Mevcut tabloya bakıldığında, İran’a yakın Haşdi Şabi gruplarının daha sıkı denetim altına alınması ihtimali oldukça güçlü görünüyor. Ancak Peşmerge konusunda Bağdat ile Erbil arasında daha karmaşık ve uzun bir müzakere sürecinin yaşanması bekleniyor
Doğan Cihan
Bağdat’ın yeni güvenlik planı Peşmerge ve Haşdi Şabi’yi aynı çatı altında toplamayı hedefliyor.
Irak’ta yeni Başbakan Ali el-Zaidi’nin göreve gelmesiyle birlikte ülkenin uzun yıllardır çözülemeyen güvenlik yapısına ilişkin kapsamlı bir yeniden yapılanma süreci gündeme geldi. ABD’nin özellikle İran’a yakın silahlı grupların kontrol altına alınması yönündeki baskılarının da etkisiyle Bağdat yönetimi, “Federal Güvenlik Bakanlığı” adı altında yeni bir yapı kurmayı planlıyor.
Hazırlık aşamasındaki yasa taslağına göre Irak ordusu dışında faaliyet gösteren tüm silahlı oluşumların bu yeni bakanlık bünyesinde toplanması hedefleniyor. Bu kapsamda Halk Seferberlik Güçleri (Haşdi Şabi), Kürt Peşmerge güçleri, Federal Polis ve Hızlı Müdahale Tümeni gibi yapılar tek bir komuta ve koordinasyon sistemi altında bir araya getirilecek.
ABD baskısı ve Haşdi Şabi dosyası
Irak’ta devlet dışı silahlı yapıların kontrol altına alınması yönündeki tartışmalar yeni değil. 2016 yılında çıkarılan yasa ile Haşdi Şabi’nin önemli bir bölümü doğrudan başbakana bağlı hale getirilmişti. Ancak özellikle İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen Kataib Hizbullah, Asaib Ehl el-Hak, Bedir Örgütü ve Nujaba Hareketi gibi gruplar, fiili özerkliklerini büyük ölçüde korumayı sürdürdü.
Bu gruplar zamanla yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi ve ekonomik alanda da etkili yapılara dönüştü. ABD ve bazı bölge ülkelerine yönelik saldırılarla ilişkilendirilen söz konusu oluşumlar, Washington’ın Irak’taki en önemli güvenlik başlıklarından biri haline geldi.
Bu nedenle yeni yasa girişiminin temel hedeflerinden birinin, devlet dışı silahlı yapıların merkezi otoritenin tam denetimi altına alınması olduğu değerlendiriliyor.
Peşmerge meselesi: Anayasal statü tartışması
Taslağın en hassas başlıklarından biri ise Kürt Peşmerge güçlerinin geleceği. Irak Anayasası’nın 2005 yılında kabul edilen hükümlerine göre Kürdistan Bölgesi kendi güvenlik güçlerini organize etme hakkına sahip. Bu nedenle Peşmerge güçleri hukuken Kürdistan Bölgesi’nin resmi güvenlik yapısı olarak kabul ediliyor ve doğrudan Bağdat’ın komutası altında bulunmuyor.
Ancak yeni güvenlik modeliyle birlikte Bağdat yönetiminin Peşmergeyi de merkezi sisteme daha fazla entegre etmeyi hedeflediği görülüyor. Bu durum Kürt siyasi çevreleri tarafından anayasal yetkilerin sınırlandırılması olarak değerlendirilirken, Irak merkezi hükümeti ise parçalı güvenlik yapısının ülke egemenliğini zayıflattığını savunuyor.
Yaklaşık 250 ila 300 bin arasında olduğu tahmin edilen düzenli ordu dışındaki silahlı güçlerin tek merkez altında toplanmasının devlet otoritesini güçlendireceği görüşü Bağdat’ta giderek daha fazla destek buluyor.
Barrack’ın Irak dosyasına dahil edilmesi dikkat çekiyor
Irak’ta bu tartışmalar sürerken ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun son 24 saat içerisinde yaptığı iki ayrı açıklama, Washington’ın sürece verdiği önemi ortaya koydu.
Rubio’nun açıklamalarına göre ABD Başkanı Donald Trump’ın en yakın isimlerinden biri olarak görülen Tom Barrack’ın görev süresi uzatıldı ve sorumluluk alanına Irak da eklendi. Hâlihazırda Türkiye Büyükelçiliği ve Suriye Özel Temsilciliği görevlerini yürüten Barrack’ın, yeni dönemde Irak dosyasında da aktif rol üstleneceği netleşti.
Bu gelişme, Irak’ta güvenlik kurumlarının yeniden yapılandırılması ve silahlı grupların entegrasyonu yönündeki tartışmaların Washington tarafından yakından takip edileceğine işaret ediyor.
Rubio’nun Barrack’ı “Başkan’ın ekibinin vazgeçilmez bir üyesi” olarak tanımlaması da bu yaklaşımın önemli bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Barrack’ın yalnızca Suriye’deki geçiş sürecinde değil, Irak’ta devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve güvenlik yapısının yeniden düzenlenmesi süreçlerinde de ABD adına önemli bir rol üstlenmesi bekleniyor.
Süreç nasıl sonuçlanabilir?
Mevcut tabloya bakıldığında, İran’a yakın Haşdi Şabi gruplarının daha sıkı denetim altına alınması ihtimali oldukça güçlü görünüyor. Ancak Peşmerge konusunda Bağdat ile Erbil arasında daha karmaşık ve uzun bir müzakere sürecinin yaşanması bekleniyor.
Olası senaryolardan biri, Peşmerge güçlerinin kendi bölgelerinde Kürdistan Bölgesi yönetimine bağlı kalırken, idari olarak yeni kurulacak Federal Güvenlik Bakanlığı’nın yapısına entegre edilmesi. Böylece hem Kürdistan Bölgesi’nin anayasal statüsü korunabilir hem de Bağdat yönetimi “tek güvenlik sistemi” hedefini kısmen hayata geçirebilir.
Ancak İran’a yakın siyasi çevrelerin, Haşdi Şabi içerisindeki bazı grupların ve Kürt tarafının olası itirazları dikkate alındığında, söz konusu reform girişiminin ciddi siyasi dirençle karşılaşması da ihtimaller arasında bulunuyor.
Bununla birlikte Tom Barrack’ın Irak dosyasına dahil edilmesi ve Washington’ın sürece daha görünür şekilde müdahil olmaya başlaması, önümüzdeki dönemde Irak’ta “tek ordu” tartışmalarının ve entegrasyon girişimlerinin daha da hızlanabileceğine işaret ediyor.
