Yaşamını yitiren oyuncu Kadir İnanır, sanatının yanı sıra politik duruşu ve barış ısrarıyla toplumda derin izler bıraktı. ‘Ben Kadir İnanır; halkların kardeşliğine ve büyük barışa tüm kalbimle inanıyorum’ sözleriyle hafızalara kazındı
Sinemanın önemli isimlerinden biri olan 77 yaşındaki oyuncu ve yönetmen Kadir İnanır, akut böbrek yetmezliği ve ileri evre akciğer kanserine bağlı solunum yetmezliği nedeniyle tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi. Kadir İnanır, canlandırdığı karakterlerin yanı sıra verdiği barış mücadelesiyle de hafızalara kazındı.
Kadir İnanır, 15 Nisan 1949’da Ordu’nun Fatsa ilçesinde ailenin son çocuğu olarak dünyaya geldi. İlk ve ortaokulu Fatsa’da tamamladıktan sonra İstanbul Haydarpaşa Lisesi’nde yatılı okudu. Ardından Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Televizyon ve Sinema bölümünden mezun oldu.
182 filmde rol aldı
1968 yılında Saklambaç Gazetesi’nin düzenlediği “Fotoroman Artisti Yarışması”nda birincilik ödülü aldı. Çeşitli fotoromanlarda oynayan Kadir İnanır, sinemaya “Son Yedi Adım Sonra” filmiyle adım attı. Kadir İnanır, bu filmle başlayan sanat hayatına 182 film ve 12 televizyon dizisi sığdırdı.
Kimi dönemler aşk, kimi dönemler ise sınıf çatışması, toplumsal, ekonomik, sosyolojik ve adalet temalı filmlerde oyunculuk yaptı.
“Tatar Ramazan”, “Rıza Bey” ve “İlyas” gibi karakterlerle öne çıkan Kadir İnanır’ın rol aldığı bazı filmler şöyle:
Köprü (1975), Deprem (1976), Selvi Boylum Al Yazmalım (1977), İsyan (1979), Düzen (1978), Yılanların Öcü (1985), Katırcılar (1986), Umut Sokağı (1987), Darbe (1990), Tatar Ramazan (1992), Kapı (2019).
Oyunculuk başarısıyla birçok ödüle layık görüldü:
- 1973’de gerçekleştirilen 5’inci Adana Altın Koza Film Festivali’nde “Utanç” filmiyle “En İyi Erkek Oyuncu” ödülü, ilk ödülünü oldu.
- 1986’da 23’üncü Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde ise “Yılanların Öcü” filmiyle “En İyi Erkek Oyuncu” ödülünü aldı.
- 1990’da “Medcezir Manzaraları” filmiyle 3’üncü Ankara Film Festivali’nde “En İyi Erkek Oyuncu” dalında ödül aldı.
- 2000’de 37’inci Altın Portakal Film Festivali’nde “Yaşam Boyu Onur Ödülü” aldı.
- 2007’de 40’ıncı Sinema Yazarları Derneği Ödülleri’nde yine “Onur Ödülü”nün sahibi oldu.
- 2011’de 18’inci Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali kapsamında “Onur Ödülü” sahibi oldu.
- 2016’de Almanya Film Festivali Oyun Ödülü’nde “Onur Ödülü” aldı.
- En son ödülü ise, 2023’te 30’uncu Uluslararası Altın Koza Film Festivali’nde “Cumhuriyet’in 100’üncü Yılında Sinemamızın Yüzü” ödülü oldu.
Kadir İnanır sadece sinema değil, yaşamdaki duruşuyla da birçok çevreden farklı ödüllere layık görüldü. 2020’de Diyarbakır Tabip Odası’nın düzenlediği “Barış, Dostluk ve Demokrasi Ödülü” Kadir İnanır’a verildi.
Halkın sesi oldu
Kadir İnanır yaşamı boyunca halkın acısını paylaşan, işçinin ve emekçinin yanında duran, haksızlığa ve zulme karşı sesini yükseltenlerin yanında durdu. Halkın sesi olmayı kendine görev bildi, bunu da katıldığı her programda ve verdiği her söyleşi çekinmeden dile getirdi.
Çözüm sürecinde aktif rol aldı
Aynı zamanda Kürt dostu bir sanatçı oldu. Kürt sorununun çözümü noktasında 2013-2015 yılları arasında sürdürülen süreçte aktif rol oynadı. Akil İnsanlar Heyeti’nde yer alarak, Akdeniz Bölgesi’nde barış için çalışma yürüttü.
Bu süreçte verdiği her söyleşinin vurgusu barış oldu. “Çözüm Süreci”nin devam ettiği 2014 yılında verdiği bir demeçte, “Barış görüşmeleri başladığından beri kendimi düşünmeksizin barış uğruna mücadele etme amacı ve heyecanlıyla, hiç geri dönmeden ve hep daha fazla çalışarak yollara çıktım” ifadelerini kullandı. Aynı demecinde, sanatçının toplumdaki rolüne işaret ederek, sanatçının sorunların ortadan kaldırılması için verilen mücadelenin en önünde koşması gereken insanlar olması gerektiğini vurguladı.
