Karayolları Genel Müdürlüğü’nün müteahhitlere garanti ödemesi için kullandığı Cari Transferler kalemine 2027’de 280 milyar TL ödenek öngörüldü
Büyük kamu projelerinde AKP hükümetleri döneminde Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli yaygın biçimde tercih edildi. Havalimanı, hastane ve köprü gibi yatırımların büyük kısmı, kamunun kendi kaynakları yerine bu model üzerinden özel sektöre yaptırıldı. YİD uygulaması, iktidara yakın müteahhitlere kaynak transferine dönüştüğü eleştirisiyle sık sık gündeme geldi.
Havalimanları, hastaneler, yollar ve köprüler için önceden hesap edilmeden verilen yolcu, geçiş ve hasta garantileri, kamu bütçesinde ciddi bir yük oluşturdu. Bu garanti ödemelerinin şeffaflığı, en çok 2019 bütçe görüşmelerinde tartışıldı. Muhalefetin garanti ödemelerinin hangi kalemde gizlendiğini sorması üzerine, dönemin Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Cahit Turhan şu yanıtı verdi:
“Gizlenmiyor, ‘Hane halkına yapılan transferler’ kaleminden yapılıyor.”
Bütçede büyüyen açık
Cahit Turhan’ın bu açıklamasının ardından Ulaştırma Bakanlığı’nın mali tabloları mercek altına alındı. İncelenen veriler, YİD projelerinin garanti yükümlülüklerinin bütçede gerçekten büyük bir gedik açtığı eleştirisini doğruladı. Karayolları Genel Müdürlüğü’nden müteahhitlere Ocak 2018-Haziran 2026 arasında toplam 370,4 milyar TL aktarıldığı, bunun 49,6 milyar TL’sinin yalnızca 2026’nın ilk yarısında ödendiği belirlendi.
Servet aktarımında makas açılıyor
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın hazırladığı Orta Vadeli Plan’da, gerçekleşmeyen garantiler nedeniyle bütçeden yapılacak harcamalara da yer verildi. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün garanti ödemelerinde kullandığı Cari Transferler kalemi için 2027 yılına konan tutar dikkat çekti: 2026’da 101 milyar 681 milyon 429 bin TL olan bu kalem, 2027’de neredeyse üç katına çıkarak 280 milyar TL’ye yükseltildi. Kaleme 2027-2029 döneminde ayrılması planlanan tutarlar şöyle:
- 2027: 280 milyar TL
- 2028: 358,2 milyar TL
- 2029: 446,6 milyar TL
Yıllara göre katlanan artış
Karayolları Genel Müdürlüğü’nün müteahhitlere yaptığı garanti ödemeleri her dönem bir öncekinin kat kat üzerine çıkıyor. Kurumun “Hane Halkına Yapılan Transferler” kaleminden yaptığı harcamalar, dönemler itibarıyla şöyle:
- 2018-2019: 8,5 milyar TL
- 2020-2021: 24,3 milyar TL
- 2022-2023: 93,2 milyar TL
- 2024-2025: 145,2 milyar TL
- 2026 (Ocak-Haziran): 49,6 milyar TL
Kaynak: BİRGÜN
