8 Eylül tarihinde ABD Dışişleri Bakanlığı’nın yaptığı açıklamayla, 36 kurum ve kişiye ekonomik ambargo ilan ederek, 23 Eylül’e kadar bu yaptırımların uygulanmasını salık verdi. 23 Eylül sabahı Resmi Gazete’de yayımlanan kararla BM’ye uyumlu şekilde ve ‘terörün finansmanının önlenmesi’ kapsamında sıkı denetimler devreye sokuldu. Bu karar gelecekte Türkiye-İran ilişkilerini nasıl etkileyeceği merak ediliyor
ABD Dışişleri Bakanlığı resmi sayfasında yayınlanan açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC), Eylül ayı boyunca aldığı kararlarlar ve yaptırım ilan edildi. ABD’nin İran havacılık sektörüne karşı başlattığı ‘Ekonomik Dışlama Operasyonu’ ile sektörün bölgesel finans ağlarını ve iş birliği yaptığı yabancı kuruluşları hedef alan kapsamlı yaptırım kararları açıklandı.
Yapılan açıklamada, “ABD, İran rejiminin finansal can damarlarını kesme girişimlerimizi kararlılıkla sürdürecek” dendi.
21 Eylül’de Middle East Eye’ın (MEE) haberine göre; ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarının yürürlüğe girmesiyle Türkiye’deki üç büyük havayolu şirketi; Türk Hava Yolları, AJet ve Pegasus da İran’a geliş-gidiş yönlü uçuşlarını iptal ettiği ortaya çıktı. İran Sivil Havacılık Kurum Sözcüsü Mecid Ahvan ise, bir haber sitesinin aktardığına göre ‘zaten 8 aydır THY’nin İran uçuşu olmadığını’ söyledi.
Hürmüz Boğazı etrafında aylardır süren savaş ve gerilimlerin üzerine, ekonomik yaptırım kararlarıyla uyumlu sermaye ve hükümet adımlarının ilişkilerin daha da gerilmesine neden olabileceği düşünülüyor. Bunun da ötesinde, Türkiye’nin yürüttüğünü ifade ettiği “barış diplomasisi” söylemiyle Körfez Arap ülkeleriyle büyüttüğü ekonomik iş birliği, İsrail’e petrol gönderdiğine dair tekrar ortaya çıkan uluslararası hak kuruluşu raporları arasındaki çelişkiler ABD’nin hegemonyasını tahkim etme sürecine destek olduğunu düşündürüyor.
Karar Türkiye İran ilişlerini etkiler mi sorusunu akıllara getirdi. Türkiye, ABD ve İran’ın aldığı kararlar ve karşılıklı yaptığı açıklamalar, önümüzdeki günlerde bölgeyi de etkileyecek sonuçlar doğurabilir. Türkiye’nin Körfez ülkelerine yakınlaşması ile İran ile ilişkilerini etkileyeceği açıklamaları yapılırken, bu kararla bunun daha da sertleşeceği yönünde yorumlar yapılmaya başlandı.
Hedefler arasında Türkiye’deki şirketler de var
8 Eylül’de yayımlanan açık kaynak bilgilerine göre aralarında Türkiye’nin de bulunduğu ülkelerdeki 36 kişi ve şirket hedef listesine alındı. Listede Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Birleşik Krallık ve Malezya da yer aldı. Hedef alınan şirketler ise şöyle:
- Air Shiraz
- Asa Jet Airline
- Ata Airlines Company
- Atlas Aviation Group
- Ava Airlines
- Chabahar Airlines Company
- Erwan Airline Company
- Fly Kish Airlines
- Fly Persia Airlines
- Iran Air Tour
- Iran Aseman Airlines
- Jsky Airlines
- Kish Airlines
- Karun Airlines Company
- Lad Airways
- Mehr Airways
- Nasim Air
- Pars Oghyanous Kish Company
- Qeshm Air
- Raimon Airways
- Saha Airlines
- Sepehran Airlines
- Soroush Air
- Taban Airlines
- Toos Airlines
- Varesh Airlines
- Zagros Airlines
Habere göre OFAC ayrıca, İran hava sahasından geçişlere ilişkin ödemeleri ve ABD menşeli veya ABD kontrolündeki uçaklarla İran’a yapılan belirli uçuşları kapsayan hükümler de dahil olmak üzere, İran’a ait 3 havacılık iznini askıya aldı.
