Günde 12 saati aşan mesai, 200 TL yevmiye ve gizlenen iş kazaları… MESEM’li çocuklar eğitimde değil, ucuz işçilik içinde hayatta kalmaya çalışıyor
Duygu Kıt
Mesleki Eğitim Merkezleri(MESEM)’nde çocuklar ‘meslek edindirme’ adıyla denetimsiz, sağlıksız, güvenlikten yoksun, neredeyse ücretsiz şekilde uzun saatler boyunca patron inisiyatifinde sermayeye teslim ediliyor. Özellikle son zamanlarda kamuoyuna yansıyan veriler MESEM projesinin çocukları ağır bir sömürüye ve geleceksizlik kaygısına ittiğini bir kez daha ortaya koydu. Sadece son iki hafta içinde, 18 Nisan günü 17 yaşındaki MESEM öğrencisi Engin Tuncay çalıştığı şantiyede yüksekten düşerek hayatını kaybederken, 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü’nde MESEM öğrencisi 16 yaşındaki Mahir Buğra Karagön stajyer olarak çalıştığı pastanede elektrik akımına kapılarak hayatını kaybetti. Diyalektik Araştırma Enstitüsü’nün 463 MESEM’li çocukla yaptığı anketin özetinde ise ağır çalışma koşulları, iş kazaları, yoğun mesai, fiziksel, psikolojik baskı ve tehdit çıkmıştı. MESEM’li genç kadınlar ise hem ucuz işçiliğe hem de cinsiyetçi iş bölümüne maruz kalıyorlar. Görüştüğümüz öğrencilerin çoğu ortalama günlük 200 TL’ye çalışırken, ismi belirtilmeyecek olsa da büyük bir kaygı duyuyor. Değişik bölümlerde çalışan öğrenciler ile MESEM adı altında zorunlu hale getirilen çocuk işçiliğini, koşullarını ve yaşadıklarını konuştuk.
‘Okul MESEM’den iyi mi?’
Güzellik bölümünde iki yıldır çalışan ve ismini vermek istemeyen 17 yaşındaki bir genç kadın haftalık 1.000 TL, aylık ise 4 bin TL ücret aldığını aktardı. Herhangi bir güvencesinin olmadığını ve sabah 9’dan gece 11-12 yoğunluğa göre ise gece 2’ye kadar çalıştığını belirten öğrenci şu bilgileri verdi:
“Koşullar kötü ama mesleğimi elime almak için katlanıyorum. Proje kısmen iyi çünkü okulda bölümüm güzellik olsa da hiçbir şey öğrenemiyorum en azından burada bir deneyim alıyorum. Bu yüzden her şeye geçecek gözüyle bakıyorum. Birkaç kez sorun yaşadım ama koordinatör öğretmenlerim yaşadığım sorunları göz ardı ediyor. Okula iletmiyor. Defalarca bazı şeyleri söyledim, okula hiçbiri bildirilmedi. İşyerinde haklarım çok düşük, yemek hakkım günde bir kez, bunlar dışında bir mobbingine maruz kalmasam da çalışanlar arasında rekabet var. Uzun çalışma saatlerine maruz kalıyorum. Benim sadece günde tek bir boyama işlemiyle buraya kazandırdığım para bana aylık olarak veriliyor neredeyse. Ama okulda da bölümümle ilgili hiçbir şey öğrenmiyorum. Bu yüzden yine de iyidir gözüyle bakmaya çalışarak, iş sahibi olmak için katlanıyorum.”
İsmini vermek istemeyen ve kuaförde çalışan bir diğer genç kadın yakının cenazesine dahi gitmesine izin verilmediğini bu yüzden büyük bir stres yaşadığını ve işten ayrılmak zorunda kaldığını anlattı. Öğrenci şunları söyledi:
“Benimle aynı yaşta olan halam vefat etti, aynı evde beraber yaşıyorduk. Hem halam hem arkadaşım gibiydi ve ona çok düşkündüm. Haber gelince iş yerinden izin almaya kalktım. İş yeri izin vermedi. Patron bana ‘Ölenle ölünmüyor’ dedi. Hatta durumumu ve bağımızı bilen arkadaşlarım da patronla konuşmaya geldi. Onlara da ‘Sizi ilgilendirmiyor. Burası benim iş yerim. Ben istediğim gibi yaparım.’ dedi. Taziyeye gidemedim ama bu bana çok ağır geldi ve işten çıktım.”
