Suudili şirket ACWA ile yapılan 50 bin GES anlaşması Meclis komisyonunda kabul edildi. Anlaşmaya tepki gösterenler İletişim Bakanlığınca dezenformasyonla suçlanırken, asıl dezenformasyon bakanlıktan geldi. ACWA’ya destek dikkat çekici boyutta
K. Bülent Ongun
Suudi Arabistan ile Ankara arasında imzalanan ACWA şirketinin enerji santrali projelerinin onaylanmasına ilişkin Meclis’e verilen kanun teklifi komisyonda kabul edilmişti. Teklifte, “Türkiye’de toplam 5000 MW kurulu güce ulaşacak güneş ve rüzgar enerjisi projelerinin Suudi Arabistan şirketlerince geliştirilmesini, Sivas ve Karaman’da her biri 1000 MW olmak üzere 2000 MW kurulu güce sahip güneş enerjisi santralinin kurulmasını, inşa edilecek santrallerden üretilecek elektrik enerjisinin 30 yıl süreyle Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) tarafından satın alınmasını (Euro ile), santraller için tahsis edilen alanların mülkiyetinin EÜAŞ’da kalmasını ve 30 yıllık sürenin sonunda EÜAŞ’ın santralleri bila bedel devralma hakkının olmasını öngören Anlaşma’nın onaylanmasının uygun bulunması amaçlanmaktadır” diye belirtilmişti.
Dezenformasyonu yapan kim?
Komisyon toplantılarında yapılan itirazlar kamuya mal olunca T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi geçtiğimiz gün açıklama yaptı. Açıklamada, ortaya atılan, ‘anlaşmanın Türkiye lehine hiçbir maddesi bulunmadığı’ yönündeki ifadelerin gerçeği yansıtmadığı iddia edilerek, “Bazı sosyal medya mecralarında ve basın yayın organlarında yer alan, ‘Suudi Arabistan ile yapılan enerji santral anlaşmasının Türkiye lehine hiçbir maddesi bulunmadığı’ iddiaları kamuoyunu manipüle etmeye yönelik açık bir dezenformasyon girişimidir” denildi. Açıklamada, Türkiye ile Suudi Arabistan arasında imzalanan anlaşma kapsamında; Türkiye’de yaklaşık 2 milyar dolarlık yatırım yapılacağı, Sivas ve Karaman’da kurulacak 2 bin megavatlık güneş enerjisi santralleriyle 2.1 milyona yakın hanenin elektrik ihtiyacının karşılanacağı belirtildi. Dezenformasyonla mücadele merkezinin yaptığı açıklama ise tam bir dezenformasyon içerdiği anlaşılabilmekte.
Hangi 2.1 milyon hane?
Türkiye’de doğalgazlı termik santrallerine destek sürerken, ACWA’da bu destekten yararlanmaya devam ediyor. Suudili şirket ACWA’ya doğalgaz santralinden sonra devasa büyüklükte GES için yapılan anlaşma ve destekler görülmemiş boyutlarda yürürlüğe sokulmaya çalışılırken, dezenformasyon merkezinin açıklamasında yer alan 2.1 milyon haneye elektrik verilecek iddiası büyük bir dezenformasyon olarak tarihe yazılacak. Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ), açıklamalarında 2025 yılı içinde üretimde 362 bin 992 gigavatsaat ile rekor kırıldığı açıklanırken, 122 bin mw’lık üretim kapasitesinin 1/3’ünün yani 40 bin mw’ın kullanılıyor olması 2,1 milyon haneye elektrik verilecek vurgusunun dezenformasyondan başkaca bir şey olmadığı anlaşılmakta.
