AB emisyon ticaret sistemi ile sınırda karbon vergisi almaya başlarken Türkiye bu sisteme uyum için pilot uygulama başlattı. Bu amaçla şirketlerin maliyeti halkın sırtına yüklenecek
K. Bülent Ongun
İklim değişiminin önleme iddiası ile başlatılan Emisyon Ticareti Sistemi’nden (ETS) doğan karbon vergileri halkın sırtına yıkılacak. Avrupa Birliği ülkelerine gelen ihraç ürünler için ‘Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’ (SKDM) kapsamında Türkiye bu yıl pilot uygulamaya başlıyor. Uygulama döneminin başlamasıyla ETS ile sera gazı emisyonlarına üst sınır konulması ve bu sınır içinde izinlerin piyasada alınıp satılması sağlanacak. Pilot uygulamalarla Türkiye ETS’sinin Avrupa Birliği (AB) ETS’sine uyumu dikkate alınacak. Planlamaya göre Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) tarafından geliştirilen ETS Piyasası Yönetim Sistemi Platformu’nun test ortamında çalıştırılması ve İşlem Kayıt Sistemi’nin güvenlik testlerinin bu yıl tamamlanması hedefleniyor.
Şirket maliyetleri azalacakmış!
Pilot ETS dönemi 2027’de de devam edecek. Eğer pilot uygulamalar planlandığı gibi sürerse 2028’de ETS 1. uygulama dönemi başlatılacak. ETS uygulamasının sektörlere etkisi de bu dönemde değerlendirilecek. Sistemin şirketlere SKDM’den doğacak maliyetleri azaltılacak. SKDM’nin uygulanması sonucu oluşabilecek maliyetlerin, Türkiye ETS’si kurulduğunda azalabileceği iddia edilirken, bu çerçevede 2027 için öngörülen 138 milyon avroluk maliyetin 56 milyon avroya, 2032 için öngörülen 2 milyar 579 milyon avroluk maliyetin 1 milyar 79 milyon avroya kadar azalabileceği belirtildi.
Maliyet halka yıkılacak
Türkiye’nin ETS ile SKDM uygulaması nedeniyle ülke ekonomisi üzerinde oluşabilecek maliyetlerin ‘önemli kısmının içselleştirilmesi’ ve bu gelirin ulusal düşük karbonlu kalkınmayı hızlandırmak için stratejik olarak kullanılacağı iddiası yapılıyor. SKDM gereği ihracatçılar ülkelerinden ‘Sınırda Karbon Uygulaması Sertifikası’ almaları ve her yılın 31 Mayıs`ında, önceki sene AB’ye ihraç ettikleri ürünün tonu ve yarattıkları seragazı emisyonunu ibraz etmeleri gerekecek. Türkiye’de sermaye AB’ye yapılan ihracatın vergisinin ödettirilmeyeceği, aksine ihracat desteklerini büyütüp bu vergiyi halkın cebinden toplayarak sermayeye yeni servet aktarılmasıyla şirketlerin vergisi telafi edileceğini ve edilmeye başlandığını söylemek gerekiyor.
Parası olan kirletebilir
Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve karbon vergisi, başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere birçok kapitalist ülke için küresel ısınmayla mücadele planı olarak yürürlüğe sokulmaya çalışılmakta. Avrupa Birliği’nin ‘kirleten öder’mekanizması ile parası olanın kirletme özgürlüğü kazandığı bu sistem, aslında soluduğumuz temiz havanın ticarete konu edildiğini ortaya koymaktadır. Kapitalizm tarafından kullanışlı ticari alana dönüştürülen küresel ısınma, sermaye için yeni bir birikim alanı olarak işletilen bir sürece bağlanmış durumda. Dünya halklarına yönelik bir kurtuluş yolu algısı oluşturulup halklara ‘karbon vergisi’ konmaya hazırlanılırken, kamusal destekler birçok yol ve yöntemle uygulanmaya başlamış durumda.
İklim kanunu!
İklim Kanunu’nun Meclise getirilip çıkarılmasının nedeni, Avrupa Birliği (AB) sınırları içine gelen mallar için ‘Sınırda Karbon Vergisi’ uygulamasının 1 Ocak 2026’da başlayacak olmasıydı. Türkiye’nin 2025 yılında Avrupa Birliği ülkelerine yaptığı ihracat tutarı 117 milyar dolar olurken ihracatın neredeyse yarısına denk gelmekte. Türkiye için büyük bir tutar olan bu rakamın düşmemesi için karbon vergisine takılacak işletmelere GES gibi yatırımlar yapması için büyük destekler açıklanırken, bu şirketlerin karbon vergisinden doğabilecek ödemlerinde devlet eliyle yapılması beklenmekte.
Sermayeye her şey bedava
Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımlarına KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti uygulanırken, araziler bilâ bedelle bedava olarak şirketlere sunuluyor. Halkın kullandığı meralar, tarım arazileri, ormanlar ve yurttaşların tapulu tarım arazilerine ‘acele kamulaştırma’ ile el konularak şirketlere peşkeş çekiliyor. İktidarın açıkladığı ‘Yeni Teşvik Sistemi’ 6 bölgeden oluşurken, en büyük destekler 6. Bölge olarak belirlenen Kürt coğrafyasında sömürgeciliğin tipik uygulamaların izlendiği 15 ili kapsıyor. İsdemir, Ereğli Demirçelik ve Kardemir gibi şirketler sınırda karbon vergisinden kurtulmak için herşeyin bedava olduğu 15 ilde GES tarlaları oluşturmuş durumda.
Vergi muafiyetleri
Altıncı bölge teşvikleri ise gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası, vergi indirimi, sigorta primi işveren hissesi desteği, gelir vergisi stopajı desteği, sigorta primi desteği, faiz desteği ve yatırım yeri tahsisi yer alıyor. Asgari sabit yatırım tutarının (500 bin) üzerindeki tüm teşvik belgesi kapsamındaki yatırım malları, İthalat Rejimi Kararı gereğince ödenmesi gereken Gümrük Vergisinden muaf. Sermayeye teşvik belgesi kapsamında yapılacak makine ve teçhizat ithal ve yerli teslimleri KDV’den istisna tutuluyor. Ayrıca 500 bin TL üzerinde gerçekleştirilecek yatırımlarda, 5520 sayılı Kanunun 32/A maddesi çerçevesinde gelir veya kurumlar vergisi, OSB dışındaki yatırımlarda yüzde 50, OSB içindeki yatırımlarda ise yüzde 55 oranında vergi indirimi uygulanıyor.
