ETS sistemiyle temiz hava ticari metaya dönüşürken, yayınlanan yönetmelikle parayı verenin kirletme özgürlüğüne kavuşması sağlandı. İklim zirveleriyle başlatılan karbon ticareti ile emisyon oranlarının gizli tutulması yönetmelikte yer aldı
K. Bülent Ongun
Avrupa Birliği ülkelerine gelen ihraç ürünler için ‘Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’ (SKDM) kapsamında Türkiye bu yıl pilot uygulamaya başlatmış ve uygulama döneminde Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ile sera gazı emisyonlarına üst sınır konulması ve bu sınır içinde izinlerin piyasada alınıp satılması sağlanacağı açıklanmıştı. Planlamaya göre Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) tarafından geliştirilen ETS Piyasası Yönetim Sistemi Platformu’nun test ortamında çalıştırılması ve İşlem Kayıt Sistemi’nin güvenlik testleri bu yıl içinde tamamlandı. Geçtiğimiz gün Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından hazırlanan Türkiye ETS Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Kirletme hakkı yönetmeliği
Türkiye, Emisyon Ticaret Sistemi ile işletmelere ‘karbondioksit salım hakkı’ tanıyan yönetmelik dikkat çekici. Yönetmelik ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) kapsamındaki işlemlerin yürütülmesi, İşlem Kayıt Sistemi’nin (İKS) kurulması ve piyasanın etkin işletilmesine dair usul ve esaslar düzenleniyor. ETS piyasasına ilişkin genel esaslar, 11 madde altında sıralanıyor. Buna göre emisyon ticaretinin yapılacağı hem birincil ve hem ikincil piyasayı Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) işletecek. Birincil piyasada, işletmelere yıllık belli miktarda karbondioksit salım hakkı tanıyan emisyon tahsisatlarının, ihale yöntemiyle ETS kapsamındaki işletmelere dağıtımı sağlanacak. İkincil piyasada ise ihale ve/veya ücretsiz tahsisat yöntemi ile dağıtımı yapılan tahsisatların piyasa katılımcıları arasında alış-satış işlemleri yapılacak. Hem birincil hem de ikincil piyasalardaki işlemler ETS Piyasası Yönetim Sistemi (ETSPYS) üzerinden gerçekleştirilecek.
Para ile kirletme özgürlüğü
Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ile karbon ticareti, başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere birçok kapitalist ülke için küresel ısınmayla mücadele planı olarak yürürlüğe sokuldu. Avrupa Birliği’nin ‘kirleten öder’mekanizması ile parası olanın kirletme özgürlüğü kazandığı bu sistem, aslında soluduğumuz temiz havanın ticarete konu edildiğini ortaya koymaktadır. Kapitalizm tarafından kullanışlı ticari alana dönüştürülen küresel ısınma, sermaye için yeni bir birikim alanı olarak işletilen bir sürece bağlanmış durumda. Dünya halklarına yönelik bir kurtuluş yolu algısı oluşturulup halklara ‘karbon vergisi’ konmaya hazırlanılırken, kamusal destekler birçok yol ve yöntemle uygulanmaya başlandı ve parayı verenin atmosferi istediği gibi kirletmesinin önü yasalarla açıldı.
Kendi içinde becaiş
EPİAŞ, kendisine gönderilen katılımcı bazındaki ticari işlemler ve teminat kullanımı gibi ‘ticari sır’ niteliğinde olduğu iddia edilen bilgi ve verileri kanunen yetkili kılınan merciler dışındaki üçüncü kişilerle paylaşamayacak. ETS kapsamındaki işletmeler İKS’de hesap açtırmak zorunda. İşletmeye ilişkin bilgiler İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB) izleme, raporlama ve doğrulama sisteminden ETSPYS’ye aktarılacak. İDB’ye başvuru ve onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından ücretsiz olarak dağıtılmasına karar verilen tahsisatlar İKS üzerinden piyasa katılımcılarının ilgili tesislerine ait hesaplarına aktarılacak. Ücretsiz tahsisatlar bir piyasa katılımcısının kendi tesisleri arasında transfer işlemine, tahsisat ikili anlaşmaları ve ikincil piyasalar aracılığıyla satışa konu edilebilecek. Yani örneğin bir termik santral kurduğu GES veya RES’lerle kendi içinde becaiş yoluyla karbon transfer edebilecek.
İsdemir, Erdemir, Kardemir
Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımlarına KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti uygulanırken, araziler bilâ bedelle bedava olarak şirketlere sunuluyor. Halkın kullandığı meralar, tarım arazileri, ormanlar ve yurttaşların tapulu tarım arazilerine ‘acele kamulaştırma’ ile el konularak şirketlere peşkeş çekiliyor. İktidarın açıkladığı ‘Yeni Teşvik Sistemi’ 6 bölgeden oluşurken, en büyük destekler 6. Bölge olarak belirlenen Kürt coğrafyasında sömürgeciliğin tipik uygulamaların izlendiği 15 ili kapsıyor. İsdemir, Ereğli Demirçelik ve Kardemir gibi şirketler sınırda karbon vergisinden kurtulmak ve ülke içinde ETS kapsamında ‘temiz hava’ alma peşine düşmemek için herşeyin bedava olduğu 15 ilde GES tarlaları oluşturmakta.
