İran ve Rojhilat’ta süren halk protestolarına yönelik baskılar ağırlaşıyor. Güvenlik güçlerinin doğrudan ateş açması sonucu binlerce sivil yaşamını yitirirken, on binlerce kişi gözaltına alındı. İşkence, zorla itiraf, idam tehdidi ve internet kesintileriyle protestoların gerçek boyutları gizlenmeye çalışılıyor
İran ve Rojhilat’ta, devam eden halk protestolarına dönük baskılar artıyor. Ülke genelinde binlerce protestocu gözaltına alınırken, gözaltı merkezlerinde işkence, zorla itiraf ve ağır yargı cezaları uygulandığı bildiriliyor. Rojhilat başta olmak üzere birçok kentte doğrudan ateş açılması sonucu çok sayıda sivil hayatını kaybetti. Hükümetin medya ve internet üzerinde uyguladığı sıkı kontrol, protestoların gerçek boyutlarını gizlemeye çalışıyor. Birleşmiş Milletler (BM) ve insan hakları örgütleri, yaşananları insanlığa karşı suç boyutunda değerlendirerek, bağımsız bir araştırmanın gerekliliğine dikkat çekiyor.
Kirmanşah’ta en az 24 kürt öldürüldü
Kürdistan İnsan Hakları Ağı, Kirmanşah’daki kaynaklar üzerinden halk protestoları sırasında Mehna Dokushkani de dahil olmak üzere 9 Kürdün, Devrim Muhafızları tarafından doğrudan ateş açılması sonucu hayatını kaybettiğini doğruladı. Ağ, şu ana kadar kimlikleri tespit edilen 72 Kürdün yaşamını yitirdiğini açıkladı. Katledilenlerden 24’ünün Kirmanşah kentinden olduğu aktarıldı. Hak savunucuları, protestoların merkezlerinden biri haline gelen Kirmanşah’ta yaşamını yitirenlerin sayısının çok yüksek olduğunu bildiriyor. Tanıklar, 70’ten fazla protestocunun cenazesinin Kirmanşah’daki Taleghani Hastanesi’ne taşındığını kaydetti. Kimliği tespit edilen 9 Kürt yurttaşın adı, yaşı, ikamet ettiği yer ve nasıl katledildiği, Kürdistan İnsan Hakları Ağı’nın internet sitesinde yayımlandı.
Gözaltı ve can kaybı verileri: Binlerce ölü
HERANA Haber Ajansı’nın verilerine göre, ülkede 5 bin 2 kişinin yaşamını yitirdiği doğrulandı. Ayrıca 9 bin787 kişinin ölümüyle ilgili de soruşturmanın sürdüğü belirtiliyor. Protestolar sırasında 7 bin 391 kişinin ağır yaralandığı gözaltına alınanların sayısının ise 26 bin 852 olduğu ifade ediliyor. Elde edilen bilgilere göre, gözaltına alınan binlerce protestocu, kamu denetiminden uzak koşullarda işkence, zorla itiraf, güvenlik soruşturması ve ağır yargı cezalarıyla karşı karşıya. Çoğu protestocu ise idam edilme riskiyle karşı karşıya. Medyanın sessizliği ve bilgi akışının sınırlı olması nedeniyle baskı boyutları gizlenmeye çalışılırken protestoculara yönelik idamların gizli bir şekilde sürdüğü vurgulanıyor.Ülkedeki kimi gözaltı görüntüleri ise yaşanan şiddeti ortaya koyuyor. Gözaltına alınanlar “Protesto lideri”, “karşıt gruplarla bağlantılı” veya “terörist ajan” etiketleriyle medyaya servis ediliyor. Zorla itiraf videolarının sürekli yayımlanması, adil yargılanma hakkının ihlali ve kamuoyunun manipülasyonu için açık bir gösterge olarak yorumlanıyor.
İnternet kesintisi sürüyor
NetBlocks internet izleme örgütü, ülkedeki genel internet kesintisinin üçüncü hafta art arda devam ettiğini ve yaklaşık 360 saat sonra erişim seviyesinin hala çok sınırlı olduğunu belirtti. NetBlocks’a göre, yalnızca “beyaz liste” ağlarında hafif bir artış gözlendi; bunlar çoğunlukla devlet kurumlarına ve bazı yerel hizmetlere ait ve sadece sınırlı sayıda kullanıcı tünel bağlantılarıyla yurtdışına erişebiliyor. Bu geniş kesinti, ülke genelindeki protestolar ve çok sayıda baskı ve katliam raporlarıyla eş zamanlı gerçekleşti. İnsan hakları örgütlerine göre, bu durum, bilgi akışını kontrol etmek, insan hakları ihlallerinin belgelendirilmesini önlemek ve gerçek insan kaybını gizlemek amacıyla yapılıyor.
BM Özel Raportöründen uluslararası soruşturma talebi
BM Özel Raportörü, Avustralya ABC kanalına verdiği özel röportajda, bağımsız, tarafsız ve uluslararası bir soruşturma olmadan İran’daki protesto baskısının gerçek boyutlarının aydınlatılamayacağını vurguladı. “İnsanlığa karşı suç” kavramını açıklayan raportör, bunun sivil halka yönelik yaygın, organize ve sistematik insan hakları ihlallerini kapsadığını belirtti. Raportöre göre, protestolar sırasında en az 5 bin sivil yaşamını yitirdi ancak içeriden alınan doktor raporları ölü sayısının 20 binden fazla olabileceğine işaret ediyor.
Hengaw, katledilen 10 Kürt’ün kimlik bilgilerini açıkladı
İran’da internet kesintisinin yavaş yavaş kalkmasıyla katliam bilançosu giderek netleşiyor. Protestolar sırasında katledilen 10 Kürt’ün kimlikleri açıklandı.
Hengaw İnsan Hakları Örgütü’nün haberine göre çeşitli tarihlerde yapılan protestolarda Tehran, Kerec, Meşhed ve Qezwîn’de 10 Kürt katledildi. Katledilenlerin isimleri şöyle:
“Mihemed Elî Mihemediyan, Artîn Ebdulahî, Mesûd Sadiqî, Mîlad Etmanî, Resûl Çeqakebûdî, Bêhzad Ebbasî Gûracûbî, Hesenelî Newrozî, Riza Rostemiyan, Mêhrdad Kermacanî ve soyadı öğrenilemeyen Rûhanî isimli yurttaş.”
Öte yandan Arak şehrinden 66 yaşındaki Jamileh Shafiei’nin, 9 Ocak Cuma akşamı şehirdeki protestolar sırasında rejim muhafızlarının açtığı ateş sonucu görgü tanıklarının iddialarına göre doğrudan hedef alınıp katledildiği öğrenildi. 8 Ocak’ta kaydedildiği öğrenilen bir videoda ise rejim muhafızının bir kadını darp ederek işkenceye maruz bıraktığı görüntüler kamuoyuna yansıdı. Videoda yere düşen kadının yüzünün tekmelendiği görüntülere yansıyor.
Kaynak: MA
