Çewlîg’den Dêrsim’e uzanan maden ile doğa talanı ısrarı:
- Dimin Madencilik, Pîlemûriye’deki krom madeni projesi için sunduğu ÇED dosyasında ‘doğa korunacak’ derken, Çewlîg’deki köylüler aynı şirketin faaliyetleri sebebiyle yok olan meraları ve su kaynaklarını anlattı. Şimdi benzer bir yıkım Dersîm’e taşınmak isteniyor
- Çewlîg Xelan Köyü Muhtarı Necati Özateş: ‘Doğamız, meramız, ormanımız bu maden yüzünden yok oldu. Buraya bir de OYAK Grubu’na ait Erdemir gelecek. Biz şirketi topraklarımıza soktuk pişman olduk. Umarım Pülümür halkı sokmaz, eğer maden girerse orada doğa, hayat kalmayacak’
Duygu Kıt
Dimin Madencilik şimdilerde Dêrsim Pîlemûriye (Pülümür)’deki krom madeni projesi ile gündemde ancak aynı zamanda Çewlîg (Bingöl)’de direnişe geçen maden işçilerinin de muhatabı. Çewlîg’in Dara Hênê (Genç) ilçesindeki Dimin Maden’e ait Avnik Demir İşletmesi’nde yaklaşık 350 işçinin çalıştığı ocakta bir süre önce işçilerin yarısı eylemdeydi. Haklarını kazanan işçiler, sendikalaştıkları için baskı gördüklerini ve küçülme gerekçesiyle işten çıkarmaların yaşandığını belirterek eylem başlatmıştı. Şirket tarafından şu anda Pîlemûriye’de yapılmak istenen maden projesi için hazırlanan ÇED başvuru dosyasında hem işçilerin hem doğanın güvenliğinin garanti altına alınacağından bahsedilirken Çewlîg Avnik’teki köylüler başka bir gerçeğe işaret ediyor: Şirketin her anlamda bir talan sorumlusu olduğu.
Çewlîg’deki itirazlar
Dimin Madencilik’in adı geçmişte Çewlîg’in Dara Hênê ilçesindeki Xelan (Gerçekli) köyünde planlanan demir madenciliği projesiyle de duyulmuş; bölgedeki köyler, su kaynakları ve tarım alanlarının zarar göreceği gerekçesiyle projeye karşı çıkmıştı. Köylüler, maden sahasının yerleşim alanına yakınlığına tepki göstererek zararın geri dönülmez olacağını vurgulamıştı. Bugün gelinen süreçte ise çalışmalar sonucu doğa üzerinde ağır bir yıkım söz konusu.
Şirket Gurik için ne diyor?
Şirket bu kez de Pîlemûriye Gurik (Karagöz)’de krom madeni açmak istiyor. Proje, bölgenin ekolojik yapısı ve koruma altındaki türler nedeniyle tepki çekerken, Pîlemûriyeliler, yaşam alanlarını korumak için hem hukuki hem de fiili mücadeleye başlamış durumda. Bölge; endemik bitki türleri, yaban hayatı ve su kaynaklarıyla birlikte önemli bir biyoçeşitliliğe sahip. Köylüler maden açılmak istenen Gurik köyü ve çevresinin “Yüksek Habitat Çeşitliliği” bölgesi olduğunu ve toplam bitki envanterinin 165’i (yüzde 14) endemik, bunlardan 31’inin bölgeye özgü olduğunu, yine sahanın Türkiye’nin en temiz su kaynaklarına, en özgün akarsularına evsahipliği yaptığını belirterek, “Türkiye’deki toplam bitki çeşitliliğinin yüzde 10’u maden çıkarılmak istenen Gurik köyünde yer alıyor” dediler.
Sözleşme kılıfı
Şirket tarafından hazırlatılan ÇED başvuru dosyasında proje kapsamında yıllık 50 bin ton krom cevherinin üretileceği; 250 bin ton pasa malzemesinin açığa çıkmasının beklendiği belirtildi. Başvuru dosyasında, “Yerleşim yeri olarak faaliyet alanının; Kuzeydoğu yönünde yaklaşık 328 metre mesafede Karagöz Köyü…” bulunduğu yazarken, bu mesafe köylülerin yaşam alanları için dikkat çektiği en önemli itiraz gerekçelerinden.
