Şam tarafından yeni atamalar, iktidar merkezinin yeniden yapılandırılması, güç dengelerinin yeniden şekillendirilmesi ve artan iç-dış baskıların daha sıkı bir yönetim modeliyle kontrol altına alınması yönünde yeni bir döneme girildiğine işaret ediyor
Suriye’de geçiş sürecinin en kapsamlı idari revizyonu olarak değerlendirilen 9 Mayıs 2026 tarihli kararname paketi, yalnızca bürokratik bir görev değişimi değil; yeni iktidar mimarisinin nasıl şekilleneceğine dair güçlü siyasi mesajlar taşıyor. Suriye Geçiş Hükümeti Başkanı Ahmed el-Şara tarafından yayımlanan yedi ayrı cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Enformasyon ve Tarım bakanlıkları ile Humus, Lazkiye, Dêrazor ve Kuneytra valiliklerinde dikkat çekici değişikliklere gidildi.
Resmî söylemde bu hamleler “kurumsal verimliliği artırma” ve “devlet performansını güçlendirme” hedefleriyle açıklansa da, siyasi çevreler gelişmeleri Esad sonrası dönemde iktidar merkezinin yeniden tahkim edilmesi olarak yorumluyor. Bu revizyon, Aralık 2024’te Beşşar Esad yönetiminin devrilmesinden bu yana gerçekleştirilen ilk geniş ölçekli yönetim reorganizasyonu niteliği taşıyor.
Mahir El Şara’nın görevden alınması
Kararnamelerin en dikkat çekici maddesi, Cumhurbaşkanı’nın kardeşi Mahir el-Şara’nın Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği görevinden alınması oldu. Yerine, eski Humus Valisi Abdurrahman Bedreddin el-A’ma atandı.
Bu değişiklik, geçiş sürecinin başlangıcından itibaren yönetime yöneltilen “aile merkezli iktidar” ve nepotizm eleştirilerine verilmiş doğrudan bir siyasi mesaj olarak değerlendiriliyor. İlk geçiş hükümetinin kurulmasının üzerinden bir yılı aşkın süre geçmesine rağmen, karar alma mekanizmasının Cumhurbaşkanı’nın dar çevresinde yoğunlaştığı yönündeki eleştiriler kamuoyunda giderek güç kazanmıştı. Yeni hamleyle birlikte iktidar, ülkenin onlarca yıl boyunca bağlı kaldığı aile temelli yönetim modelinden uzaklaşıldığı izlenimini vermeye çalıştığı belirtiliyor.
Siyasi gözlemcilere göre Mahir el-Şara gibi kritik bir ismin görevden uzaklaştırılması, teknik bir tasarruftan çok sembolik bir yeniden konumlanma anlamı taşıyor. Ahmed el-Şara böylece kendisini, akrabalık ilişkilerinden ziyade siyasi sadakat ve yönetsel kapasiteye dayanan “kurumsal devlet” anlayışının lideri olarak sunmayı hedefliyor.
Bununla birlikte, söz konusu değişimin karar alma mekanizmasının merkezileşmesinden kopuş anlamına gelmediği; aksine daha kontrollü, daha disiplinli ve daha dar bir çekirdek yapı etrafında yeniden örgütlenme sürecine işaret ettiği görüşü de öne çıkıyor.
‘İdlib modeli’ Şam’a taşınıyor
Yeni atamalar, eski Kurtuluş Hükümeti veya ona bağlı idari-güvenlik yapılanmalarında görev yapmış isimlerin devlet mekanizması içindeki ağırlığının belirgin şekilde arttığını ortaya koydu.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’ne getirilen Abdurrahman el-A’ma, daha önce Kurtuluş Hükümeti bünyesinde ve Humus Valiliği’nde görev yapmış, sert idari disiplin anlayışıyla tanınan bir isim olarak öne çıkıyor. Bu tercih, Şam’ın İdlib’de uygulanan merkeziyetçi ve hızlı karar alma modelini devlet kurumlarının tamamına yayma niyetinin işareti olarak değerlendiriliyor.
Benzer bir eğilim, bağımsız teknokrat kimliğiyle öne çıkan Hamza el-Mustafa’nın yerine Halid Fevvaz Zarrur’un Enformasyon Bakanlığı’na atanmasında da görülüyor. İdlib çevresindeki akademik ve medya ağlarıyla ilişkili olduğu bilinen Zarrur’un, yeni iktidarın siyasi çekirdeğine daha yakın bir profil çizdiği ifade ediliyor.
Özellikle ekonomik çöküşün derinleştiği ve toplumdaki memnuniyetsizliğin arttığı bir dönemde, Şam iktidarının medya söylemini daha merkezi ve kontrollü hale getirme arayışında olduğu değerlendiriliyor.
Teknokratlardan ‘örgütlü sadakat’ modeline geçiş
Son değişiklikler, hükümet içindeki bağımsız teknokrat kadroların etkisinin gerilediğini; buna karşılık eski Heyet Tahrir el-Şam çevresine veya kuzey Suriye’de oluşan yönetim ağlarına yakın isimlerin yükselişe geçtiğini gösteriyor.
Yeni kabine dengelerine ilişkin değerlendirmelerde, HTŞ geçmişi bulunan veya o çevreyle ilişkili isimlerin hükümet içerisindeki ağırlığının belirgin biçimde arttığına dikkat çekiliyor. Aynı zamanda “İdlib deneyimine” yakın kişilerin devlet kurumlarındaki etkisi güçlendi.
