Suriye’de entegrasyon süreci, belediye başkanlarının halk tarafından seçilmesi, tutukluların serbest bırakılması, Efrînlilerin dönüşü, yolların açılması ve ortak komitelerin çalışmaları ile yeni bir aşamaya girmiş olsa da halen birçok konuda netleşme yok
Demokratik Suriye Güçleri (DSG) ile Geçici Suriye Hükümeti arasında yürütülen müzakerelerin sahada işlevli kılınmasına rağmen, ülkeyi bekleyen yeni bir geçiş sürecinin işaretleri belirginleşiyor. Bu geçiş, hem Rojava-Şam hattındaki hayati başlıkları hem de son 14 yılın savaş, çatışma ve güç dengelerini yeniden görünür kılıyor.
64 yıllık kimlik mücadelesi
Suriye’nin birçok kent merkezinde bir haftadır kimlik çıkarma ve entegrasyon sürecine ilişkin görüşmeler yoğunlaşmış durumda. “Eşit yurttaşlık” kavramı, Suriye’de tarihsel olarak çok sınırlı kullanıldığı için bugün dahi geniş kesimlere yabancı geliyor.
Arap Kemeri uygulamaları, 1916 sonrası sınırların yeniden çizilmesi, İngiltere, Fransa, Osmanlı arasında imzalanan Sykes-Picot Anlaşması ve değişen rejimlerin politikaları, Kürt kimliği meselesinin seyrini belirleyen temel kırılma noktaları oldu. 1970’lerden itibaren Baas rejiminin baskıcı politikaları kesintisiz sürdü. Bu dönem, Kürtlerin kimlik arayışının hem bastırıldığı hem de daha görünür hale geldiği bir tarihsel evre olarak kayda geçti. 2011’de Arap Baharı ile değişen güç dengeleri rejimin etkisini kırsa da Kürtlerin kimlik mücadelesi hiçbir zaman durmadı. Kürtlerin temel hakları anayasal bir çerçeveye kavuşmadı; Kürtçe eğitim yasaklandı; nüfus kaydı bulunmayan ve “meftum” olarak adlandırılan binlerce kişinin akıbeti belirsiz kaldı.
Bugün 29 Ocak entegrasyon anlaşması temelinde yürütülen görüşmeler, 64 yıldır ertelenen kimlik ve vatandaşlık tanımının yeniden masaya yatırıldığını gösteriyor.
Tutsaklar ve dönüşler dosyası
Suriye dosyasında tutukluların bırakılması sürerken, şu ana kadar yaklaşık 400 kişi serbest bırakıldı. Ancak 6 Ocak’tan itibaren yaşanan saldırılarla birlikte çok sayıda savaşçı ve sivilin akıbeti hâlâ bilinmiyor. Deyrezor, Reqa ve Halep cezaevlerinde tutulan kişilerin nerede olduklarına dair net bilgi bulunmuyor.
Günlerdir birçok kentte tutuklu yakınları çocuklarının akıbetini soruyor ve Geçici Şam Hükümeti’nden açıklama talep ediyor. DSG-Şam görüşmelerinde Suriye’nin bütünlüğü, Avrupa’ya ve başka ülkelere göç edenlerin dönüşü, yerinden edilen sivillerin geri dönüşü ve esir takası dosyası da ayrı başlıklar olarak ele alınıyor. Tüm bu başlıklar, normalleşme sürecinin devam ettirilmesi hedefiyle yürütülüyor.
6 yıl aradan sonra Til Temir-Serêkaniyê yolu açıldı
Efrînli ailelerin dönüşü gerçekleşti. Yaklaşık 1000 aile daha, Qamişlo’dan otobüslerle yola çıkarak Efrîn’e doğru hareket etti. Kadınlar, çocuklar ve yaşlıların da bulunduğu kafile, “8 yıl sonra kendi topraklarımıza dönüyoruz” sözleriyle süreci karşıladı. 2019’un 9 Ekim’inde başlayan Türk devletinin saldırıları sonucu Serêkaniyê ve Girê Spî işgal edilmiş, Türk devletine bağlı paramiliter SMO grupları bölgeye yerleştirilmişti.
Entegrasyon görüşmelerinin maddeleri arasında yalnızca Efrînlilerin dönüşü değil; mayınlı yolların temizlenmesi, ulaşım hatlarının açılması ve halkın güvenli dönüşü için hazırlıkların tamamlanması da bulunuyor. 8 yıl sonra Til Temir-Serêkaniyê yolu yeniden ulaşıma açıldı.
Serêkaniyê’nin talan ve yağmayla anılan bir kent olmasına rağmen, kısa süre içinde özellikle Kürt ailelerin dönüşüne açılacağı belirtiliyor.
Anlaşma var, resmi açıklama yok
DSG Komutanı Mazlum Abdi’nin önceki açıklamalarında Özerk Yönetim kurumlarının varlığını koruyacağı; buna paralel olarak devlet kurumlarının entegrasyon çerçevesinde faaliyet göstermeye devam edeceği ifade edilmişti.
DSG-Şam arasında kurulan ortak komiteler, İletişim, Ziraat, Enerji Kaynakları ve Sağlık Bakanlığı gibi alanlarda çalışmalar yürütüyor. Ancak belediye başkanlarının seçilmesi, askeri ve siyasi atamaların nasıl yapılacağı gibi kritik başlıklarda henüz netlik yok.
29 Ocak anlaşmasının sahada uygulanması gereken birçok maddesi bulunmasına rağmen, Geçici Şam Hükümeti tarafından resmi bir tarih hâlâ açıklanmış değil.
Haber: Enes Yıldız / ANF
