ABD-İsrail saldırıları ve abluka, İran’da üretimi durma noktasına getirdi. Sanayi tesisleri kapanırken on binlerce işçi işsiz kaldı, yoksulluk hızla derinleşti
İran’da savaşın ekonomik ve toplumsal etkileri derinleşiyor. 93 milyonu aşkın nüfus, yeniden alevlenme ihtimali bulunan çatışmaların gölgesinde yaşamını sürdürürken, ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik ablukası ülkenin dış ticaretini doğrudan hedef aldı. DW’den Shabnam von Hein’in haberine göre petrol ihracatının sekteye uğraması ve limanlara mal girişinin durma noktasına gelmesi, zaten kırılgan olan ekonomik yapıyı daha da ağır bir krize sürükledi. Tedarik zincirlerindeki kopuş, üretim süreçlerini felce uğratarak geniş bir alanda durgunluk yarattı.
Savaşın yükü en çok emekçilerin omuzlarına biniyor. Sendikacı ve eğitim aktivisti İsmail Abdi’ye göre, fabrikaların kapanması ya da küçülmesi ilk olarak sözleşmeli, gündelik ve kayıt dışı çalışanları vuruyor. Bu kesimler hızla işsiz kalırken, geride kalan işçilerin de pazarlık gücü zayıflıyor. Ücretler geriliyor, çalışma koşulları ağırlaşıyor. Yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk nedeniyle uzun süredir baskı altında olan ekonomi, savaşla birlikte daha derin bir çöküş sürecine girmiş durumda.
Tahran yönetimi savaşın maliyetini şimdilik 230 milyar euro olarak açıklıyor. Ancak bu rakamın yalnızca görünen kısmı yansıttığı, özellikle büyük sanayi tesislerinde oluşan gerçek hasarın henüz tam olarak hesaplanamadığı belirtiliyor. Ülkenin en büyük üretim merkezlerinden biri olan İsfahan’daki Mübarek Çelik İşletmesi’nin bombardıman nedeniyle üretimi tamamen durdurması, bu yıkımın en çarpıcı örneklerinden biri. Binlerce işçi evine gönderilirken, çelik üretimine bağımlı onlarca sektör de zincirleme biçimde sarsıldı.
Çelik sektörü İran ekonomisinin omurgalarından biri. Otomotivden beyaz eşyaya, inşaattan ambalaja kadar geniş bir üretim alanını besleyen bu sektörün durması, yalnızca sanayi üretimini değil, savaşta yıkılan altyapının yeniden inşasını da zorlaştırıyor. Bu nedenle yaşanan duruş, kısa vadeli bir üretim kaybının ötesinde, uzun vadeli bir ekonomik daralma anlamına geliyor.
Benzer bir yıkım petrokimya sektöründe de yaşanıyor. Asaluyeh, Mahşehr ve Şiraz gibi merkezlere yönelik saldırılar, on binlerce işçinin çalıştığı tesisleri devre dışı bıraktı. Bu tesislerin yalnızca üretim kapasitesi değil, bağlı oldukları geniş tedarik ağları da çöktü. Uzmanlara göre bu merkezlerin yeniden faaliyete geçmesi en iyi ihtimalle yıllar alacak. Üstelik yaptırımlar nedeniyle gerekli teknoloji, yedek parça ve sermayeye erişimin sınırlı olması, toparlanma sürecini daha da uzatıyor.
Sanayideki çöküş, hizmet sektörüne de hızla yansıyor. İran İşçi Haber Ajansı’nın tüm kadrolu çalışanlarını işten çıkararak serbest çalışma modeline geçmesi, güvencesizliğin nasıl yaygınlaştığını gösteren önemli bir örnek. Dijital platformlar, ulaşım uygulamaları ve çeşitli hizmet sektörleri de savaş koşullarında daralan talep ve internet kısıtlamaları nedeniyle küçülüyor. Binlerce serbest çalışan, yazılımcı ve içerik üreticisi gelir kaynaklarını kaybetmiş durumda.
İnternet erişimine getirilen kısıtlamalar, yalnızca ifade özgürlüğünü değil, geçim kaynaklarını da doğrudan etkiliyor. Özellikle dijital ekonomiye bağımlı çalışan kesimler için bu durum, ani ve derin bir gelir kaybı anlamına geliyor. Ekonomik daralma ile birlikte tüketim de hızla düşerken, piyasada genel bir durgunluk hâkim oluyor.
Bu tablo, geniş halk kesimleri için hızla derinleşen bir yoksulluk anlamına geliyor. Reel gelirler düşerken, işsizlik ve güvencesizlik yaygınlaşıyor. Temel ihtiyaçlara erişim zorlaşırken, haneler borçlanmaya ve geçici çözümlere yöneliyor.
Buna rağmen ne İran yönetimi ne de uluslararası aktörler, İran halkının yaşadığı bu yıkımı öncelik haline getiriyor. İçeride iktidarını korumaya çalışan yönetim ile dışarıdan müdahalede bulunan güçler arasında sıkışan halk, savaşın gerçek bedelini ödeyen kesim olmaya devam ediyor.
Savaşın ekonomik bilançosu
- Ekonomik kayıp: Yaklaşık 230 milyar euro (geçici tahmin)
- Petrol ihracatı ve dış ticaret ciddi biçimde daraldı
- Çelik üretimi durdu, binlerce işçi işsiz kaldı
- Petrokimya merkezlerinde on binlerce çalışan etkilendi
- Tedarik zincirlerinde geniş çaplı kırılmalar yaşandı
- Hizmet ve dijital sektörlerde yaygın iş kayıpları
- İnternet kısıtlamaları nedeniyle serbest çalışanlar gelirini yitirdi
- Reel ücretler düşüyor, güvencesiz çalışma yaygınlaşıyor
- Yoksulluk derinleşiyor, temel ihtiyaçlara erişim zorlaşıyor
HABER MERKEZİ
