Dağ sinemasının öncüsü Halil Dağ’ı anlatan Ortadoğu Sinema Akademisi Derneği’nden Mazlum Baran Tekin, Halil Dağ’ın sadece film çekmediğini, aynı zamanda bir yöntem geliştirdiğini ifade etti
Halil Dağ (Uysal) dünyadaki “Gerçekçi Sinema” olgusunu Kürt sinemasıyla buluşturan en önemli isimlerden biri. Bir gazeteci olarak yönünü çevirdiği dağlarda gördükleri karşısında etkilenen Halil Dağ, “Sinemacı olarak dağa gelmedim ama eğer buradaki yaşamdan da sinema çıkartamazsam ben borçlu olurum” diyerek eline kamerayı aldı. Ortaya çıkarttığı eserlerle Kürt sinemasına “Dağ Sineması”nı kazandırdı ve Kürt gerçekliğini yaşadığı alanın en derinlerinden anlattı.
Yönünü dağlara verirken kendiyle buluştuğuna inanan Dağ, köklerine, Serhat’a, Gilî Dağ’a (Ararat) doğru yola çıktı ve bu yürüyüşü kadrajına almaya başladı. Dağ, geride yönetmenliğini yaptığı filmleri ve yarım kalan “Kuzey Günlükleri”ni ardından bırakarak, 1 Nisan 2008’de Besta Bölgesi’nde yaşamını yitirdi.
Ortadoğu Sinema Akademisi Derneği Üyesi Mazlum Baran Tekin, Dağ’ın sinemasını anlattı. Dağ’ın Kürtlerin başkalarının gözünden anlatıldığı bir alanda kamerayı doğrudan kendi halkının yaşamına çevirdiğini belirterek, “Resmî adıyla Halil İbrahim Uysal, İzmir’de doğuyor. Daha sonra yurtdışında özgürlük hareketiyle tanışıyor ve bu sürecin parçası haline geliyor. Fotoğrafçılıkla başlıyor, ardından MED TV ile birlikte kameramanlık yapıyor. 1995 yılında bir röportaj için dağlara gidiyor ve bir daha geri dönmüyor. Dağlara olan bağlılığından dolayı soyadını ‘Dağ’ olarak değiştiriyor” dedi.
Tekin, Dağ’ın sinemaya yönelişini ise şöyle anlattı: “Fotoğraf ve yazının yetmediğini fark ediyor. Yaşananları daha güçlü anlatabilmek için sinemaya yöneliyor. Herhangi bir sinema eğitimi yok ama kendi ifadesiyle sinemayı dağlarda öğreniyor. Sinemayı bir propaganda aracı olarak değil, derinlikli bir anlatım biçimi olarak ele alıyor. Çektiği filmler arasında Tirêj (2002), Eyna Bejnê (2002), Kilamek ji Zagrosê, Firmeskên Ava Zê (2005) ve Bêrîtan (2006) yer alıyor.”
Dağ’ın Kürt sineması açısından önemine değinen Tekin, “Uzun yıllar Kürtler sinemada ya yoktu ya da başkalarının bakış açısıyla anlatılıyordu. Halil Dağ bu durumu değiştirdi. Kürtleri figüran olmaktan çıkarıp özne haline getirdi. Kamerasını doğrudan Kürt yaşamının içine yerleştirdi” dedi.
‘Bir anlayış ve yöntem bıraktı’
Tekin, Dağ’ın sadece film çekmediğini, aynı zamanda bir yöntem geliştirdiğini belirterek, “Onun en bilinen sözü ‘Bir kameramız ve yoldaşlığımız var’dır. Bu, aslında sinemaya yaklaşımını özetliyor. Çok sınırlı imkânlarla güçlü filmler üretilebileceğini gösterdi. Bu yönüyle Kürt sinemasında ‘imkânsızlık’ düşüncesini boşa çıkardı” şeklinde konuştu.
‘Bir görsel hafıza yarattı’
Dağ’ın hafıza oluşturduğunu kaydeden Tekin, “Yalnızca film yapan biri değil, aynı zamanda bir hafıza oluşturucuydu. Filmleriyle bir dönemin savaşını, yaşamını ve mücadelesini görselleştirdi. Resmi tarihte yer bulmayan birçok yaşanmışlığı kayıt altına aldı” ifadelerini kullandı.
‘Sine-Çiya ekolünün kurucusuydu’
Dağ’ın sinemasını diğer örneklerden ayıran yönünün devrimci sinemacı olduğunu kaydeden Tekin, “Bu yönüyle dünyada çok az örneği olan bir çizgi yarattı. ‘Sine-Çiya’ yani Dağ Sineması dediğimiz anlayışın kurucusudur” dedi. Tekin, 1 Nisan 2008’de yaşamını yitirdiğini hatırlatarak, “Arkasında sadece filmler bırakmadı; bir bakış açısı, bir cesaret ve bir üretim yöntemi bıraktı. Bugün birçok Kürt sinemacı onun açtığı yoldan ilerliyor. Halil Dağ’ın sineması hâlâ yaşamaya devam ediyor” ifadelerini kullandı.
Kaynak: MA
