Silopiya’da 2009’dan bu yana çalışan ve asfaltit yakan termik santral bölgeyi zehirlerken, Irak’a yapılan elektrik satışı 600 MW’a çıkarıldı. Asfaltit madenlerinde ise 40 katı aşan kapasiteyi artış girişimleri devam ediyor
K. Bülent Ongun
Şirnex Silopiya’da kömür madenleri ve termik saantrale karşı tepkiler her geçen gün artarken, Silopiya’da Asmina Madencilik şirketi yıllık 10 bin ton olan asfaltit-kömür üretimini 216 bin tona çıkarma çalışmalarına başladığı duyuruldu. Proje kapsamında mevcut durumda 30.000 ton/yıl cevher+pasa olan ocağın üretim kapasitesinin 720.000 ton/yıl cevher+pasaya çıkarılması planlanıyor. Ocak sahasından elde edilecek malzemenin 216.000 tonluk kısmı cevher, 504.000 tonluk kısmı ise pasa (atık) malzemesi olacak. Bir yandan Bêspin (Görümlü) ile Gite (Çalışkan) beldeleri arasında bulunan Ciner Grubu’na ait termik santral, hem doğayı hem de halk sağlığını tehdit ederken, diğer yandan termik santrale asfaltit ve kömür satan bir şirketin üretimini 20 katı aşan oranda arttırması bir felaket. Ayrıca Bêspin (Görümlü) beldesi Ballıkaya mevkiinde Tam Maden AŞ asfaltit maden ocağında kapasiteyi 42 kat arttırarak 20 bin ton üretimi 850 bin tona çıkarma girişim süreci devam ederken, yaşanamaz bir yer haline dönüşmeye başlayan Silopiya’nın adeta idam fermanlarının verildiği ortaya çıkmakta.
2 – 2,5 milyon ton asfaltit!
Santralin neden olduğu hava kirliliği yaz aylarında da sürerken, yurttaşlar evlerinin pencerelerini kirli havadan dolayı açamıyor. Diğer yandan santralde herhangi bir filtre bulunmadığı ise bölge halkı tarafından dile getirilirken, bölgede hava kirliliğini ölçen herhangi bir ölçüm cihazının olmaması ise dikkat çekiyor. MA’da yer alan bir haberde, Şırnak Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2024 Yılı Çevre Durum Raporu’na göre; santralde bir yıl içinde 840 bin 682 ton kömür-asfaltit kullanıldığı belirtilirken, son veriler ise yıllık 2 – 2,5 milyon ton asfaltit yakıldığını gösteriyor. Silopiya’da 44’ü Görümlü, 7’si de Koyunören köyünde 51 parsel, 2024 yılında Cumhurbaşkanı kararnamesiyle yurttaşlara ait olan 300.686 m2 alan kömür madeni için kamulaştırılmış olması bölgeye biçilen rolü ortaya koymakta. Silopiya’da kanser vakalarının her geçen gün artarken, resmi kurumlar ise hiçbir veri açıklamıyor.
Çevreyi kirlettiği yalanmış!
Ciner gurubu Silopiya’da termik santral inşasına 2006’da başlamış ve 2009 yılında santral faaliyete geçmişti. 2013 yılında resmi açılışa katılan dönemin Başbakanı Erdoğan’ın, “Yerli kömürle çalışan, çevre dostu bu santral kurulduğu bölge itibariyle bizim için ayrı bir önem taşıyor. Şırnak’ın ‘elektriğim yok’ diye bir sorunu kalmayacak. Dolayısıyla bize düşen şükrandır, teşekkürdür. Bu santralla yıllık 150 milyon dolar daha az doğal gaz ithal edeceğiz. Yani hem bölge hem de Türkiye kazanacak. 10 yıl evvel elektrik üretiminin yüzde 62’sini devlet yapıyordu. Bugün aynı oranda üretimi özel sektör yapıyor. Birileri diyor ki; bu santral çevreyi kirletecek. Hepsi yalan” ifadesi santralin kuruluşundan bu yana filtresiz çalışıyor olmasına bir yanıt üretmiyor.
Ciner santrali satıyor mu?
Habertürk, Show TV ve Bloomberg HT’yi “suç örgütü kurmak”, “kaçakçılık”, “dolandırıcılık” ve “kara para aklama” suçlamalarıyla operasyon yapılan Can Grubu’na devrederek medya sektöründen çıkan Ciner Grubu’nun, Silopi Termik Santrali’de kesintilerle de olsa Irak’a elektrik satarken, geçtiğimiz yıl Ekim ayında santralin satışı için görüşme yaptığı ortaya çıkmıştı. Ciner’in operasyonlar sırasında Ciner Denizcilik adlı şirketini Yunanistan’a kaydırma kararı almış olması Ciner’le iktidarın bir sorun yaşadığına işaret ediyordu. Gazeteci Olcay Aydilek, “Ciner Grubu’nun Şırnak’taki 405 megavat gücündeki Silopi Termik Santrali için istekli bir “alıcı” ile görüştüğü konuşuluyor. Talibin adı şimdilik bizde saklı” diye ifade etmişti.
