TVF’ye devredilen Türkşeker, Mayıs’taki 100 bin tonluk imtiyazlı şeker satışı gündemde yerini koruyor. Kurum 2 şirkete 600 milyon lira çıkar sağlamasına karşın konu kapatılmaya çalışılıyor
K. Bülent Ongun
Türkiye’de tarım üretimleri büyük darbeler alarak azalmaya devam ederken, tarım arazileri ve meralar enerji şirketlerinin işgaline uğramaya devam ediyor. Tüm bunlar yaşanırken diğer yandan kamuya ait tarımsal kuruluşlarda diz boyu yolsuzluklar yaşanırken, bu kurmlardan birisi de Türkşeker. Tarım yazarı Sadettin İnan ile CHP Gaziantep Milletvekili Hasan Öztürkmen’in yaptığı açıklamalarda, Türkşeker yönetimi resmi şeker zammı ilan edilmeden tam bir gün önce kapalı kapılar ardında devasa yolsuzluğa imza attığını belirttiler. Resmi fiyatların çok altında bir bedelle, ihale açılmaksızın el altından iki şirkete toplam 100 bin ton şeker satıldı. Şekeri satın alan şirketler, piyasa fiyatının bile altına kapattıkları bu şeker stokunun hemen ardından gelen zamla birlikte, hiçbir risk almadan 600 milyon lirayı ceplerine indirdi.
Zamdan bir gün önce satış!
Tarımdan Haber kaynaklı bilgilere göre, İşmen Gıda ve Remzi Çakar isimli firmalara resmi satış fiyatının altında toplam 100 bin ton şeker satılırken, satışın hemen ardından Türkşeker şeker fiyatlarına yüzde 11 zam yaptı. Türkşeker, kendi resmi satış fiyatı olan 1.735 TL/çuval yerine, söz konusu firmalara şekeri 1.588 TL/çuvaldan sattı. İddiaya göre bu satıştan yalnızca bir gün sonra şekerin çuval fiyatı yüzde 11 artırılarak 1.925 TL’ye çıkarıldı. Çuval başına 147 TL zarar oluşurken, iki şirket 600 milyon lirayı açıktan kazanırken, kamu bu miktarda zarara uğratılmış oldu.
Haberi karartma lobisi devrede
Tarımdan Haber sitesinden Sadettin İnan, kamuyu tam 600 milyon TL zarara uğratan bu sartışla ilgili olarak resmi makamların derin sessizliğin sürdüğünü belirtti. İnan, Tarımdan Haber’in ortaya çıkardığı bu dev skandalın genel kamuoyunda ve yaygın medyada neden olacağı büyük yankıyı kırmak, haberi sadece sektörel bir gündemmiş gibi gösterip yalnızlaştırmak amacıyla gizli bir karartma lobisinin devreye sokulduğunu belirtti. İnan ortaya çıkan baskıyı, “Haberin sadece tek bir mecrada kalmasını sağlayarak olayı “kişisel bir iddia” gibi göstermek, Diğer sektör gazetecilerinin konuya dahil olmasını engelleyerek zincirleme etkiyi kırmak, Resmi bir soruşturma açılmaması için süreci zamana yayarak kamuoyunun hafızasından silmek” olarak özetledi.
Arpalık kurum: Türkşeker
Türkşeker (Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.) devlete ait bir İktisadi Devlet Teşekkülü. 2017 yılında Türkiye Varlık Fonu’na (TVF) devredilen şirket, 2018 yılında gerçekleştirilen özelleştirme ihaleleriyle 25 fabrikadan 10 tanesini blok satış yöntemiyle, arazileriyle fabriklarla top yekun sermayeye teslim edilirken, bu fabrikalarda 2 bin işçi işinden edildi. 2019’da 969 milyon zarar ederken, 2020 döneminde de 969 milyon TL zarar açıklandı. 2021 yılında ise zarar miktarı 2 milyar 143 milyon TL’ye yükseldi. 2023’te kurumun zararı 3,3 milyar TL’ye yükselirken, 2024’te zarar 11,6 milyar TL’ye ulaştı. 10 fabrikanın özelleştirmesinin nedeni olarak zarar ettikleri iddia edilirken, asıl zarar artarak devam etmekte. Adeta bir arpalık kuruma dönüştürülen Türkşeker hızla batışa itiliyor.
İthalat 33 milyar
TVF bünyesinde her yıl zaarar eden kurum 7 yılda yani 2024 yılı sonuna kadar toplam 18 milyar 981 TL zarar etti. Sermayeye devredilen 10 şeker fabrikasının toplamı ise sadece 3,5 milyar liraydı. Bu bedel kurumun arazileri ve gayrımenkul değerlerinin bile çok altında bir bedel olduğu açıklanmıştı. Türk Şeker’e bağlı 10 fabrikanın 3,5 milyara özelleştirilmesi sonrası 2022 yılında 630 bin ton, 2023 yılında 302 bin ton, 2024’te 145 bin ton, 2025’te ise 170 bin ton şeker ithalatı yapılarak 724 milyon dolar (bugünkü kurla 33 milyar TL) ödendi.
Şekerde oyun yıllardır sürüyor
Türkiye düne kadar Rusya, Fransa, Almanya, ABD’nin ardından pancar şekeri üretiminde dünyada 5’inci sırada yer alırken bu sıralama hızla değişime uğramaya başladı. 2001 yılında kabul edilen Şeker Yasası ile pancar üretiminde kota sistemine geçilirken, pancar üretimiyle birlikte şeker üretimi de kotaya bağlandı. Bu süreçle birlikte şeker ithalatının da kapısı ardına kadar açılmış oldu.
Pancar üretimi yüzde 21 düştü
2020 yılında 23 milyon 25 bin ton şekerpancarı üretilirken 2021’de bu üretim, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 20.7 oranında düşerek 18 milyon 250 bin tona geriledi. Bu gerileme oranı her yıl değişsede tek değişmeyen şey gerilemeye devam ediyor olması. Üretimdeki bu düşüş büyük bir şeker krizinin habercisi olarak nitelenirken, 2021 yılında gübre fiyatındaki yüzde 400’ü bulan fiyat artışı, sulama elektriğine yapılan yüzde 137 oranındaki zam üreticiyi pancar üretiminden daha da uzaklaştırdı.
NBŞ bazlı şeker!
Şözleşmeli olarak pancar üreten çiftçilerin ise 2022’de ekim yapamayacaklarını söylemeleri dikkat çekiciydi. Pancar üretiminin azalmasıyla birlikte, şeker ithalatında büyük artış yaşanırken, nişasta bazlı şeker ithalatı ve üretimi de serbest bırakıldı. Cargill gibi şirketlerin ürettiği Nişasta bazlı mısır şurubunun meşrubat, kek, gofret, çikolata, baklava gibi tatlılara kadar tüm üretimlerde kullanılan tek seçenek halini alırken, Türkşeker’in her yıl zarar ettirilmesinin sebepleri ve sonuçları yaşanmakta.
