Soma Termik Santrali’ni 685 milyona alan Pankobirlik’e bağlı Konya Şeker’e satılan santral 350 milyon dolara icradan satışa çıkarıldı. Diğer yandan 965 milyon dolara aldıkları Kangal santrali ise 285 milyon dolara satışa çıkarılırken, TKİ’ye ödenmeye davem edilecek borç 300 milyon dolar
K. Bülent Ongun
2015’te Konya Şeker’e 685 milyon dolara kilitlenen Soma B santrali her yıl zarar ederek, kömür borçlarını ödeyemedi ve bu nedenle Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) tarafından icradan satışa çıkarıldı. Belirlenen satış bedeli ise 350 milyon dolar olacağı açıklandı. Bugüne kadar karşılaşılan zararın temel nedeni TEİAŞ’ın elektrik alımlarını düşük tutması olurken, satış bedeli TKİ’ye olan 24 milyar lira borcu karşılamamakta. 350 milyon dolar yaklaşık 8-9 milyar lira civarında kalırken, en az 15 milyar lira daha TKİ’ye ödeme yapması gerekiyor. Yine Konya Şeker’e 2013 yılında kilitlenmiş olan Kangal Termik Santrali’de 13 Ekim’de satışa çıkarılması dikkat çekerken, Soma termik santralini ucuza kapatma amacıyla Akçadağ Madencilik ve ODAŞ’ın alıcı olabileceği belirtilmekte.
1,3 milyar dolar net zarar
Konya Şeker, Sivas’ın Kangal ilçesinde o günlerde zararla çalıştığı bilinen Kangal Termik Santral’ini 965 milyon dolara almıştı. Santraldeki yüzde 100 hissesini 285 milyon dolara, yani alım fiyatının 1/3’üne satmak için 13 Ekim’de Konya’da ihaleye yapılacak. 2013 yılında da Maliye Bakanı olan Mehmet Şimşek, Kangal Termik Santrali’nin Konya Şeker’e satılmasını “en sevindirici özelleştirme” olarak nitelerken bugün yine Maliye Bakanı Olan Şimşek gelişmeler hakkında hiç sesi çıkmaması dikkat çekici. Soma’da yaşanan batış sürecinde Soma Termik Santrali hesabından Kangal Termik Santrali’ne 400 milyon lira aktarılması sonrası TKİ harekete geçmişti. Yıllarca çalışırken zarar eden santraller toplam 1 milyar 650 milyon dolara alınırken, bugün bu santraller toplam 635 milyon dolara elden çıkarılırken, sadece bu nedenle 1 milyar dolar zarar etmiş olacak. Ayrıca TKİ’ye kalan 15 milyar yani 300 milyon dolar borçla birlikte Pankobirlik toplam 1 milyar 300 milyon dolar zarar ettirilirken 10-13 yılda edilen zarar bu rakamın içinde yok.
Şekerde ithalatın önünü açtı
Pankobirlik, kurduğu enerji dairesiyle Soma Termik Santrali ve Kangal Termik Santralini iktidarın adreslemesi ve baskısıyla olduğu iddia edilen satın alırken, bu alım birliğe üye olan çiftçilerin aşından arttırıp ödedikleri ile gerçekleştiriliyordu. Pankobirlik bu süreçte bir Holding (Anadolu Birlik Holding) kurarak bölgede pancar ikimini her geçen yıl daralmasına neden olurken, pancara bağlı şeker fabrikaları satıldı. Konya ovası tarım yerine enerji üretiminin ikame edildiği bir yer haline geldi. Diğer yandan şeker fabrikalarının satışını seyreden Pankobirlik, ithal şekerin kapısının açılmasını da sağladı. 27 Mayıs 2022 Tarihinde Resmi Gazete de yayımlanan kararla, 15.10.2022 tarihine kadar kamış veya pancar şekeri için sıfır gümrük vergisi ile 400.000 bin ton şeker ithalatı yapılırken ve şeker fabrikaları satılırken Pankobirlik sessizliğe gömülmüştü.
Çiftçiler kandırıldı
Kangal Termik Santrali özelleştirme ihalesinden sonra Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız’ın Konya Şeker’in ihaleye girmesinin önemini vurgulayarak, sektöre hem rekabet geleceğini hem de çevreye duyarlılığın artacağını ifade ettiğini Konya ile Kangal arasında kurulacak enerji hattından Konyalı hemşerilerimiz kazançlı çıkacak gibi yalanlarla çiftçilerde algı peşine düştükleri izleniyordu. Eski Pankobirlik Genel Başkanı Recep Konuk, kazandıkları Kangal Termik Santrali ihalesinin enerji sektöründe büyüme hedeflerinin bir adımı olduğunu ve Kangal Termik Santrali ile enerji sektörüne büyük oyuncu olarak girdiklerini belirtti. Recep Konuk “Kafamızdaki milyon barajını aştık, milyar dolarlık yatırımları telaffuz etmeye başladık. 985 milyon dolarlık teklifle Kangal Termik Santrali özelleştirme ihalesini kazandık” sözleri bugün yaşananların habercisiydi.
Sular gitti Pankobirlik izledi
Konya pancar üretiminin en çok yapıldığı bir bölge ve Pankobirlik’in merkezi de burada. Enerji üretimi amaçlı organize sanayi bölgesinin ve güneş tarlası projelerinin varlığı gelecekte neler yaşanacağının açık göstergeleridir. Yeraltı suları ve bölgedeki göl ve göletler enerji şirketlerine ve su şirketlerine tahsis edilme süreci yaşanırken, pancar üreticisinin temel ihtiyacı olan suların el değiştirmesine seyirci kalan Pankobirlik, 2020 yılında 23 milyon 25 bin ton şekerpancarı üretilirken 2021’de bu üretim , Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 20.7 oranında düşerek 18 milyon 250 bin tona geriledi. Üretimdeki bu düşüş büyük bir şeker krizinin habercisi olarak niteleniyordu.
Soma halkı zehirlendi
Öte yandan, Soma Termik Santrali’nin bacalarından yıllarca çıkan kül ve zehirli dumana göz yumulurken, zarar ediyoruz iddiasıyla bacalarına filtre dahi takmayan santral, bölge için büyük bir kirliğin nedeniydi. Soma Termik Santralinin bacalarından çıkan küllerden en çok etkilenen yerlerin başında olan Soma İstasyon Mahallesinden yurttaşlar santralden çıkan küller nedeniyle yıllarca nefessiz kaldı.
GDO soframıza geldi
Türkiye düne kadar Rusya, Fransa, Almanya, ABD’nin ardından pancar şekeri üretiminde dünyada 5’inci sırada yer alırken bu sıralama hızla değişti. Çıkarılan Şeker Yasası ile pancar üretiminde kota sistemine geçilirken, pancar üretimiyle birlikte şeker üretimi de kotaya bağlandı. Bu süreçle birlikte şeker ithalatının da kapısı ardına kadar açılırken, Cargill ve Ülker gibi şirketler GDO’lu mısırı gümrüksüz olarak ithal etmeye başladı. Nişasta bazlı şeker (NBŞ) yani fruktoz şekerini tüm üretim süreçlerinde (Meşrubat, kek, gofret, çikolata, baklava gibi tatlılar vd.) kullanılması sağlanırken, mısır ithalatında sıfır vergi uygulaması devam etmekte.