Yaptırımların uygulanmaya başlamasına dair 23 Eylül’e kadar süre verilmişti.
10 Eylül’de yine ABD Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında şunlar kaydedildi:
“Bugün açıklanan önlemler, İran’ın İslam Devrim Muhafızları-Kudüs Gücü’nün (IRGC-QF) Irak’taki Halk Seferberlik Güçleri’ni ne ölçüde kendi saflarına kattığını ve terörizmi finanse etmek ve uluslararası yaptırımlardan kaçınmak amacıyla Irak, BAE, Türkiye ve Lübnan’daki ticari ağları nasıl istismar ettiğini ortaya koymaktadır.”
Resmi Gazete’de yaptırım kararları düzenlemesi
23 Eylül 2026 tarihli ve 33379 sayılı Resmî Gazete’de ise, Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 34) yayımlandı. 23 Eylül’e son tarihi verilen yaptırım kararlarının yansıması olarak görülebilecek tebliğ ile, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin “terörizmin ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanının önlenmesine ilişkin kararlar” kapsamında listelenen kişi, kuruluş veya organizasyonlarla ilgili tedbirler belirlendi.
Düzenleme uyarınca yükümlüler, karara konu kişi ve kuruluşlarca gerçekleştirilmek istenen işlemleri ivedilikle MASAK Başkanlığı’na bildirmek ve işlemlerin ertelenmesine yönelik gerekli tedbirleri almakla yükümlü kılındı. Buna göre Türkiye’de faaliyet gösteren ve İran ile ilişkili olabilecek şahıs ve şirketler yaptırım kararları uyarınca yargılamaya konu olabilir.
2018’de yaptırımlar reddedilmişti
Al Jazeera’nin 6 Kasım 2018 tarihli bir haberine göre, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İran’a yönelik ABD ekonomik yaptırımlarını sert bir dille eleştirmiş, yaptırımların dünyadaki dengeleri bozmayı amaçladığını belirtmişti. Ayrıca Türkiye’nin yaptırımlara boyun eğmeyeceğini de ifade etmişti.
Erdoğan, gazetecilere yaptığı açıklamada, şu ifadeleri kullanmıştı:
“ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları yanlıştır. Bizim için bunlar dünyadaki dengeyi bozmayı amaçlayan adımlardır; emperyalist bir dünyada yaşamak istemiyoruz.”
2023’ten sonra İsrail’e petrol gönderen Türkiye
3 Eylül 2026 tarihli Evrensel haberine göre ise, Oil Change International (OCI) ve SOMO iki gizli petrol tüccarının İsrail’in Filistin’e yönelik devam eden askeri saldırganlığını besleyen ham petrolü sağlamaya nasıl yardımcı olduğunu kamuoyuyla paylaştı. Vitol ve Heritage Petroleum adlı iki şirket soykırımın başladığı 2023 sonlarından bu yana İsrail’e ham petrol sevkiyatında ana oyuncular olarak ortaya çıktığı belirtildi.
Vitol ve Heritage adlı şirketlerin, Ekim 2023 – Haziran 2026 arasında İsrail’e toplam 22 milyon varil sevk ettiği, iki şirketin sadece Türkiye/Ceyhan üzerinden taşıdığı ham petrol miktarının 15.89 milyon varil olduğu ve İsrail’in toplam ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 7-8’ine denk geldiği haberde aktarıldı.
2026’da ilişkiler ‘sıkı adam’ düzeyinde
Dün BM Genel Kurulu ziyaretleri kapsamında Körfez İş Birliği Konseyi (KİK) üyesi ülkeler toplanmıştı. Toplantıda ABD Başkanı Trump, Gazze’de teknokratik yönetim ve yeniden inşa sürecine değindi, Erdoğan’ı işaret ederek şu ifadelerde bulundu:
“Tam olarak bir yıl önce birçok ülke Birleşmiş Milletlerin yan etkinlikleri kapsamında burada bir araya gelerek Gazze’deki kanlı savaşı nasıl sona erdirebileceğimizi tartışmıştık ve neredeyse aynı isimler buradaydı. Aralarında Türkiye’den gelen, tam şuradaki dostum da vardı. Kendisi sert bir adamdır. Onunla uğraşmayın. Kendisi gerçekten harika bir adamdır.”
AB, İran yaptırımlarını 2027’ye uzattı: 262 kişi ve 53 kuruluş listede
HABER MERKEZİ
