Yazar Leyla Atabay’ın ‘Çaylak Filozof’ adlı kitabı okuyucuyla buluştu. Atabay, kadın tutsakların koğuş yaşamından yola çıkarak mizah ve felsefeyle örülü özgün ve düşündürücü bir dünya kuruyor
Ayhan Kavak*
Adeta bir ceviz kabuğuna sıkıştırılmış mekân içerisinde ‘Kronos’un zamanının hükmüne maruz bırakıldığımız kuşatılmış karanlık mekânların sakinleri, söz konusu kadim coğrafyamız olduğunda, toplumsallaşmış insanlığı zapturapt altına alıp derdest etmek için ellerinden geleni artlarına bırakmayan bir sistemle yüz yüzeyiz: Yatacak yer bulunmaz ve kaynar durur insanlar; istif edilmişçesine lebalep insanlarla doldurulmuştur, soğuk duvarların ardı. ‘Görmüyorsan yoktur’ anlayışıyla yaklaşılan içerideki canların fiziksel olmasa da zihinsel boyutta dinamik bir yaşamı vardır. Zira bu dinamizm, yüreklerin enginliklerle hemhal oluşundan kaynaklıdır.
Haliyle umutlar harlanır
Muktedirler, günlerin hızlı, yılların yavaş aktığı bu yerlerde özge canları çürütüp işlevsizleştirmeyi iş edinmişlerdir. Lakin her türlü yönelimleri boşa çıkarıp ufkun ardındaki özgür yaşam düşleri umutlarını bitiremediler, bitiremeyecekler. Ne de olsa serde siyasilik var. Haliyle umutlar harlanır ve anlam dünyaları genişlemeye açık tutulur ki “sol memenin altındaki cevahir” hep aydınlığı muştulasın. Dört duvar içinde boyun eğmeyen canlar, ayakta kalmanın hikâyesini yazarlarken yaşamın tüm renklerini içselleştiren bir kontekste olay ve olguları derinlikli analizlere tutarlar.
Gülme acılara direnmenin adıdır
Günlük yaşamın monotonluğu gerçekleştirilen anlam yüklü sohbetlerin yanında mizahla, sporla, çeşitli etkinliklerle zenginleştirmenin yanı sıra kişiliklere yedirilmiş değişim-dönüşümle soğuk duvarların ardı yeni dünyalara kapı aralar. Böylesi mekânlarda hep genç kalmasını bilenler kötülük odaklarını boşa çıkaranlar olmaktadır. Bu izlekte söylem ve eylem diyalektiğinin bütünleştirilmesi önem arz eder. Verili ortamda mizahla direnmek de hafifsenecek bir durum değildir. Yıllar yılı devirdikçe geriye dönüp çetele tutulduğunda en çok yoldaşlar topluluğu içerisinde, havada uçuşan espriler hatırlanır. Bu yüzden yaşamı çekici hale getiren ağız dolusu gülmelerin hakkını teslim etmek lazım. Gülme aynı zamanda acılara direnmenin bir başka adıdır…
Ağız dolusu kahkaha atmasını bilenlere
Yazar Leyla Atabay’ın Lil Yayınları’ndan çıkan Çaylak Filozof romanını okuduğumda bunlar geldi aklıma. Roman, mahsus mahallerdeki yaşamı mizahi bir pencereden işlerken projeksiyonunu felsefeye tutar. Politik duruşların ötesinde okuyucularını gülümseten monolog ve diyaloglarla zengin kılınmış, kadın tutsakların karikatürize edilmiş koğuş yaşantıları, bir başka evrene açılmanızı sağlayacaktır. Ağız dolusu kahkaha atmasını bilen insanların dünyasına; Çaylak Filozof romanıyla girizgâh yapan yazar Leyla Atabay, gayet başarılı ve yetkin bir esere daha imza attı. Tabii felsefeyi romana yedirmiş olması, takdire şayandır. Felsefenin bilince çıkarılması yolunda çabasını sürdüren yazar, öğretmeye romanla devam etmeyi bilmiştir.