Hakikat komisyonları
Kadir İnanır’ın bu süreçteki hayallerinden birisi de Hakikat Komisyonları’nın kurulmasıydı: “Hakikat Komisyonlarını kuralım. 30 yılda işlenen bütün suçların faillerini ortaya çıkaralım. Halk gerçekleri görsün ve kimin suç işleyerek bizi bu duruma getirdiğini öğrensin. Halk Diyarbakır Cezaevini bilmiyor, 17 bin faili meçhulü bilmiyor.”
İsyan filmi ve ‘Apo’ karakteri
Kadir İnanır, aynı dönemde verdiği farklı bir demecinde, yasaklı olan “İsyan” filminde canlandırdığı “Apo” karakterin Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan olduğunu söyledi.
“Abdullah Öcalan size göre kimdir?” sorusuna şu yanıtı verdi: “Öcalan bana göre bir Apo. Benim ‘İsyan’ filmimdeki Apo. Film şöyledir: Feodal yapı içerisinde ağanın baskısıyla kaçakçılığa sürüklenen bölge halkını ‘Ben kaçakçılığa gitmiyorum’ diyerek isyana teşvik eden ve özgürlüğe kavuşturmak için dağlara çıkaran adamı anlatır. Bu filmi çektiğimde Öcalan henüz ortada yoktu. Ama film hâlâ yasaklı. Çünkü filmdeki adım Apo… Hiçbir yerde benim ‘İsyan’ filmimi gördünüz mü?”
Aynı söyleşide Abdullah Öcalan’ın “Kürt halkının lideri” olduğuna vurgu yaptı.
‘Barış hakim olacak’
Kadir İnanır’ın barış çabaları sonraki süreçte de devam etti. Baskının en yoğun dönemlerinde bile kariyer kaygısı gütmeden barış vurgusu yaptı. 2019 yılında verdiği bir demeçte, “Bugün kimse konuşmuyor, sesini çıkartmıyor olabilir. Benim kimseden korkum yok. Ben ömrüm boyunca böyle yaşadım, bu saatten sonra da kimseye boyun eğecek değilim. Bu topraklara büyük bir barış hakim olacak. O barış mutlaka gelecek. Kimse merak etmesin. Ben Kadir Kadir İnanır; halkların kardeşliğine ve büyük barışa tüm kalbimle inanıyorum. Biliyorum, yarın çok büyük zorluklarla karşılaşacağız ama bir biçimde mutlaka bütün bu zorlukları yeneceğiz. Büyük barış mutlaka gelecek, bunda inancım tamdır” sözleriyle barış noktasındaki duruşunu ortaya koydu.
Kadir İnanır, en son demecini T24’te vererek, benzer vurgularda bulundu. Kadir İnanır, bu söyleşisinde de yeni bir sürecin başlaması durumunda “en önde gideceğini” söyleyerek, “yeter ki adı ‘barış’ olsun” diye kaydetti.
Toplumsal konulara olan duyarlılığını ise, Amed’in Sur ilçesinde 2015-2016 yılları arasında ilan edilen sokağa çıkma yasakları döneminde hayatını kaybeden Hakan Arslan’ın cenazesinin yıllar sonra bir torbada babasına verilmesine dair sözleriyle gösterdi: “Sur’da oğlunun kemiklerini poşet içinde teslim alan babanın filmini çekeceğim.”
‘Kapı’ filmi
Kadir İnanır son olarak, Mêrdîn’den Berlin’e göç etmek zorunda bırakılan, oğulları faili meçhul şekilde katledilen ve 25 yıl sonra ülkelerine dönen Süryani bir aileyi anlatan “Kapı” (2019) filminde rol aldı. Kadir İnanır, bu filmde köklerini ve kayıp olan evinin kapısını arayan kapı ustası Yakup karakterini canlandırdı.
Filmdeki “etik” sahnesi ise bir hayli gündem oldu. Kapıcı Yakup’un etik kavramına dair verdiği “Evimizden, yurdumuzdan, barkımızdan göç ettik. Etik ne? Gencecik çocukların ne uğruna öldüklerini bilmeden yitip gitmeleri mi etik? İnsanın nerede yaşarsa oranın yabancısı olması mı etik? Hiç vatanının olamaması mı etik? Kendi dilinin bile unutulması mı etik? Bir annenin ölmüş oğlunun acaba gelir mi diye 25 yıl beklemesi mi etik? İnsanın ölmüş evladının bedenini bulamaması mı etik?” yanıtı halen hafızalarda taze.
Kadir abi olarak yaşayacak
Canlandırdığı karakterler, toplumsal sorunlara duyarlılığı ve barış mücadelesiyle halkın geniş kesiminin sevgisini kazandı. Bir röportajında “Ben öldüğümde bütün evlerden cenaze kalkacak” demişti ve öyle de oldu. Ölümünün ardından duyulan üzüntü de toplumdaki sevgisinin kanıtı oldu.
Kaynak: MA
