Sürmi İnce’yi katleden uzman çavuş Ali Dalgıran’a verilen 3 yıl 10 ay hapis cezası ile ilgili AYM’nin verdiği ‘yaşam hakkı ihlali yok’ kararına karşı dosya AİHM’e taşındı
Colemêrg’in (Hakkari) Gever (Yüksekova) ilçesine bağlı Büyükçiftlik beldesinde, 18 Temmuz 2016’da ot biçen çocuklarına yemek götüren Sürmi İnce’nin katledilmesine ilişkin tutuksuz yargılanan Uzman Çavuş Ali Dalgıran hakkında “bilinçli taksirle öldürmek” suçlamasıyla 3 yıl 10 ay 20 gün ceza verilmişti. İstinaf Mahkemesi’nin 22 günde onayladığı kararın ardından dosyanın avukatları, olayda yaşam hakkının ihlal edildiğine dair Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvuruda bulunmuştu. AYM ise olay hakkında soruşturmanın yapıldığı, faillerin tespit edildiği ve gerekli cezanın verildiği gerekçesi ile yapılan yaşam hakkı ihlalinin iddiasının kabul edilemez olduğu kararına varmıştı.
“Yaşam hakkı ihlali yok” diyen AYM’nin kararına karşı Sürmi İnce’nin oğlu ve avukatı Bünyamin İnce, Av. Emrah Baran ve Av. Nagehan Avçil Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) başvurdu. Sürmi İnce’nin yaşam hakkının ihlal edildiğine dikkat çekilen başvuruda, “Başvurucuların bulunduğu alanda herhangi bir çatışma hali bulunmadığı gibi maktul ve yanındaki kişiler silahsız, sivil giyimli ve açık şekilde ayırt edilebilir durumdaydı. Buna rağmen yaklaşık 20 metre gibi son derece kısa bir mesafeden, yüksek çözünürlüklü kamera sistemine sahip zırhlı araç üzerindeki ağır silahla ateş açılmıştır. Olay sırasında maktulün yanında 3 yaşındaki torununun bulunması dahi ateş eden personellerin sivilleri açıkça görebilecek durumda olduğunu göstermektedir. Bu nedenle olayın yanlış değerlendirme, sekme veya uyarı ateşi şeklinde açıklanması hayatın olağan akışına tamamen aykırıdır” denildi.
‘Güvenlik güçleri tarafından yapıldığı tartışılmazdır’
Sürmi İnce’nin ölümünün, herhangi bir çatışma ortamında meydana gelen tesadüfi bir ölüm olmadığını aksine, doğrudan devlet adına hareket eden askeri personelin kullandığı ölümcül güç sonucunda gerçekleştiğine dikkat çekilen başvuruda, “Ölümün güvenlik güçleri tarafından açılan ateş sonucu meydana geldiği tartışmasızdır. Bu nedenle olayın başlangıç noktası, bir sivil vatandaşın devlet görevlileri tarafından kullanılan ölümcül güç sonucu yaşamını yitirmesidir. Somut olayda meydana gelen ölüm, ani ve öngörülemez bir gelişmenin sonucu değildir. Olay yerindeki fiziksel koşullar, kullanılan silah sistemi, taraflar arasındaki kısa mesafe ve olay yerindeki sivillerin görünürlüğü dikkate alındığında ölüm riskinin son derece öngörülebilir olduğu açıktır” ifadelerine yer verildi.
‘Yaşam hakkına ölçüsüz müdahale’
Devletin o an hiçbir sorumluluğunu yerine getirmediği gibi yaşam hakkı ihlaline dair etkili bir soruşturmanın da yapılmadığına dikkat çekilen başvuruda, “Sürmi İnce’nin güvenlik güçlerine ateş ettiğini, silah taşıdığını ya da askeri personele yönelik yakın ve ciddi bir tehlike oluşturduğunu gösteren herhangi bir delil bulunmamaktadır. Olayın tüm koşulları birlikte değerlendirildiğinde kullanılan güç ne zorunlu ne de ölçülüdür. Bu nedenle Sürmi İnce’nin ölümü, demokratik bir toplumda kabul edilebilecek meşru bir güç kullanımının değil, yaşam hakkına yönelik ölçüsüz bir müdahalenin sonucudur. Yine Sürmi İnce vurulduktan sonra da ilk yardım yapılmamış, ambulans çağrılmamış ve yaralının sağlık hizmetine erişimini sağlayacak herhangi bir girişimde bulunulmamıştır” denildi.
Ölüm olayının ardından yürütülen tüm soruşturma, kavuşturma ve mahkeme süreçlerinin adil yürütülmediği ifade edilen başvuruda şu ifadeler kullanıldı:
“Sürmi İnce’nin ölümüne ilişkin soruşturma daha ilk aşamadan itibaren bağımsız ve tarafsız şekilde yürütülmemiştir. Olayın tarafı olan askerî personelin beyanları soruşturmanın temel dayanağı haline getirilmiş, olayın gerçek sorumlularını ortaya çıkarmaya yönelik kapsamlı bir araştırma yürütülmemiştir. Başvurucular tarafından soruşturmanın her aşamasında olayın emir-komuta boyutunun araştırılması, olay yerindeki tüm görevlilerin sorumluluklarının belirlenmesi ve kritik delillerin toplanması talep edilmiş olmasına rağmen bu talepler etkili şekilde karşılanmamıştır. Ayrıca mahkemelerin ilk aşamadan itibaren tarafsız davranmadığı sebebiyle mağdurlar vekilleri tarafından reddi hakim taleplerinde bulunulmuş ve talepler de reddedilmiştir.”