Roman akışında “Felsefenin dipsiz kuyusuna” düşmenin müsebbibi, voltada voleybol topunun anlatıcının kafasına şiddetle çarpmasıyla olmakta; gözlerinin önünde binlerce yıldızın çakmasıyla zihnin sonsuz sayıda soruyla dolması ve varoluşsal kriz sorgulamasıyla yüz yüze kalınışın serüvenine çıkılmış olur. Okyanustaki bir arayışa benzeyen felsefe, koğuş sakinleriyle girilen diyaloglarla sürdürülse de eğlenceli bir halde ilerlemeyi sürdürür.
Roman kahramanı; “Sorular… Sorular… Sorular… Soru oğlu soru… Başıma top yediğim günden beri zihnim, kırk tilkinin kuyruklarının birbirine değmeden dolaştıkları soruların mekânı olmuştu. Kitap üstüne kitap okuyordum. Bir felsefe kitabını anlamak için on felsefe kitabı okumak gerekiyordu. Her birini yine on ile çarp. Saadet zinciri. Doğa filozoflarının suyu, havası, ateşleri başımı döndürüyor; Thales’in ilk ilke dediği sularda boğuluyor. Anaksimenes’in “hava”sını ciğerlerime dolduruyor, ama daha kendime gelemeden Anaksimandros’un sonsuzluğunda yitiyordum…” diyerek felsefe ve filozofların dünyasını yalın bir anlatım tekniğiyle içselleştirmeyi mahirane bir biçimde kotarmaktadır.
Felsefeyle karılmış beddualar
Roman akışı içerisinde değinilen büyük felsefi sorunsallar anlaşılır bir dille izaha kavuşur. Konturları belirgin kılınan koğuşta hayatın ortasına atılan felsefi sorulara kahkahalar eşlik eder. Bunun yanı sıra rüya tabirleri ve astrolojik saptamalar metni zenginleştirmektedir. Thales, Kant, Nietzsche ve nice filozof kurgulanmış karakterin dilinde renkli bir anlatım atmosferine dönüştürülür. Yine felsefeyle karılmış beddualar da gülümsetmelere vesile olur. Örneğin, “Aklın Berkeley’le bulana! Gelen otobüsün gerçekliğini yok sayıp altında kalassan!” veya “Aristo’nun ak kara mantığında hapsolansan! Griyi, orta yolu, üçüncü olanağı bulamayasan!” gibi yaratıcı pastişler göz doldurur.
Ana teması da mizahla belirlenmiştir
Okuyanları her şeyden yalıtık felsefe, rüya ve gülmeceyle bezenmiş ütopik bir koğuş beklemektedir. İçerisinde Yayla, Nermin, Menekşe, Gülistan Ana, Xecê, Rengârenk, Sanike ve Annesiyle birlikte zorunlu ikamet eden dört yaşındaki Arara’nın bulunduğu bir sahnedir burası. Sahnenin ana teması da mizahla belirlenmiştir.
Yazar Leyla Atabay’ın gülmece ile düşünceyi, derinlikle neşeyi aynı menüye yerleştirdiği Çaylak Filozof romanı sıra dışı bir anlatıyla çatılmıştır. Oylumlu bir roman olan Çaylak Filozofu bitirdiğinizde soruların cevabını elbette bulamayacaksınız. Lakin insana soğuk gelebilecek çetrefilli kuramların bile mizahi bir üslupla anlaşılır kılınabileceğine tanıklık edeceksiniz. Gök kubbenin altındaki farklı mekânlarda akan hayatların birbiriyle ilintili olduğunu görüp, duvarlar ve insanlar arasında kurulmak istenen setlerin bir gün yıkılabileceğini düşünmeden edemeyeceksiniz. İnsanlar arasında bilinçli bir şekilde yaratılan mesafelerin ne denli kolay aşılabileceğini görecek ve bu yönlü bir hamle yapmayı hayal edeceksiniz.
Vakit geçirmeden okuyun, okutunuz! Yazar Leyla Atabay’ı kutlar, nice verimleriyle biz okurlarını aydınlatmasını temenni ederim. Ellerinden kalem eksik olmasın! Herakleitos’un ateşinin bitimsiz enerjisiyle üretmeye devam edesin!
*Ereğli Yüksek Güvenlikli Hapishanesi E zemin-11 Ereğli / KONYA
