Deniz çayırları 50 metre derinliğe kadar yaşamaktadır. Türkiye’de tüm tepkilere rağmen 24 metre ile sınırlanmış olması yıkımlara neden olurken, Göcek’te 2100 adet mapa-şamandıra inşası yeni bir rant kapısına işaret ediyor
K. Bülent Ongun
Türkiye’de koruma altında olan doğal alanlar dahil her yer maden, petrol ve enerjiye kurban edilirken, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un, Göcek’te tekne çapalarının zarar verdiği deniz çayırlarının korunması amacıyla Mapa-Şamandıra Sistemi ve restorasyon çalışmaları yürüttüklerini bildirmesi dikkat çekici. Şair Ziya Paşa’nın beyitinde, ‘Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz ’sözü atasözüne dönüşürken, iktidarın doğal yaşamı sermayeye peşkeş çekme süreçleri bu beyiti önemli hale getirmektedir. Gırgır ve trol avcılığı dünya da 50 derinliğe kadar uygulanmasına karşın Türkiye’de bu rakam 24 metre olması deniz çayırlarının yok olmasına neden olanın sadece teknelerin çapaları olduğu bir algı işleniyor.
Göcek halkı tepkili
Göcek’te kurulması hedeflenen 2 bin 100 adet teknenin neden olacağı yük büyük tepkilere yol açarken, bakanlığın bu rant projesinin deniz çayırlarını korumak için yapıldığı yönünde yoğun bir propagandaya dönüştürerek, TV’de bazı sanatçılar mapa-şamandıra sürecini halkta rıza üretme çabası içinde olduğu açıkça anlaşılabiliyor. Bu süreci durdurmak için mücadele yürüten bölge halkı mapa-şamandıra sistemi için ‘ÇED gerekli Değil Kararı’nı mahkemeye taşıdı. Muğla 2. İdare Mahkemesi oy birliği ile aldığı kararın uygulanmıyor olmasına ise tepkiler daha da büyümekte. Göcek Halk Meclisi üyeleri, “Göcek’i, Göcek’te yaşayan insanları dinlemeden yönetemezsiniz. Yerel halkın, bilim insanlarının, meslek odalarının ve sivil toplum kuruluşlarının görüşü alınmadan hazırlanan hiçbir proje sağlıklı işlemez” sözleriyle tepkilerini ortaya koydu.
Biyoçeşitliliğin rezerv alanı
Akdeniz’de deniz çayırları (Posidonia oceanica), tüm deniz ekosistemi içinde hayati önem taşıdığı bilinmektedir. Yaklaşık 50 m’ye kadar olan derinlikte kumlu deniz tabanı üzerinde geniş çayırlar oluşturur, denizdeki oksijen seviyesini yükseltir ve Akdeniz’deki denizel türlerin yaklaşık yüzde 20’sine yaşam alanı sağlamaktadır. Biyoçeşitlilik açısından da önemli bir rezerv olan bu çayırlar, birçok türün ürediği ve büyüdüğü yavrulama alanlarıdır. Posidonia çayırlarının 1700’lü yıllarda kapitalizmin ‘Sanayi Devrimi’ olarak nitelenen dönemden bu yana CO2 emisyonlarının yüzde 11 ila yüzde 42’sini tuttuğu tahmin edilmektedir. Fırtına ve kasırgaların arttığı ve şiddetlendiği bu dönemde deniz çayırları dalgaların ve akıntıların enerjisini azaltıp deniz tabanını korur ve çökeltileri sabitler.
Gırgır ve trol balıkçılığı!
Gırgır ve trol gibi endüstriyel avcılık yöntemleri deniz ekosistemine ve balık stoklarına büyük zarar verdiği için tamamen yasaklanması veya çok daha sıkı denetlenmesi gerektiği savunulmaktadır. Türkiye denizlerinde halen 24 metre derinlikten itibaren yasal olan gırgır ağlarıyla avlanma derinliğiyle ilgili yasakların ihlali, üreme ve beslenme amacıyla sığ suları kullanan birçok pelajik balık türü ve deniz canlısı üzerindeki av baskısını daha fazla artırmakta. Aynı zamanda küçük ölçekli balıkçılar için avlanabildikleri alanları da daraltmaktadır. Hindistan’ın Tamil Nadu, Kerala, Odisha ve Pondiçeri gibi önemli kıyı eyaletleri, kıyı ekosistemini ve yerel küçük balıkçıları korumak amacıyla kendi kara sularında (kıyıdan 12 deniz miline kadar olan alanda) gırgır avcılığını tamamen yasaklamıştır.
İstanbul Boğazı katliam kapısı
Türkiye’de gırgır ve trol avcılığı her yıl 15 Nisan – 31 Ağustos tarihleri arasında (balıkların üreme döneminde) yasaktır. Gırgır teknelerinin deniz çayırlarına ve kıyı ekosistemine zarar vermemesi için 24 metreden sığ sulara ağ atmasının yasağa rağmen uyulmadığı bilinirken, çayırların yaşam olanı olan 50 metre derinliklere kadar gırgır ve trol yasağı yoktur. KKTC denize ve deniz canlılarına verdikleri zarar nedeni ile sınırları içerisinde avlanması yasak olan ve Türkiye’den giden Gırgır gemileri Karpaz sahilinde sık sık ortaya çıkmaktadır. 2021 yılı itibarıyla, Marmara Denizi’ndeki limanlara kayıtlı 203 adet gırgır teknesi bulunuyor. AB ve birçok ülkede 50 metreden sığ denizlerde avlanmak yasak olmasına rağmen tüm deniz kıyı şeritlerinde 24 metre derinlikte yasak sınır konmuştur. Özellikle İstanbul boğaz derinliği ortalama 25 metreyken 24 metre sınırı balık göçlerini kapatıp adeta katliama uğramaktadırlar.
