Türkiye’de TL’nin değer kaybetmesiyle yaşanan kriz, küresel finans piyasalarını da sarstı. Diğer gelişmekte olan ülkelerin paraları da ağır baskı altına girdi. DW Türkçe bölümünde Anika Ross’un Türkiye’de yaşanan krizin çevre etkilerine ilişkin yaptığı analize göre, Türk Lirası’nın sert düşüşünden kaynaklanan şok dalgaları bütün dünyayı sardı. Arjantin, Uluslararası Para Fonu’ndan (IMF) kararlaştırılan kredinin vaktinden önce ödenmesini istedi. Hindistan’ın para birimi Rupi eski günlerini arar oldu. Uzmanlara göre borsalardaki haftalardır devam eden likidasyon, endeksleri sarsmaya devam edecek. Analistlere göre Türkiye’nin ekonomik sorunlarının önemli bölümü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın politikasından kaynaklandığı için ülke içerisinde yapılmış sayılıyor. Ancak başka genç sanayi ülkeleri de kamu borçlanması, siyasi krizler ve ihmal edilen reformlar yüzünden zor durumda. Düşük faizler dolarla borçlanmayı adeta teşvik etmişti. Ancak 2015 sonlarından bu yana ABD’de faizler yükselmeye başladı. Amerikan Merkez Bankası’nın (FED) yüksek istihdam ve büyüme hızı nedeniyle faizleri daha da yukarı çekmesi bekleniyor. Bu durumda dolar yatırımcıya cazip geliyor, ancak aynı zamanda Brezilya, Arjantin ve Güney Afrika gibi ülkelere de baskı uyguluyor. ABD Başkanı Donald Trump’un fitilini ateşlediği gümrük anlaşmazlığının da ticaret savaşlarına yol açmasından endişe ediliyor.
Dolara kaçış
Deutsche Bank’ın döviz uzmanı Nils Ole Matthiessen “Kalkınmakta olan ülkelerin para birimlerinde artan riskler nedeniyle yatırımcılar paralarını bu ülkelerden çekip, dolar veya frank gibi daha güvenli limanlara aktarmayı tercih ediyor” dedi. Alman Sanayi ve Ticaret Odaları Birliği’nin dış ticaret uzmanı Volker Treier ise “bulaşma tehlikesinden” söz etmekle birlikte, Alman ekonomisinin bununla başa çıkabilecek güçte olduğunu belirtti. Krizin bulaşma tehlikesini şimdilik önemsiz gören uzmanlar da var. Commerzbank’ın analiz uzmanı Ulrich Leuchtmann, “Diğer ülkelerin kamu açıklarının Türkiye’ninkinden ve 1980’lerin başlarındaki Latin Amerika ve 1990’ların sonlarındaki Asya krizine yakalanan ülkelerinkinden daha az olduğunu” söyledi. Portföy yöneticisi Columbia Threadneedle’den Maya Bhandari ise durumun daha çabuk negatife dönebileceğini hatırlattı. “Sermaye hareketlerinin kontrol altına alınması Türkiye’yi genç sanayi ülkeleri açısından sorun haline getirebilir. Çünkü bu durumda söz konusu ülkeler fon sermayesini kaybedebilir” dedi. Yatırımcının odaklandığı ülkeler arasında Türkiye’nin yanı sıra Arjantin, Brezilya ve Hindistan da bulunuyor.
Türkiye’de durum vahimleşiyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ekonomi politikası ve Merkez Bankası’nın bağımsızlığını tartışma konusu etmesi yatırımcıya güven kaybettiriyor. Amerikalı rahip yüzünden ABD ile Türkiye arasında patlak veren krizi Erdoğan ABD’nin ekonomik saldırısı olarak tanımlıyor. Türk ekonomisi zaten sağlam bir temele oturmuş değil. Enflasyon yüzde 15 sınırına dayandı. 6 milyar doları bulan dış ticaret açığı azalmakla birlikte yüksek sayılır. Amerikan yatırım bankası Goldman Sachs Türk Lirası’ndaki çöküşün Türk bankalarının öz sermayesini tüketebileceği görüşünde. Amerikan bankalarından JP Morgan Türkiye’nin sadece 2019 ortalarına kadar 153 milyar euro borç ödemek durumunda olduğunu hesaplamış. Bu meblağ Gayrı Safi Yurtiçi Hasıla’nın dörtte birine tekabül ediyor. 2019 Temmuzunda vadesi dolacak olan 93 milyar euroluk kredinin nasıl finanse edileceği de merak konusu.
KÖLN