Kovuşturmada tüm talepler reddedildi
Kovuşturma aşamasında; olay yerinde keşif yapılması, kobra aracına ait tüm teknik kayıtların incelenmesi, olayın emir-komuta boyutunun araştırılması, olaya karışan askeri personeller hakkında suç duyurusunda bulunulması, olay yerinde bulunan 2 kobra tipi araç içi kamera ve telsiz kayıtlarına ilişkin bilirkişi raporu alınması, balistik uzman raporu alınması, askeri uzman kişilerden oluşan uzmanlık raporu alınması ve olay yerinde bulunan kişiler arasındaki HTS kayıtlarının çıkartılması taleplerinin tümünün ret edildiğine vurgu yapılan başvuruda bu durumun yaşam hakkının ihlal edildiğine yol açtığı belirtildi.
Başka olaylar hatırlatıldı
Kürdistan’da zırhlı araçlardan açılan ateş nedeniyle yaşamlarını yitirenlerin isimlerinin sıralandığı başvuruda, “Bölgede zırhlı araçlardan açılan ateş sonucu sivillerin yaşamını kaybettiği ortadadır. Sürmi İnce’nin ölümü münferit bir olay olarak değerlendirilemez. Olayın meydana geldiği bölgede benzer şekilde zırhlı araçlardan açılan ateş sonucu sivillerin yaşamını kaybettiği çok sayıda olay yaşanmıştır. Sürmi İnce de benzer şekilde, sivil kimliği açıkça bilinen kişiler arasında bulunurken devlet görevlilerinin kullandığı ölümcül güç sonucu yaşamını kaybetmiştir. Bu nedenle somut olay, bölgede sivillerin ölümüne neden olan benzer olaylardan bağımsız değerlendirilemez. Başvurucuların iddiası, bu olayların tamamının ayrımcı saikle gerçekleştirildiğinin peşinen kabul edilmesi değildir. Ancak aynı coğrafyada, aynı toplumsal kesimi etkileyen, benzer yöntemlerle meydana gelen ve çoğu zaman etkili şekilde soruşturulmayan ölüm olaylarının varlığı karşısında, soruşturma makamlarının ayrımcı saik ihtimalini araştırma yükümlülüğü doğmuştur” denildi.
‘Yaşam hakkı ihlal edildi’
Yaşanan ölümün cezasızlıkla sonuçlandığı, askerin yargılama sırasında bile serbest ve görevinin başında olduğuna vurgu yapılan başvurunun devamında şunlara yer verildi: “Olayın gerçekleştiği bölgenin özellikleri, sivillerin açık şekilde görünür olup olmadığı, benzer olaylarla ortak yönler, operasyonel refleksler ve olayın toplumsal bağlamı değerlendirilmemiştir. Soruşturma yalnızca ölüm olayının dar teknik boyutuna indirgenmiş; ayrımcı tutum veya ayrımcı saik ihtimali tamamen görmezden gelinmiştir. Başvurucular açısından bu eksiklik özellikle önemlidir. Sivil kişilerin bulunduğu bir alanda ölümcül güç kullanılması, olay sonrasında etkili soruşturma yürütülmemesi, sorumluluğun daraltılması ve ortaya çıkan cezasızlık görünümü ile birlikte değerlendirildiğinde, ırk temelli ayrımcı tutum ihtimalinin araştırılması zorunlu hale gelmiştir. Başvuruculara göre olayın gerçekleştiği coğrafi, toplumsal ve kurumsal bağlam birlikte değerlendirildiğinde, Kürt olmaları nedeniyle aynı zamanda AİHS’nin 14. maddesi kapsamında ayrımcı saik ihtimalinin etkili biçimde araştırılmaması yönünden de incelenmesi gerekmektedir.”
Avukat Bünyamin İnce başvuruya ilişkin şunları söyledi:
“Cezasızlığa ilişkin mahkeme kararlarına karşı AYM’nin ihlal kararı vermemesi üzerine dosyayı AİHM’e taşıdık. AİHS’in 2. maddesi kapsamında yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiği, etkili başvuru hakkının ihlal edildiği ve olayın meydana geldiği bölgede ayrımcılık yasağına ilişkin iddiaların etkili şekilde araştırılmadığı ayrıntılı şekilde belirttik. Sürmi İnce dosyası, bölgede yaşanan yaşam hakkı ihlalleri ve cezasızlık politikalarının önemli örneklerinden biri olup, AİHM’den hak ihlallerini tespit eden etkili bir karar verilmesi bekliyoruz.”
Haber: Adnan Bilen \ MA
