Suudi şirket ACWA ile yapılan Sêwaz ve Karaman’da 50 bin dekar alanda inşa edilecek olan GES anlaşması onaylandı. ACWA’ya sağlanan muafiyetler ve destekler ise dikkat çekici boyutta
K. Bülent Ongun
Suudi Arabistan ile Ankara arasında imzalanan ACWA şirketinin enerji santrali projeleri Cumhurbaşkanlığı tarafından onanmasının ardından Resmi Gazete’de onaylandı. Onaylanan anlaşma ile Suudi ACWA şirketi 5000 MW kurulu güce ulaşacak güneş ve rüzgar enerjisi santralleri kuracak. Sêwaz ve Karaman’da her biri 1000 MW olmak üzere 2000 MW kurulu güce sahip güneş enerjisi santralinin kurulum süreci başlatılırken, santrallerde üretilecek elektrik enerjisinin 30 yıl süreyle Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) tarafından MW’ı 47,5 eurodan alınması için garantiyi de kapsıyor.
Elektrik kimin için?
Türkiye’de doğal gazlı termik santrallerine destek sürerken, ACWA’da bu destekten yararlanmaya devam ediyor. Suudi şirket ACWA’ya doğal gaz santralinden sonra devasa büyüklükte GES için yapılan anlaşma ve destekler görülmemiş boyutlarda yürürlüğe sokulmaya çalışılırken, 2.1 milyon haneye elektrik verilecek iddiası büyük bir dezenformasyon olarak tarihe yazılacak. Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ), açıklamalarında 2025 yılı içinde üretimde 362 bin 992 gigavatsaat ile rekor kırıldığı açıklanırken, 122 bin mw’lık üretim kapasitesinin 1/3’ünün yani 40 bin mw’ın kullanılıyor olması 2,1 milyon haneye elektrik verilecek vurgusunun dezenformasyondan başkaca bir şey olmadığını ortaya koymakta. Elektrik ihraç etme özgürlüğü de verilen şirket ürettiği elektriği başka ülkelere satabilecek olması ise elektriğin kimin yararına ve kimin için üretileceğini göstermekte.
ACWA’ya 70,7 milyon ödeme
ACWA’nın da içinde yer aldığı doğal gaz çevrim santralleri yıllardır ya çalışmıyor ya da çok az bir kapasite ile üretim yapıyor. Doğal gaz çevrim santrallerine Mart ayı için ödenen kapasite bedeli toplam 1 milyar 230 milyon olurken, Haziran ayında ACWA’ya üretmediği elektrik için 70 milyon 700 bin lira ödendi. Kamuya ait olan Bursa’daki 2 bin 200 MW gücündeki doğal gaz çevrim santrali ise hiç çalışmazken, kamuya ait tüm enerji üretim merkezleri benzer bir durumda tutulup sermayeye alan açılıyor. Elektrik üretimindeki kapasite fazlalığından doğan bu durumu kamu santralleri çalıştırılmadan ve diğer şirketlere ait üretim zararları ‘mekanizmalarla’ kapatırken, tüm yük dolaylı veya direkt halkın sırtına yıkılmaktadır.
‘Başlangıç niteliğinde’
Suudi Arabistanlı enerji şirketi ACWA’nın Başkanı Muhammed Abunayyan AA’ya yaptığı bir açıklamada, Sêwaz ve Karaman Taşeli’de kurulacak toplam 2 gigavatlık güneş enerjisi santrali (GES) yatırımı için atılan imzaların, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Suudi Arabistan ziyareti sırasında yapılan söz konusu hükümetler arası anlaşmaya dayandığını ve ilk fazı oluşturduğunu söyledi. Abunayyan, 2017’de Kırıkkale’de hayata geçirdikleri ilk proje ACWA doğal gaz çevrim santrali olduğunu belirterek, “Türkiye’nin yenilenebilir enerji stratejisi harika ve çok iddialı bir strateji. Türkiye, bu yıldan 2035’e kadar 80 gigavatlık kapasite artışı yapacak. İmzalanan iki proje ise bu hedefin başlangıcı niteliğinde” dedi.