Öte yandan Enformasyon ve Tarım bakanlıklarında yapılan değişikliklerle birlikte “bağımsız teknokrat hükümet” söyleminin geri plana itildiği görülüyor. Bu dönüşüm, siyasi ve idari çeşitlilik pahasına da olsa daha bütünleşmiş bir iktidar yapısı kurma eğilimini yansıtıyor.
Stratejik vilayetler, yeniden çizilen nüfus haritası
Humus, Lazkiye, Derazor ve Kuneytra’da gerçekleştirilen vali değişiklikleri de yalnızca idari tasarruflar olarak görülmüyor. Atamaların büyük ölçüde güvenlik öncelikleri ve bölgesel jeopolitik hesaplarla bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.
Lazkiye’de hedefin, kıyı hattındaki güvenlik kontrolünü sıkılaştırmak, kaçakçılık ağlarını sınırlandırmak ve hassas toplumsal dengeleri denetim altında tutmak olduğu belirtiliyor.
Kuzey, güney ve Suriye çölü arasında stratejik bir kavşak niteliği taşıyan Humus’a güvenlik kökenli Merhef en-Na‘san’ın atanması ise “güvenlik kontrolü”nün ve hayati ulaşım hatlarının korunmasının öncelikli hale geldiğine işaret ediyor.
Derezor’daki değişiklik ise çok daha karmaşık bir güvenlik denklemine dayanıyor. Bölgedeki aşiret yapısı, Fırat’ın doğusundaki güç dengeleri ve Suriye Demokratik Güçleri (QSD) ile ilişkiler, Şam açısından stratejik önem taşıyor. Güvenlik geçmişi ve saha bağlantılarıyla öne çıkan Ziyad el-Ayiş’in seçilmesi, Şam’ın doğu bölgesindeki yeni dönemin hassasiyetinin farkında olduğunu gösteriyor.
Kuneytra ise yalnızca iç güvenlik açısından değil, İsrail sınırı ve bölgesel aktörlerle bağlantılı jeopolitik hesaplar nedeniyle de hassasiyetini koruyor. Bu nedenle burada yapılan değişikliklerin aynı zamanda dış aktörlere verilmiş siyasi mesajlar taşıdığı değerlendiriliyor.
Ekonomik kriz: Değişikliklerin görünmeyen ana ekseni
Kararnamelerin siyasi ve güvenlik boyutu ön plana çıksa da sürecin arka planında derin ekonomik kriz belirleyici unsur olarak öne çıkıyor.
Suriye ekonomisi bugün tarihinin en ağır darboğazlarından biriyle karşı karşıya bulunuyor. Ulusal para birimindeki hızlı değer kaybı, akaryakıt fiyatlarındaki sert yükseliş ve maaşların temel yaşam giderlerini dahi karşılayamaz hale gelmesi, toplumsal baskıyı giderek artırıyor.
Bu bağlamda yapılan değişiklikler, halktaki öfkeyi yatıştırma ve yönetimin idari aksaklıkları gidermede ciddi olduğu izlenimini verme girişimi olarak okunuyor. Çünkü geniş kesimler, kötüleşen yaşam koşullarından mevcut yönetim kadrolarını sorumlu tutuyor.
Özellikle Tarım Bakanlığı’ndaki değişim dikkat çekiyor. Basil es-Suveydan’ın göreve getirilmesi, yaptırımlar ve tedarik zincirlerindeki kırılmalar karşısında üretim ekonomisini güçlendirme ve tarımsal kendi kendine yeterliliği artırma arayışıyla ilişkilendiriliyor.
Ayrıca yeni isimlerin göreve taşınması, iktidara geçmiş dönemin başarısızlıklarını önceki yöneticilere yükleme ve kamuoyu nezdinde siyasi zaman kazanma imkânı da sunuyor.
Askeri kontrolden idari tahkime
9 Mayıs kararları, Şam yönetiminin artık savaş sonrası dönemin yeni aşamasına geçtiğini gösteriyor. Askeri ve siyasi kontrolün büyük ölçüde sağlandığı değerlendirmesinin ardından öncelik, kararların tek merkezden hızlı ve sorunsuz uygulanabileceği yüksek derecede merkeziyetçi bir devlet yapısının inşasına verilmiş görünüyor.
Yeni iktidar yalnızca otoriteyi korumayı değil; saha deneyimi, siyasi sadakat ve bürokratik disiplin unsurlarını aynı potada birleştiren daha kontrollü bir yönetim modeli kurmayı hedefliyor.
Ancak asıl sınav, bu kadroların kurumları yönetme kapasitesinden çok, hızla derinleşen ekonomik çöküşle başa çıkabilme becerileri olacak. Çünkü bugün Suriye’de herhangi bir siyasi yapının meşruiyetini belirleyen temel unsur güvenlikten ziyade ekonomi olarak görülüyor.
Bu nedenle 9 Mayıs değişiklikleri, Suriye devlet merkezinin sessiz biçimde yeniden inşa edilmesine yönelik bir süreç gibi görünüyor. Yeni iktidar yapısının “son vidaları” sıkılırken, ülke geçiş sürecinin belki de en hassas dönemine hazırlanıyor.
Haber: Abdullah Ehmed / ANF