‘Kalkınma yolu enerji yolu’
2024 yılı Temmuz ayında Enerji ve tabii Kaynaklar Bakanlığı’dan yapılan yazılı açıklamada, Cumhurbaşkanı Recep T. Erdoğan’ın 22 Nisan 2024’te Irak’a gerçekleştirdiği ziyaretten 3 ay sonra iki ülkenin enerji alanında yeni bir adım attığına işaret edilerek, “3 yıllık aradan sonra Irak’a elektrik ihracatı başladı. Türkiye-Irak arasında mevcut 400 KV Cizre – Kasek Enterkonneksiyon hattı üzerinden Irak’a azami 300 megavata (MW) kadar elektrik sağlanacak” denilmişti. Aynı gün sosyal medya hesabı X üzerinden konuya ilişkin paylaşımda bulunan Bayraktar, “Kalkınma Yolu Projesi ile bölgemizin refahına ve barışına birlikte katkı sunacağımız komşumuz Irak’a elektrik ihracatına yeniden başladık. Yapacağımız yatırımlarla Kalkınma Yolu’nu aynı zamanda bir ‘Enerji Yolu’ olarak da tesis edeceğiz” ifadeleri ise dikkat çekmişti.
Karadeniz Enerji
Öte yandan Körfez’den Karadeniz Holding 2003’te Irak’la anlaşma imzalamış ve Karpowership gemisi ve Silopiya’daki KARTET enerji santrali ile birlikte Irak’a elektrik satmaya başlamıştı. Holdingin Enerji Grubu Başkanı Doğan Karadeniz, anlaşmaya vardıkları zaman EPDK ve Enerji Bakanlığı’ndan kendilerine, “Sadece ürettiğinizi değil, devletin elektriğini de satın” teklifi geldiğini söylemişti. Holdinge ait KARTET Silopi Termik Santrali, Wartsila Dizel Jeneratör Grupları ile fuel-oil kullanarak elektrik enerjisi üretmektedir. Şirketin bu santraldeki toplam üretim kapasitesi 74 MW’la balamış ve 182 MW’a ulaşmış durumda. Holding, KARTET ve Basra Körfezi’ndeki 3 adet enerji gemileri olan powershipler aracılığıyla Irak’a 10 milyar kWh’in üzerinde elektrik satışı gerçekleştirdiği duyurulmuştu.
Kimin eli kimin cebinde
Mart 2025’te Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile Irak Elektrik Bakanı Ziyad Ali Fadel, Bağdat’taki görüşmelerde Türkiye’den yapılan elektrik ihracatının 300 MW’tan 600 MW’a çıkarılması için gerekli altyapı ve lojistik hazırlıkların tamamlandığını duyurmuştu. Irak ülkenin tümüne düzenli elektrik sağlayabilmek için Ağustos 2025’te ise Karadeniz Enerji ile 590 MW’lık bir anlaşma imzalamıştı. Bu anlaşmanın hemen ardından birkaç gün sonra Irak’ta yayın yapan IragiNews sitesi, Ninova Elektrik Müdürlüğü’ndeki bir kaynağa dayandırdığı haberinde, Türkiye’nin ödenmemiş borçlar nedeniyle elektriği kestiğini duyururken, ne Irak’tan ne de Türkiye’den resmi bir açıklama yapılmamıştı. 2023 yılında kurulan Türkiye merkezli şirket Alfirin Enerji, Aralık 2024’te Irak’a elektrik satışı gerçekleştirmek amacıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (EPDK) lisans tadili için başvuru yaptı. Alfirin Enerji, ardından bu yılın başında Irak’la elektrik ticaretine başlaması ise kimin eli kimin cebinde olduğunu anlamamızı zorlaştırmakta.
Arsenik, Uranyum, Radon…
Silopiya insanı ve coğrafyası termik santralle adeta nefesi kesilirken, santralin halen çalışıyor olması dikkat çekici. Diğer yandan, santrale yılda 10 bin asfaltit satan bir şirketin üretimini 216 bin tona, bir diğerinin 20 bin tondan 850 bin yona çıkarma girişimleri santralin aralıklarla değil nonstop çalışmaya hazırlandığına işaret ederken, el değiştirmesinin de yakın olduğu ortaya çıkıyor. Şirnex adeta işgal edilip nefessiz bırakılırken, tüm su varlığı santrale ve madenlere bağlanmış durumda. Bölge halkının nefessiz kalmasına yol açan santralde yakılan asfaltit dünyanın en kirli karbon yakıtı olarak değerlendirilirken, asfaltitin kül oranı yüzde 35 ve santral filtresiz çalışmakta. Asfaltit külünün içeriğinde ise silisyum, alüminyum, demir oksitlerin yanı sıra toprağa, suya ve çevreye yayılabilecek Kadmiyum, Civa, Kurşun, Arsenik gibi ağır metaller ile Uranyum ve havaya dağılan Radon gazı bulunmaktadır. Küllerin üzeri toprakla örtülse bile toprağın gözeneklerinden geçen Radon gazı 4 gün gibi kısa bir süre içinde Polonyuma ve Aktif Kurşuna dönüşmektedir. Bu nedenle kül yığınları çevreye sürekli radyasyon yayarlar. Yaklaşık 40 KM çapında bir alan bu santralin etkisi altında bulunmakta. Bölgede asfaltit rezervinin 77.5 milyon ton olduğu iddia edilirken, yeni termik santral projelerinin tekrar gündeme gelmesi ile birlikte yeni asfaltit ocaklarının artacağını hatırlatmak gerekiyor.