ACWA’ya verilen muafiyetler
Onaylanan anlaşmaya göre Suudi şirkete verilecek teşvik, uygulanacak istisna ve muafiyetler dikkat çekici boyutta. Suudilere verilen muafiyetler şöyle sıralanmakta; Kurumlar vergisi teşviki, yatırım anlaşması süresi boyunca, bir yatırım teşvik belgesi alınmasına gerek olmaksızın uygulanacak. Türk tarafı, proje şirketine, her bir projenin uygulanmasıyla bağlantılı olarak kullanılacak ekipman, malzeme, makine, alet, yedek parça ve sarf malzemelerinin Türkiye Cumhuriyeti topraklarına ithalatı, Türkiye Cumhuriyeti topraklarından ihracatı veya yeniden ihracatı hakkı tanıyacak. Şirket, gümrük vergisi, KDV ve Özel Tüketim Vergisi dahil ithalatta uygulanan her türlü vergi, harç, mali yükümlülük, ücret, fon ve paylardan muaf olacak. Ayrıca yurt içinden temin etme hakkı tanınacak. Vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV’ye ilişkin indirim hakkı, yürürlük tarihinden itibaren 10 yıl süreyle herhangi bir zamanaşımı veya süre sınırlamasına tabi olmayacak. Tüm durumlarda ve aşamalarda yabancı personel istihdam edebilecek.
30 yıl alım garantisi
Anlaşmaya göre inşa edilecek santrallerden üretilecek elektriği, 30 yıl süreyle devlet şirketi EÜAŞ satın alacak. Sivas Güneş Enerjisi Santrali alım tarifesi: Ticari işletmeye başlama tarihinden itibaren projenin ticari işletmeye başlama tarihinin beşinci yılının bitimine kadar olan dönem için 47,5 EUR/MWh (KDV hariç), Proje’nin ticari işletmeye başlama tarihinin beşinci yılının bitiminden itibaren ve sonrası için 23,415 EUR/MWh (KDV hariç). Anlaşmazlık halinde; Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi (ICSID) Sözleşmesi kapsamında hayata geçirilecek yatırımda, taraflar arasında doğabilecek uyuşmazlıkta tahkim devreye girecek. Teklifte, söz konusu anlaşma, uyuşmazlıkların tarafsız bir tahkim yerinde uluslararası tahkim yoluyla çözümünü içermekte.
Arazileri EÜAŞ hazırlayacak
2 bin MW için yaklaşık 5 milyon adet panel kullanılırken, panellerin yerleştirileceği alan içinse 50 bin dekar arazi gerekiyor. Teklife göre, projelerin uygulanması için gerekli arazi hakları, devlet mülkiyetindeki taşınmazlar için irtifak, özel mülkiyete tabi taşınmazlar için tapu sicilinde erişim ve kullanımı da kapsayacak şekilde kamulaştırma işlemleri, mera alanlarının vasıf değişikliği ve orman arazileri için kullanım izinleri EÜAŞ tarafından edinilecek. Devlete ait taşınmazlar üzerindeki irtifak hakları ve orman arazileri üzerindeki kullanım izinleri 49 yıl süreli olarak tesis edilecek. EÜAŞ, arazi haklarının edinilmesi için ulusal mevzuata uygun şekilde gerekli tüm işlemleri yürütecek ve araziyi ilgili Suudi şirkete kiralayacak. Projelerin yer alacağı arazi parselleri için imar planlarının hazırlanması ve onaylanması ve bunların uygulamalarına yönelik gerekli tüm çalışmaları da yerine getirecek EÜAŞ, araziyi ‘hazır halde’ Suudi Arabistanlı ACWA şirketine verecek.