ACWA’ya 77,7 milyon ödeme
ACWA’nın da içinde yer aldığı doğalgaz çevrim santralleri yıllardır ya çalışmıyor ya da çok az bir kapasite ile üretim yapıyor. Doğalgaz çevrim santrallerine Mart ayı için ödenen kapasite bedeli toplam 1 milyar 150 milyon olurken, Mart ayında ACWA’ya üretmediği elektrik için 77 milyon 700 bin lira ödendi. Kamuya ait olan Bursa’daki 2 bin 200 MW gücündeki doğalgaz çevrim santrali ise hiç çalışmazken, kamuya ait tüm enerji üretim merkezleri benzer bir durumda tutulup sermayeye alan açılmaktadır. Kapasite fazlalığından doğan bu durumu kamu santralleri çalıştırılmadan ve diğer şirketlere ait üretim zararları ‘mekanizmalarla’ kapatırken, tüm yük dolaylı veya direkt halkın sırtına yıkılmaktadır.
‘Türkiye harika’
Suudi Arabistanlı enerji şirketi ACWA’nın Başkanı Muhammed Abunayyan AA’ya yaptığı açıklamada, Sewaz ve Karaman Taşeli’de kurulacak toplam 2 gigavatlık güneş enerjisi santrali (GES) yatırımı için atılan imzaların, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Suudi Arabistan ziyareti sırasında yapılan söz konusu hükümetler arası anlaşmaya dayandığını ve ilk fazı oluşturduğunu söyledi. Abunayyan, 2017’de Kırıkkale’de hayata geçirdikleri ilk projelerinin yaklaşık 1 gigavat kurulu güce ve 1 milyar dolarlık yatırım tutarına sahip, doğalgazdan elektrik üretimine dayalı bir santral olduğunu ifade etti. Abunayyan, “Türkiye’nin yenilenebilir enerji stratejisi harika ve çok iddialı bir strateji. Türkiye, bu yıldan 2035’e kadar 80 gigavatlık kapasite artışı yapacak. İmzalanan iki proje ise bu hedefin başlangıcı niteliğinde” değerlendirmesinde bulundu.
Toplam güç 5 bin MW
Abuyyan, “Bu gelişmeler, Acwa olarak Türkiye’ye daha fazla yatırım yapma konusunda bizi cesaretlendirdi. Projenin inşaatı, gerekli izinler, çevresel etki değerlendirme çalışmaları ve diğer süreçlerin tamamlanmasının ardından başlayacak. Bu hazırlık aşamasının yaklaşık bir yıl sürmesi öngörülüyor. Finansal kapanışın ardından gelecek yıl projenin inşaatına başlayacağız. 2028 başında 2 gigavatın ilk elektriğini sisteme vereceğiz, 2028 içinde ise tamamının üretimini gerçekleştireceğiz. Bu son derece önemli, çok hızlı ilerleyen bir proje” dedi. Abunayyan, Türkiye ile Suudi Arabistan arasında toplam 5 gigavatlık yenilenebilir enerji yatırımını öngören hükümetler arası anlaşmanın 3 gigavatlık ikinci fazına ilişkin imzaların bu yıl Türkiye’nin Antalya’da ev sahipliği yapacağı COP31’de atılmasının planlandığını belirttti.
Böyle muafiyet görülmedi
Meclis’e sunulan teklife göre, söz konusu yatırım için Suudi şirketlere verilecek teşvik, uygulanacak istisna ve muafiyetler dezenformasyonla suçlananların belirttiği içerikte. Suudilere verilen muafiyatler teklifte şöyle sıralanmakta; “Kurumlar vergisi teşviki, yatırım anlaşması süresi boyunca, bir yatırım teşvik belgesi alınmasına gerek olmaksızın uygulanacak. Türk tarafı, proje şirketine (Suudi Arabistan’ın belirleyeceği şirket ya da şirketler), her bir projenin uygulanmasıyla bağlantılı olarak kullanılacak ekipman, malzeme, makine, alet, yedek parça ve sarf malzemelerinin Türkiye Cumhuriyeti topraklarına ithalatı, Türkiye Cumhuriyeti topraklarından ihracatı veya yeniden ihracatı hakkı tanıyacak. Şirket, gümrük vergisi, KDV ve Özel Tüketim Vergisi dahil ithalatta uygulanan her türlü vergi, harç, mali yükümlülük, ücret, fon ve paylardan muaf olacak.”
