Avukat Îlham Hesen, mevcut anayasanın kadınların hak ve varlığını güvence altına almadığını belirterek, yeni anayasada eşitliğin esas alınması ve CEDAW ile 1325 sayılı kararın etkin biçimde uygulanması gerektiğini ve Suriye’deki kadın hakları sorunlarını aktardı
CEDAW’dan 1325 sayılı karara kadar bugün yürütülen mücadele, artık kadın haklarının tanınmasından çok bu hakların uygulanması ve uluslararası taahhütlerin yasa, politika, gerçek koruma ve hesap verebilirlik mekanizmalarına dönüştürülmesi üzerinde yoğunlaşıyor. Çünkü devlet tarafından korunmayan, yasalarla güvence altına alınmayan ve uygulama mekanizmalarıyla hayata geçirilmeyen bir hakkın, yalnızca bir vaat olarak kaldığı belirtiliyor.
Avukat Îlham Hesen, Suriye’de yasal ve anayasal korumanın önemi ile CEDAW ve 1325 sayılı karar gibi uluslararası sözleşme ve kararların uygulanma yöntemlerini NûJinHa’dan Nexem Çaçan’a anlattı.
Kadın hakları güvence altına alınmalı
Îlham Hesen, kadın haklarına ilişkin hükümlerin anayasada açık bir şekilde yer almasının önemine şöyle dikkat çekti:
“Anayasa, başlı başına toplumsal bir sözleşmedir, en üst otoritedir. Aynı zamanda yönetim sistemini ve devletin biçimini belirler. Hukuki korumanın anayasada açık bir şekilde yer alması, kadın haklarını güvence altına alması ve kadın ile erkek arasındaki eşitliği teyit etmesi gerekir. Aynı zamanda kadın şiddete maruz kaldığında haklarının ihlal edilmemesi ve korunması gerekir.”
Bu anayasa kadınlara hiçbir hak ve varlık tanımıyor
Îlham Hesen, geçici yönetimin anayasasının önceki anayasa gibi kadınların haklarını ve varlığını güvence altına almadığını belirtti. Hakların geri kazanılması için verilen mücadeleyi anlattı:
“Kadınların haklarını elde etmesi için hukuki alanda mücadele yürütülüyor ve bu hakların kazanılması için çalışmalar sürdürülüyor. Bütün çabamız, Baas rejiminin yıkılmasının ve yeni hükümetin kurulmasının ardından kadın haklarını güvence altına alan yeni bir anayasanın hazırlanması yönündeydi. Ancak ne yazık ki bu anayasa kadınlara hiçbir hak ve varlık tanımıyor. Kadın haklarının Suriye Anayasası’nda güvence altına alınması için büyük bir mücadele gerekiyor.”
Îlham Hesen, Suriye’nin kadın haklarının güvence altına alınması amacıyla imzaladığı CEDAW Sözleşmesi’ne de dikkat çekti. Sözleşmenin yükümlülükleriyle ilgili şunları söyledi:
“CEDAW Sözleşmesi 1979 yılında hazırlandı. Suriye de bu sözleşmeye imza atan devletlerden biridir. CEDAW’ın hükümleri kadın haklarının korunması ve kadın ile erkek arasında eşitliğin sağlanması konusunda oldukça açıktır. Ancak Suriye bazı maddelere çekince koymuştur. Bunlardan biri 9’uncu maddedir; buna göre kadın kendi vatandaşlığını çocuklarına aktaramıyor.”
Îlham Hesen 16’ncı maddeye ilişkin, kadınların çocuklarını tek başına başka bir ülkeye götüremediğini belirtti. Çocuklarla seyahatte erkeğin onayının gerektiğini, babanın olmadığı durumda ise dede veya amcanın onayının istendiğini ifade etti. Îlham Hesen, çocuklarını dünyaya getiren, büyüten ve bakımını üstlenen annelerin çocuklarıyla birlikte seyahat edebilme hakkının olduğunu vurguladı.
CEDAW’ın uygulanmasında avukat ve sivil toplum örgütlerinin rolleri önemli
Îlham Hesen, şöyle devam etti:
“17’nci maddede birçok devlet, özellikle Suriye, Suudi Arabistan, Cezayir ve Fas, kadınların ekonomik bağımsızlığının İslam şeriatına, gelenek ve toplumsal adetlere aykırı olduğunu savunuyor. CEDAW kapsamında avukatların ve sivil toplum örgütlerinin rolü temel önemdedir. Avukatlar ve sivil toplum örgütleri, bu maddelere çekince koyan devletlere çekincelerini kaldırmaları yönünde baskı yapmalı ve kadınların haklarını hukuki yollarla talep etmelidir.”
Îlham Hesen, kadın haklarının korunmasına dair ilk belge olan 1325 sayılı karara dair şunları aktardı:
“1325 sayılı karar 2000 yılında hazırlandı. Suriye 2002 yılında imzalayarak karara taraf oldu. Kadın haklarının korunmasına ilişkin ilk belgeydi. Kadın ve erkek arasında çalışma yaşamında eşitliği, adalet ve çocuklar konusunda eşitliği, aynı zamanda kadınların kendi kararlarını özgürce verebilmesini esas alıyor.”
‘Kadın kendi kararlarını vermekte özgür ve ekonomik bağımsızlığa sahip olmalıdır’
Îlham Hesen, Suriye Kişisel Statü Kanunu’na ilişkin şunları söyledi:
“Suriye Kişisel Statü Kanunu’na göre kadın 18 yaşından büyük olsa bile yalnızca kendi görüşü yeterli kabul edilmiyor; evlenebilmesi için babasının onayı gerekiyor. Oysa 18 yaşını doldurmuş genç bir kadın kendi kararlarını vermekte özgür ve ekonomik bağımsızlığa sahip olmalıdır. Ancak ne yazık ki birçok kişi, kadınların fiziksel yapılarının buna uygun olmadığını öne sürerek her işi yapamayacağını ve her alanda karar veremeyeceğini söylüyor.”
‘Kadınlarla bir araya gelecek yardım ve bilinçlendirme ekipleri oluşturulmalı’
Îlham Hesen, kadınların miras hakkına dikkat çekerek sözlerini şöyle tamamladı:
“Avukatlar ve sivil toplum örgütleri, kadınların üst düzey konumlara ulaşmasının önündeki engelleri ortadan kaldırmak ve toplum ile yasalar arasındaki eşitsizliği gidermek için devletlerin yasalarından yararlanmalıdır. Aynı zamanda avukatlar, aile ve Kişisel Statü Kanunu’yla ilgili yasaların öneriler yoluyla değiştirilmesini sağlayabilmelidir. Miras konusunda birçok kadın toplumsal damgalamanın mağduru oluyor ve baskı ile zorlamalar nedeniyle mirastaki hakkını alamıyor. Bu nedenle avukatların kadınlara yönelik hukuki seminerler düzenlemesi de gerekiyor.
Önemli olan, şiddete maruz kalan kadınlara ilişkin özel raporların düzenli olarak uluslararası kurumlara gönderilmesi ve bu vakaların takip edilmesidir. Aynı zamanda kadınlarla bir araya gelecek, onlara destek sunacak yardım ve bilinçlendirme ekipleri oluşturulmalı; işsiz kadınlar için de istihdam olanakları yaratılmalıdır.”
QAMIŞLO
