri kanunla belirlenmeli, mahpusların denetimli serbestlik hakkından yararlanmalarını engelleyen ve açık cezaevine ayrılma taleplerinin reddeden keyfi ve gayri-hukuki tutumlara son verilmelidir.
- Belediye Başkanları, siyasi aktörler ve gazeteciler ve sivil toplum örgütü temsilcilerine yönelik yargısal tacizden vazgeçilmeli, tutuksuz yargılama bütün yargısal süreçlerde esas alınmalıdır.
- KHK ile işten atılan memur ve işçiler göreve iade edilmelidir.
- Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kaldırılmalı, TCK ve ilgili mevzuatın AİHM ve AYM kararları doğrultusunda öngörülebilirlik ve kanuni belirlilik ilkesi çerçevesinde yeniden düzenlenmelidir.
İHD olarak, çatışmasızlık ve silahsızlanma ile elde edilen bu tarihi fırsatın kalıcı bir barışa dönüşmesi için siyasi ve hukuki adımların mümkün olan en kısa süre içinde hayata geçirilmesi talebimizi yineliyoruz.”
İstanbul
İHD İstanbul Şubesi, İstanbul Beyoğlu’nda bulunan dernek binalarında sürece ilişkin basın toplantısı gerçekleştirdi. “Silahsızlanma ve barış hukuki reformlarla güvence altına alınmalıdır” pankartının açıldığı toplantıya çok sayıda hak savunucusu katıldı. Toplantıda basın metnini İHD Eş Genel Başkanı Oya Ersoy okudu.
Şirnex
İHD Şirnex Şubesi, Cizîr’de (Cizre) bulunan Mehmet Dilsiz Sanat Sokağı’nda açıklama yaptı. Açıklamaya siyasi parti, demokratik kitle örgütü temsilcileri ve çok sayıda kişi destek verdi. Açıklamada konuşan İHD Şirnex Şube Eşbaşkanı Şıvan Sakman, onurlu bir barış içi yasal düzenlemeler yapılması gerektiğini belirtti.
Açıklamada ortak basın metni İHD Şirnex Şube Yöneticisi Haşim Toğurlu tarafından okundu. Açıklama, “Savaşa hayır barış hemen şimdi” sloganları ile son buldu.
İzmir
İHD İzmir Şubesi de dernek binasında basın toplantısı yaptı. Basın metnini İHD Ege Bölge Temsilcisi Vetha Aydın Yüksel okudu.
Mêrdîn
İHD Mêrdîn Şubesi’nde yapılan basın toplantısında metni İHD Mêrdîn Şube Eşbaşkanı Veysi Parıltı okudu.
Adana
İHD Adana Şubesi, İnönü Parkı’nda basın açıklama yaptı. Açıklamayı İHD Adana Şube Başkanı Yasemin Dora Şeker okudu.
Antalya
İHD Antalya Şubesi de Attalos Meydanı’nda açıklama yaptı. Basın metnini IHD Antalya Şubesi Eşbaşkanı Mahir Önal okudu.
Hatay
İHD İskenderun Şubesi kendi binalarının önünde açıklama yaptı. Metni İHD Hatay Şubesi Eşbaşkanı Ayten Kılınç okudu.
Mersin
İHD Mersin Şubesi, dernek binasında açıklama yaptı. “Bu topraklarda barışa ihtiyacımız var” pankartı açılırken, “Herşeye rağmen barış”, “Bijî aşitî” ve “Ji bo herkesî wekhevî, ji bo wekheviyê aşitî” dövizleri taşındı. Açıklamayı İHD Mersin Şubesi Üyesi Şükran Aktaş okudu.
Ankara
İHD Ankara Şubesi de dernek binasında açıklama yaptı. Açıklamayı Ankara Şube Eş Başkanı Sevil Turgut okudu.
Riha
İHD Riha Şubesi’nde yapılan açıklamada metni İHD Riha Şubesi Eşbşkanı Songül Arpa okudu.
Dêrsim
İHD Dêrsim Şubesi de konuya dair Sanat Sokağı’nda açıklama yaptı. Açıklama metnini İHD Dêrsim Şube Eşbaşkanı Nurşat Yeşil okudu.
Êlih
Êlih İHD Şubesi de Yılmaz Güney Parkı’nda açıklama yaptı. Açıklama metnini İHD Eşbaşkanı Ahmet Şiray okudu.
Sêrt
Sêrt’te de açıklama yapıldı. Özbel İş Hanının önünde yapılan açıklamayı, İHD Eşbaşkanı Zozan Akdoğan Nas okudu.
Çewlîg
İHD Çewlîg Temsilciği ise Kent Meydanı’nda açıklama gerçekleştirildi. Açıklama metnini İHD Çewlîg Temsilcisi Cemalettin Güzel okudu.
Wan
İHD Wan Şubesi de Sanat Sokağı’nda basın açıklaması gerçekleştirdi. Açıklamayı İHD Wan Şube Eşbaşkanı Mehmet Salih Coşkun okudu.
Colemêrg
İHD, Colemêrg’in Gever (Yüksekova) ilçesinde bulunan Sanat açıklama gerçekleştirildi. Basın metnini İHD Colemêrg Şubesi Eşbaşkanı Sibel Çapraz okudu.
Agirî
Agirî İHD Şubesi, Cumhuriyet Caddesi üzerinde açıklaması gerçekleştirdi. Açıklama metnin İHD yöneticisi Mazlum Doğan Şengül okudu.
Îdir
İHD Îdir Şubesi, İrfan Caddesi üzerinde bulunan İnsan Hakları Anıtı önünde açıklama gerçekleştirdi. Basın metnini İHD yöneticisi Şaziye Cantepe okudu.
Kaynak: MA