Yurtiçi alımına da KDV muafiyeti
Muafiyetlerin devamında, “Her bir projenin uygulanmasıyla bağlantılı olarak kullanılacak ekipman, malzeme, makine, alet, yedek parça ve sarf malzemelerini, KDV’den muaf olacak şekilde, yurt içinden temin etme hakkı tanınacak. Vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV’ye ilişkin indirim hakkı, yürürlük tarihinden itibaren 10 yıl süreyle herhangi bir zamanaşımı veya süre sınırlamasına tabi olmayacak. Her bir projenin uygulanması, geliştirilmesi, inşası, işletilmesi ve bakımı ile bağlantılı belgeler açısından, ilgili projenin ticari işletmeye geçiş tarihine kadar ulusal mevzuat uyarınca öngörülen damga vergisinden istisna tutulacak. Tüm durumlarda ve aşamalarda yabancı personel istihdam edebilecek” denildi.
EÜAŞ, arazileri hazırlayacak
2 bin MW için yaklaşık 5 milyon adet panel kullanılırken, panellerin yerleşirileceği alan içinse 50 bin dönüm arazi gerekiyor. Teklife göre, projelerin uygulanması için gerekli arazi hakları, devlet mülkiyetindeki taşınmazlar için irtifak, özel mülkiyete tabi taşınmazlar için tapu sicilinde erişim ve kullanımı da kapsayacak şekilde kamulaştırma işlemleri, mera alanlarının vasıf değişikliği ve orman arazileri için kullanım izinleri EÜAŞ tarafından edinilecek. Devlete ait taşınmazlar üzerindeki irtifak hakları ve orman arazileri üzerindeki kullanım izinleri 49 yıl süreli olarak tesis edilecek. EÜAŞ, arazi haklarının edinilmesi için ulusal mevzuata uygun şekilde gerekli tüm işlemleri yürütecek ve araziyi ilgili Suudi şirkete kiralayacak. Projelerin yer alacağı arazi parselleri için imar planlarının hazırlanması ve onaylanması ve bunların uygulamalarına yönelik gerekli tüm çalışmaları da yerine getirecek EÜAŞ, araziyi ‘hazır halde’ Suudi Arabistanlı ACWA şirketine verecek.
Elektrik 30 yıl euro ile alınacak
Teklife göre, inşa edilecek santrallerden üretilecek elektriği, 30 yıl süreyle devlet şirketi EÜAŞ satın alacak. Sivas Güneş Enerjisi Santrali alım tarifesi: Ticari işletmeye başlama tarihinden itibaren projenin ticari işletmeye başlama tarihinin beşinci yılının bitimine kadar olan dönem için 47,5 EUR/MWh (KDV hariç), Proje’nin ticari işletmeye başlama tarihinin beşinci yılının bitiminden itibaren ve sonrası için 23,415 EUR/MWh (KDV hariç).
Taşeli Güneş Enerjisi Santrali: Ticari işletmeye başlama tarihinden itibaren projenin ticari işletmeye başlama tarihinin beşinci yılının bitimine kadar olan dönem için 47,5 EUR/MWh (KDV hariç), Proje’nin ticari işletmeye başlama tarihinin beşinci yılının bitiminden itibaren ve sonrası için 19,950 EUR/MWh (KDV hariç). Anlaşmazlık halinde; Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi (ICSID) Sözleşmesi kapsamında hayata geçirilecek yatırımda, taraflar arasında doğabilecek uyuşmazlıkta tahkim devreye girecek. Teklifte, söz konusu anlaşmanın, “uyuşmazlıkların tarafsız bir tahkim yerinde uluslararası tahkim yoluyla çözümü içerdiği” ise teklifte yer almakta.
