Wan, Erçek, Akgöl, Keşiş ve Süphan göllerinden sazlık alanlara kadar yaşanan su çekilmesi bölge yaşamını tehdit ediyor
Wan Gölü, yaklaşık 3 bin 700 kilometrekare yüzölçümü ve 600 milyar metreküpü aşan su hacmiyle ülkenin en büyük gölü konumunda. Kent merkezi, Artemêt (Edremit), Westan (Gevaş), Tetwan (Tatvan) ve Erdîş (Erciş) hattını kapsayan geniş bir havzada yer alıyor. Ekolojik sistemin merkezi olmasına rağmen özellikle son yıllarda gölün kıyı kesimlerinde 10 ila 30 metreyi bulan çekilmeler gözlemleniyor. Bu durum yalnızca buharlaşma değil, aynı zamanda havzaya gelen su miktarının azalmasıyla ilişkilendiriliyor. İnci kefali gibi endemik türlerin tek yaşam alanı olan göl, yeraltı su sistemiyle de bağlantılı kritik bir denge unsuru. Wan, bugün geri çekilen kıyı çizgileri, kuruyan sazlıklar ve parçalanan sulak alanlarla karşı karşıya. Su ağının zayıflaması yalnızca doğayı değil, tüm canlı yaşamını da doğrudan etkiliyor.
Erçek Gölü
Bir diğer göl olan Erçek Gölü, kentin doğusunda Rêya Armûşê (İpekyolu) ve Tûşba (Tuşba) ilçeleri sınırlarında bulunuyor. Yaklaşık 100 kilometre kare yüzölçümüne sahip olan göl, özellikle flamingolar başta olmak üzere göçmen kuşlar için önemli bir durak. Ancak son yıllarda su seviyesinde belirgin düşüş (yer yer birkaç metre) ve buna bağlı olarak artan tuzluluk dikkat çekiyor. Göl kıyılarında çekilmeyle birlikte sazlık alanların daraldığı gözlemleniyor.
Akgöl
Kentin güneydoğusunda bulunan Akgöl, Qelqelî (Özalp) ve Saray (Serav) ovalarına yakın konumda bulnuyor. Göl, daha küçük ölçekli bir sulak alan olmasına rağmen bulunduğu ovanın ekosistemi için kritik bir rol oynuyor. Mevsimsel olarak değişkenlik gösteren gölün yüzölçümü yıllara göre farklılık gösterirken, son yıllarda yaz aylarında neredeyse tamamen kuruma noktasına geldi. Akgöl, hem tarım arazilerinin su dengesini sağlıyor, hem de çok sayıda kuş türüne ev sahipliği yapıyor.
Keşiş (Turna) Gölü
Wan’ın yüksek rakımlı yaylalarında özellikle Gürpınar çevresinde bulunan Keşiş (Turna) Gölü, küçük ama stratejik bir su kaynağı. Yaklaşık birkaç kilometrekarelik alanı kapsayan göl, hayvancılık faaliyetleri için önemli bir su kaynağı. Ancak yağışlardaki değişiklik ve artan kuraklık nedeniyle gölde mevsimsel çekilme oranlarının ciddi şekilde arttığı, yaz sonuna doğru su seviyesinin belirgin biçimde düştüğü görülüyor.
Süphan Gölü
Süphan Gölü, Ebex (Çaldıran) ilçesinin sınırlarında yer alan doğa harikası bir su kaynağı. Süphan Dağı’nın eteklerinde Wan Gölü Havzası’nda bulunan bu göl, doğal güzellikleriyle dikkat çekiyor. Yaklaşık 2 bin 400 metre rakımda, Süphan Dağı eteklerinde konumlanmış, Urartular döneminden kalma, sodalı suya sahip olan Süphan Gölü’nde mevsimsel su kayıpları artarken, su sıcaklığı ve oksijen seviyesindeki değişimleri ekosistemi doğrudan etkiliyor.
Sazlık alanlar da küçülüyor
Çekilme nedeniyle sulak alanlar da hızla küçülüyor. Erdîş, Begirî (Muradiye), Artemêt, Westan, Ebex, Qelqelî ve Elbak çevresindeki sazlık alanlar giderek daralıyor. Bu alanlar, yeraltı su beslenmesi, karbon tutma kapasitesi, sel ve taşkın dengesiyle göçmen kuş yolları açısından kritik öneme sahip. Sazlıkların kaybı, yalnızca ekolojik değil, ekonomik sonuçlar da doğuruyor. Hayvancılık için doğal otlak alanlar azalırken, kırsal yaşamın sürdürülebilirliği de risk altına giriyor.
Kentteki göller, göletler ve sulak alanlar bir yaşam ağı oluştururken, Wan Gölü’nden Erçek’e, Akgöl’den küçük sazlık alanlara kadar uzanan bu sistem artık aynı anda geri çekiliyor. Bu sürecin devam etmesi halinde sadece bir su krizi değil, aynı zamanda bölgenin yaşam kapasitesinde de ciddi etkisi olacak.
Haber: Zeynep Durgut \ MA
