CAN Europe tarafından yayınlanan yeni rapor Türkiye’de iklim kriziyle mücadeledeki zafiyeti gösterdi. Kömür maden sahaları genişlerken izinler ve ruhsatlar arttı. Talan en çok Tekirdağ, Edirne, Şirnex’ta büyüdü
Kürdistan ve Türkiye’de hızla artan maden talanı nedeniyle altın, gümüş, bakır ve nadir toprak elementleri gibi maden projelerine tepkiler büyüyor. Metalik madenlere hücum ve talan büyürken bir yandan iklim krizini metalik madencilik kadar tetikleyen, ormanları, sulak alanları yok eden kömür madeni projeleri de büyümeye devam ediyor.
Türkiye, karbon emisyonunu azaltma sözünü verdiği Paris İklim Anlaşmasına 21 Eylül 2021 tarihinde taraf olmuş, emisyonlarını azaltma sözünü Güncellenmiş Birinci Ulusal Katkı Beyanı ile 13 Nisan 2023 tarihinde düzenleyerek karbon emisyonunu 2053 yılında “net sıfır”* düzeyine getireceğini beyan etmişti. Bu yılın Kasım ayında COP31’e ev sahipliği yapmaya hazırlanan Türkiye’nin fosil yakıtlara verdiği teşvikler ve izinler, iklim kriziyle mücadele sözleriyle çelişiyor.
Kömür Madenleri Veri Tabanı Çalışması, ülkede yerli kömürle çalışan termik santral yatırımlarının yavaşlamasına rağmen, sermayeye yönelik teşviklerin arttığını, mevcut sahalarının genişlediği ve yeni ocakların hâlâ açılmaya devam ettiğini ortaya koyarken yeni projeler, mera ve tarım alanları üzerindeki baskıyı, su varlıkları üzerinde kirlenme risklerini artırıyor.
31 ilde toplam 123 kömür madeni projesi
Hülya Çeşmeci Cengiz’in hazırlayıp Can Europe’un yayımladığı rapora göre, 1 Ağustos 2021-31 Ekim 2025 döneminde 31 ilde toplam 123 kömür madeni projesi için ÇED duyurusu yapıldı. Araştırmanın tarih aralığında ÇED olumsuz kararı verilen dosya olmadı. En fazla ÇED başvurusu yapılan iller sırasıyla Tekirdağ (20), Edirne (17), Şirnex (16) ve Kütahya (9) oldu.
ÇED süreci başlayan projelerin toplam ruhsat alanı 161 bin 106 hektar olup bu alan yaklaşık 226 bin futbol sahasına karşılık geliyor, projelerin ÇED’e tabi alanı ise 24 bin 13 hektar büyüklüğünde. ÇED başvurusu yapılan projeler kapsamında 119 milyon 893 bin 870 ton linyit, taşkömürü ve/veya asfaltit üretimi planlanıyor. Mevcut maden işletmelerinin genişlemesi ve yeni maden projeleri özellikle Edirne, Tekirdağ, Şirnex ve Kütahya bölgelerinde yoğunlaştı. Raporda, ülkedeki kömürden elektrik üretiminin toplam karbon salımlarının yaklaşık yüzde 20-25’ini oluşturduğu ifade ediliyor.
Kürdistan ve Türkiye’nin elektrik üretiminde kömürün payı yüzde 30 civarında. Bununla birlikte Çanakkale Çan ve Mereş Elbistan’daki santraller dışında yeni planlanan kömürlü santrali yok. Kömür madeni projeleri çoğunlukla ormanları, tarım arazilerini ve su kaynaklarını tehdit ediyor, bölgede yerleşik halkları göç etmek zorunda bırakıyor. Elbistan’daki gibi santrallerin uzun zaman çalıştırıldığı bölgelerde tarım ve hayvancılık yapılamazken uzun süreli ve sürekli hava kirliliğiyle birlikte halklar kanser ve solunum yolları hastalıklarına maruz kalıyor.
*Net sıfır: insan faaliyetleri sonucunda atmosfere salınan sera gazı miktarının, ormanlar ve okyanuslar gibi doğal yutaklar veya teknolojik yöntemlerle atmosferden temizlenen miktara eşitlenmesi ve toplam salımın dengelenerek sıfıra indirilmesi süreci olarak belirtilir. Salımları tamamen bitirmek imkansız olduğundan, kalan emisyonların doğal ya da yapay yollarla sıfırlanması amaçlanır, fakat bu yolların ne olduğu net değildir. Paris Anlaşması ile devletlerin küresel şirketlere verdiği kapitülasyonlar sonucu küresel ısı ortalamasının 2050 yılına kadar 1,5°C ile sınırlandırılması planlanıyor. Bu “sınırlandırmanın” yöntemi olarak sunulanlar arasında fosil yakıtlardan uzaklaşarak yenilenebilir enerjiye geçiş (metalik madenlere hücum) ve henüz gelişmemiş ve geliştirilirse bile verimliliği meçhul olan karbon yakalama teknolojileri bulunuyor.
Kaynak: BirGün