‘Kaza geçirdim gizlendi’
Tekstil atölyesinde çalışan bir diğer genç kadın ise geçirdiği iş kazasının örtbas edildiğini söyledi ve şunları paylaştı:
“Ben tekstil ortamında çalışıyorum. Düğme makinesinde parmağım kaldı. Ben ve bir arkadaşım beraber hastaneye gittik. Patron ve muhasebeci de bizle birlikte geldi. Patron ‘Ben abisiyim’ muhasebeci de ‘Ben ablasıyım’ dedi benim için. Hastane çalışanlarına da ‘Annemiz babamız burada değil, yemek yaparken elini tüpün arasında bıraktı’ diye söylediler. Çünkü elim biraz yanık gibiydi. Düğme makinesinin ısısı yüksek çünkü. Korktuğum için ben de kimseyle paylaşamadım bu durumu.”
‘Günlüğümden elimde kalan 80 TL’
Sanayide motor bölümünde çalışan öğrencilerin yaşadıkları ise çok daha ağır ve güvencesiz koşulları içeriyor. MESEM’lerde yaşanan iş cinayetlerinin çoğu çalışma koşullarında iş güvenliği olmayışı sebebiyle gerçekleşti. Motor bölümü çalışanı iki öğrenciden biri yaşadıklarını, “Ben sabah 8’den akşam 8’e kadar çalışıyorum ve günlüğüm 200 TL.” şeklinde ifade ederken, bir diğeri de şunları söyledi:
“Ben de sabah 09.30 gibi işe gidiyorum, gece 11-12 zor bela işten çıkıyorum ve aldığım para 150 TL. Üstüne bir de yemek parası olarak sadece 100 TL hakkım var. Ve sanayide sadece bir tane yemekçi var, o kadar pahalı ki. Bir dürüm fiyatı bile 170 TL. Kendi aldığım paradan üstüne koyuyorum ve günlük 80 TL kazanmış oluyorum. Mobbinge uğruyorum çıkmak istiyorum ama ailem de izin vermiyor. Çalışmamı, meslek öğrenmemi istiyorlar. Peki ben böyle meslek mi öğrenmiş oluyorum?”
‘Meslek değil ayak işleri yapıyorum’
Üç yıldır MESEM’de olan bir öğrenci ise sistemin meslek öğretmediğini söyleyerek şu ifadeleri kullandı:
“Ben iş makinalarında (ağır nakliye) çalışıyorum. 14.037,75 TL ücret alıyorum. Hasta olsam da işe gitmemi istiyorlar, dinlenmeme izin vermiyorlar. Stajyer olduğum için fazla yüklenmiyorlar ama kadrolu olarak başlarsam ‘Hafta sonu sana eziyet olacağız, oturmayacaksın, dinlenmeyeceksin’ diyorlar. Tehdit ediliyormuşum gibi hissediyorum. 3 senedir ordayım iş vermiyorlar hiçbir şey öğrenemiyorum sadece izliyorum iş yaparken. Sen yapamazsın deyip elimden alıyorlar. Çalışma saatleri 08.30-18.00 arası çoğu arkadaşıma göre saatlerim iyi ama ücretten memnun değilim. Bir de üstümde çok baskı var benden önce gelen stajyerler var, kendilerini üstün görüp her şeyi bana yaptırıyorlar onlar otururken ben çalışıyorum. Bir şey deyince de bağırıyorlar çok stres oluyorum baskıdan dolayı. Şu anda sadece temizlik çay demleme yaptırıyorlar köle gibiyim aslında, mesleğe dair hiçbir şey öğrenmiyorum. Okullarda yaşanan son saldırılar da beni çok etkiledi, sürekli ağlıyorum, iyice soğudum.”
