2026’nın ilk dört ayında Şirnex’te 21 yeni proje için ÇED süreci işletildi, tek bir olumsuz karar çıkmadı. DEM Partili Newroz Uysal Aslan, ‘Şırnak 2026’da 112 ayrı projenin tartışıldığı bir şehir haline geldi’ diyerek başvuru gerektirmeyen ve gizlenen projelere dikkati çekti
Duygu Kıt
Şirnex’te 2026 yılının başından bu yana 10’u maden olmak üzere 17 yeni projeye ‘ÇED Gerekli Değil/ÇED Olumlu’ kararı verildi. Üç proje için de ÇED süreci başlatıldı. Yine ÇED Olumlu kararı alan 3 GES, 1 HES projesi ile birlikte İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu(İDK) aşamasında olan bir HES projesi bulunuyor. 2025 yılında da Şirnex merkez ve ilçelerinde doğaya yönelik saldırılar eko kırıma varan uygulamalarla sürerken; baraj, maden, Güneş Enerji Santrali (GES), Rüzgâr Enerji Santrali (RES), Hidroelektrik Santral, orman kesimi ve petrol aramalarına karşı büyük bir mücadele sürdürülmüştü. Yanı sıra 2025-2026 döneminde de kent genelinde toplamda 158 ÇED başvurusu yapılmıştı. Şirnex’te tepkilere rağmen devam eden yeni ÇED onayları ve mevcut duruma ilişkin Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Şirnex Milletvekili Newroz Uysal Aslan gazetemize değerlendirmelerde bulundu.
Yoksulluğu kullanıyorlar
Şirnex’teki ekolojik kırımın boyutlarını yıllardır gündeme getirdiklerini ve mücadele ettiklerini söyleyen Aslan, “Kürdistan sadece soykırım kıskacında değil; özel savaşın haricinde en yoğun saldırılardan biri de ekolojik yıkım” diye belirtti. Aslan şu bilgileri verdi:
“Şırnak verimlilik ile hem yeraltı hem yerüstü zenginlikler bağlamında gerçek anlamda büyük bir zenginliğe sahip bir alan. Madenler boyutuyla, yeraltı ve yerüstü sularıyla aynı zamanda devletin ve sermayenin iştahını kabartan bir alan halini alıyor. Yıllarca Şırnak’ta yapmış oldukları birçok yatırımı -güvenlik gerekçesiyle yapamayan, yaptırılamayan, toplumun bir yönüyle de açmadığı- son süreçlerle tamamen sermayeye terk eden, kişilere iş bulma ve yoksulluk üzerinden meşrulaştırmaya çalışan bir devlet aklı var. Bunu bir zamanlar kömürle, madenle yapmışlardı, şimdi de yıkımı petrol ve Gabar üzerinden sürdürmeye çalışıyorlar. Yine son ağaç kıyımında toplumun, köylülerin sessiz kalması için günlük çok yüksek rakamlarla orada yer alan korucuları ve kişileri dâhil ederek toplumun tepkiselliğini ‘kırpmaya’ çalıştılar.”
Rant merkezi oldu
Şirnex’te ekolojik yıkımın genişlemesi ve oluşabilecek tepkinin geri çekilmesi için yetkililerin ve sermayenin yoksulluk üzerinden bölge halkını hem çalışma dışı hem de karar dışı bırakmaya dönük bir yöntem izlediğini kaydeden Aslan şöyle devam etti: “Şırnak’ta kömür madeni işletmesi hep vardı ama eskiden insanların ya da o bölgedeki köylülerin kendilerinin daha ilkel yöntemlerle kullandığı ve herkesin ‘pay aldığı’ bir meseleydi kömür. Ama son 15-20 yılda daha tekelleştirilen, şirketlere emanet edilen, daha çok kar elde etmek için doğaya zarar veren yöntemlerin kullanıldığı, köylülerin de hem çalışma dışı hem de karar dışı bırakıldığı bir yöntem var. Ki Şırnak’taki kömür madeni artık Bölünmez Grup’a tamamen terk edilmiş bir halde. Süleyman Bölünmez de AKP’nin Mardin eski milletvekili ve Şırnak’taki kömürle ilgili irili ufaklı, ÇED raporu gerektiren gerektirmeyen, ruhsat gerektiren gerektirmeyen her türlü çalışmada bir tekelleşme ve rant mekanizmasına dönüştürüldü devlet tarafından. Hem ‘yurtsever’ kesimleri bu ekonomik getirinin dışında bırakmak adına bu kullanıldı hem de doğayı tamamen yok sayan bu ekolojik kırımın bir parçası haline getirdi. Petrol meselesi de hakeza öyle. Bugün ortaya çıkan tabloda ‘Türkiye’nin tüm rezervi burada, Şırnak petrol kenti olacak, iş alanı gelişecek, iş imkânı çıkacak’ gibi meseleler üzerinden meşrulaştırmaya çalışıyorlar ama gerçek söylenilenin çok çok dışında.”
