Binden fazla İranlı genç ‘Diktatörlüğe ve Bağımlılığa Karşı Kuşak’ başlığıyla bir bildiri yayımladı. Bildiri, bazı İranlı gençlerin dini yönetim ile monarşinin yeniden tesisi arasında gördükleri ‘üçüncü yolu’ tanımlama çabasını yansıtıyor
Shahrokh Tavakoli*
Binden fazla İranlı gencin imzasını taşıyan bir bildirinin yayımlanması ve buna eşlik eden Brüksel’deki basın toplantısı, 1979 sonrası kuşağın İran’ın siyasi geleceğini şekillendirmedeki rolünü yeniden gündeme taşıdı. “Diktatörlüğe ve Bağımlılığa Karşı Kuşak” başlığıyla yayımlanan bildiri, İranlı muhalif genç aktivistlerin bir kesiminin ülkenin geleceğine ilişkin görüşlerini ve hem monarşiye hem de dini yönetime yönelik tutumlarını ortaya koymayı amaçlıyor.
Bildiriye imza atanlar, tamamının 1979 Devrimi’nden sonra doğduğunu vurguluyor. Kendilerini ne Pehlevi monarşisini doğrudan yaşamış ne de İslam Cumhuriyeti’nin kurulmasından sorumlu olan bir kuşak olarak tanımlıyorlar. Buna rağmen, İran’ın geleceğinin bu iki siyasi modelden herhangi birine dönüşü içermemesi gerektiğini savunuyorlar.
Bildirinin merkezinde yer alan “Ne Şah Ne Şeyh” sloganı, son yıllarda İran’daki hükümet karşıtı protestolarda da sıkça dile getirilen bir ifade. Bildiri yazarlarına göre bu slogan, ister monarşik ister dini olsun, her türlü diktatörlüğün reddedilmesini temsil ediyor. Geçtiğimiz yüzyılın deneyimlerinin, her iki sistemin de siyasi özgürlüğü ve gerçek halk egemenliğini güvence altına almada başarısız olduğunu gösterdiğini ileri sürüyorlar.
Ne şah ne molla
Bildirinin en dikkat çekici yönlerinden biri, monarşinin yeniden kurulmasına açık şekilde karşı çıkılması. İmzacılar, Rıza Pehlevi’nin İran’ın geleceği için demokratik bir çözümü temsil etmediğini savunuyor ve monarşiyi yeniden canlandırma girişimlerinin siyasi özgürlük ve demokratik yönetim arayan yeni kuşağın beklentileriyle bağdaşmadığını belirtiyor. Bu tutum, olası bir siyasi geçiş sürecinde muhalif grupların rolüne ilişkin devam eden tartışmaların yaşandığı bir dönemde öne çıkıyor.
Bildiri, Avrupa’daki İranlı gençlik topluluklarının Brüksel’de düzenlediği bir konferans sırasında da gündeme taşındı. Katılımcılar, İran’daki son idam dalgasını, ülkedeki insan hakları durumunu ve Batılı ülkelerin Tahran’a yönelik politikalarını değerlendirdi. Konuşmacılar, onlarca yıldır sürdürülen diyalog ve uzlaşma politikalarının anlamlı bir değişim yaratmadığını ve yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini savundu.
Konferansta öne çıkan bir diğer tema ise, ne yabancı askeri müdahalenin ne de savaşın İran krizine çözüm sunabileceği yönündeki görüştü. Katılımcılar, kalıcı ve anlamlı değişimin ancak İran halkı ve örgütlü muhalefet güçleri tarafından gerçekleştirilebileceğini vurguladı.
Demokratik bir İran
Bildirinin bir diğer önemli yönü de, İran’da siyasi geçiş süreci için Meryem Recevi’nin On Maddelik Planı’na verilen destek oldu. İmzacılar, bu planı halk egemenliğine, serbest seçimlere, eşit haklara ve din ile devlet işlerinin ayrılmasına dayalı demokratik bir cumhuriyetin kurulması için bir çerçeve olarak tanımlıyor. Bildiride ayrıca, İslam Cumhuriyeti’ne karşı örgütlü muhalefetin bir parçası olarak tanımlanan “Direniş Birimleri”ne atıfta bulunuluyor ve bu yapılara siyasi destek yineleniyor.
Bu yaklaşım, bildirinin yalnızca mevcut sistemi ve monarşinin yeniden tesis edilmesini reddetmekle kalmadığını, aynı zamanda imzacılar tarafından tercih edilen siyasi alternatifi de ortaya koymaya çalıştığını gösteriyor.
‘On Maddelik Plan’
Brüksel’deki konferansta konuşan isimler de On Maddelik Plan’a destek verdiklerini ifade ederek, özgürlük, eşitlik ve halk egemenliği temelinde kurulacak demokratik bir cumhuriyetin hem mevcut sisteme hem de monarşiye dönüşe karşı uygulanabilir bir alternatif sunduğunu savundu.
Bildirinin önemi yalnızca siyasi mesajından değil, aynı zamanda imzacılarının kimliğinden kaynaklanıyor. Daha yaşlı siyasi kuşaklar tarafından kaleme alınan birçok muhalif bildirinin aksine, bu metin yaşam deneyimlerinin neredeyse tamamını İslam Cumhuriyeti altında geçirmiş bir kuşağı temsil etmeyi amaçlıyor. Bu yönüyle bildiri, bazı genç İranlıların dini yönetim ile monarşinin yeniden tesisi arasında gördükleri ‘Üçüncü Yol’u tanımlama çabasını yansıtıyor.
Bu söylemin İran toplumunda ve çeşitlilik gösteren muhalefet çevrelerinde ne ölçüde etkili olacağı henüz belirsizliğini koruyor. Ancak bu tür girişimlerin ortaya çıkması, İran’ın geleceğine ilişkin tartışmaların yeni bir aşamaya girdiğini ve genç kuşakların bu geleceğin şekillendirilmesinde bağımsız bir rol üstlenme konusundaki kararlılığını ortaya koyuyor.
*İranlı İnsan Hakları Aktivisti