“ÇED alanının flora ve fauna çalışması ÇED Raporu özel formatı ve ilgili kurum görüşleri doğrultusunda biyolog tarafından hazırlanacaktır” şeklinde belirtilen başvuru dosyasında, “Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi” (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan “Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları’nda Proje sahası bu alanlar kapsamında yer almamaktadır” deniliyor. Oysa bölge aynı sözleşme hükümlerince koruma altında bulunan çengel boynuzlu dağ keçisi, yaban keçisi, kurt, vaşak gibi birçok tür ve endemik bitkinin yaşam alanı. “Sahada olası bir iş kazasında personel en yakın sağlık kuruluşuna sevk edilecek olup bu kapsamda tıbbi atık oluşumu söz konusu değildir” denilen dosyada söz konusu bölgeye en yakın ilçe sağlık kurumu 42 km uzaklıkta.
Şirket Çewlîg’de ne yaptı?
Şirketin Gurik (Karagöz) için hazırladığı ÇED dosyasında; doğanın korunacağını, dere yataklarına müdahale edilmeyeceğini ve atıkları kontrol altında tutacağını kaydetti. Ancak Çewlîg’deki sonuçlar, bu taahhütlerin karşılık bulmadığını ortaya koydu. İşletmenin hemen yanı başında olan ve büyük bir yıkım yaşayan Xelan (Gerçekli) köyünün muhtarı Necati Özateş, “Madencilik başlı başına bir yıkımdır, doğa katliamıdır, ölümdür” diyerek şirketin işletmesi sebebiyle yaşam alanlarında yaratılan yıkımı şöyle anlattı: “10-15 yıldır bu işletme burada ve bizim bir köyümüz yok oldu. Doğamız, meramız, ormanımız maden çalışması yüzünden yok oldu. Şirket istediği gibi hafriyat döktü, istediği dere yatağını kirletti, istediği gibi akarsularımızı kirletti. Patlatmalardan dolayı evlerimiz çatladı. İçme sularımız kayboldu. Tekrardan bize farklı yerlerden su getirdiler. Hayvancılık bitti köyümüzde. Tarım bitti. Çok güzel meyvecilik vardı, verim sıfıra düştü. Derelere hafriyat döküldü. Toz için sulama yapılacak denmişti ama yapılmadı. Dökülen atıklar sebebiyle balık ölümleri oldu. Köyümüzün dereleri Dicle Barajı’na dökülüyor ve dökülen hafriyatlar Dicle’ye kadar gidiyor. Bu şirket ufak bir işletme. Buraya bir de OYAK Grubu’na ait Erdemir gelecek. Biz bu küçük şirketle baş edemedik ve doğamız yok oldu, OYAK Grubu ile nasıl baş edeceğiz? Biz şirketi topraklarımıza soktuk pişman olduk. Umarım Pülümür halkı madeni topraklarına sokmaz çünkü eğer maden girerse oradaki doğa, mera, yaşam, hayat hiçbir şey kalmayacak.”
Ne olmuştu?
Dimin Madencilik’in Amed Licê’ye bağlı Kılıçlı köyünde hayata geçirmek istediği bakır madeni faaliyeti nedeniyle suları kesilen köylüler, Ağustos 2025’te şirkete tepki göstermiş; şirket, bölgede eylem yapan yurttaşların tepkisini adli birimlere taşımış, aralarında 11 yaşında bir çocuğun da bulunduğu 3’ü kadın 7 kişi, şirketin şikâyetiyle Lice Merkez Karakolu’na çağrılmıştı. Karakolda ifade veren köylüler de şirket hakkında şikâyetçi olmuştu. Projenin iptaline ilişkin açılan davadaki bilirkişi raporlarını sunan köylüler ifadelerinde, Dimin Madencilik’in köyün suyunu kestiğini ve yaşam haklarının ihlal edildiğini belirtmişlerdi. Şirketin ayrıca Meletî’nin Hekîmxan (Hekimhan) ilçesinde bulunan Karakuz maden sahasını Mart 2047’ye kadar 346 milyon TL’ye kiraladığı bilgileri de Meclis tutanaklarında yer aldı.