Yasayla talan
“Şırnak 2026’da 112 ayrı projenin Çevre Şehircilik Bakanlığı’nda tartışıldığı bir şehir haline geldi.” diyen Aslan şunları söyledi: “Şimdi özel güvenlik bölgeleri adı altında ranta açılmak istenen bölgeler abluka altına alıyor. Bakanlık sitesi üzerinden paylaşılan proje sayıları oldukça yüksek fakat bunlar toplumun görebildiği, takip edebildiği alanlar. Bir de Çevre Şehircilik Müdürlüğü’nün de teyit ettiği aslında belli bir ruhsatlanma ve izin istenilmeyen, Valiliğin ve İl Müdürlüğü’nün onay verdiği, özellikle kömür eleme yerlerinin kendilerince belirledikleri, ağaç kesimlerinin İçişleri Bakanlığı’nın Jandarma ve Orman Müdürlüğü kapsamında yürüttükleri ya da Sekerek Barajı ya da Dicle Barajı, Kasrik Boğazı’nda yapılan barajın yapım aşaması dışında yan kollar ya da güçlendirme denilen alanlarda 112 ayrı proje hayata geçirilmiş 2026 yılında. Bu sadece bizlere iletilen rakam. Bizim bu rakam üzerinden konunun peşine düştük, sorularımız üzerine bu rakamı ve bu projeleri inkâr etmeye başladılar. Ama maalesef ki son maden yasasında, şimdi Milli Parklar Yasası’ndaki ortaya çıkan her yasada devlet bir açık yaratıyor. Bir denetim mekanizmasına ihtiyaç duymadan rantı ve sermayeyi besleyeceği; doğayı, kırım politikasına, yıkım talan politikasına bırakılabileceği alanlarda açıklar yaratıyor.”
Nefes alınamayacak
“Yürütülen Barış ve Demokratik Toplum sürecinden doğayı, kültürü koruyacak gelişmeler beklenirken devlet aksine yıkım boyutunu işlemeye çalışıyor.” diye devam eden Aslan, ‘değerli maden’ faaliyetleri üzerinden daha tehlikeli bir sürecin yaklaştığına işaret ederek, “Mezopotamya Ekoloji Hareketi’nin 2024 açıklamasına göre sayısal olarak da yıkım boyutu olarak da en çok yıkım Şırnak ve Dersim’de oldu. Şimdi artık özel madenler ve yeraltı madenleri diye yeni maden projeleri çıktı. Biz hep kömürü, petrolü, kromu ya da demiri konuşurduk ama şu an el değmemiş birçok alanda değerli madenler için büyük bir hazırlık olduğunu biliyoruz. Barış içinde yaşamaya değil tam tersine talan için hazırlıklar olduğunu ve şimdiden birçok araştırma inceleme şirketlerinin bölgeye gelip araştırma inceleme yaptıklarını biliyoruz. Teyit edilmeden bir şirket ismi vermek mümkün değil ancak bu yönde birçok araştırma ve inceleme gruplarının özellikle Ankara’dan görevlendirilen ve sık çalışma yapan bazı şirketlerin kırsal alanlarda bazı maden tipleri için özel araştırma ve deneme yaptıklarına ilişkin duyumlar da alıyoruz. Bunu bizlere onları götüren köylüler söylüyor. Bu yönüyle halkın yaşayabileceği, nefes alabileceği hiçbir alan bırakmıyorlar.” diye konuştu.
Kutu: Gizlenen boyutları var
Newroz Uysal Aslan: “2025’te de yüzlerce benzer proje ÇED’siz ya da ruhsatsız bir biçimde, yan çalışma olarak gösterildi ve birçok projeden daha fazla zarar veren faaliyetlerin gerçekleştiğini biliyoruz. Bu yönüyle ekolojik kırımın görünen, görünmeyen ya da gizlenen birçok boyutu olduğunu bilmeliyiz. Şırnak’ta aynı zamanda çiftçilerle, tarımla, ekim ile ilgili birçok problem var. Devlet insanların gidip nefes alabileceği, yaşayabileceği, doğayı koruyabileceği bir mekân bırakmadı. Eskiden insanlar pikniğe Kasrik’e, Dicle’ye giderdi. Şimdi Kasrik sular altında kalacak, Dicle’ye de petrol sızıntısı geldi.”
Aslan’dan 5 soru önergesi
DEM Parti Şırnak Milletvekili Newroz Uysal Aslan, Cudî ve Gabar dağları ile Besta bölgesinde devam eden ağaç kesimine, Silopi Termik Santrali kaynaklı çevre tahribatına, Siyahkaya Barajı ve Hêzil Çayı hattında yaşanan kirlilikle ilgili olarak halk sağlığını ve içme suyu güvenliğini etkileyen sorunlara ve madencilik faaliyetlerine ilişkin Şırnak’taki çevre sorunlarını Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın cevaplaması istemiyle hazırladığı soru önergeleri ile birçok defa Meclis gündemine taşıdı.
