Gülcan Dereli
Neredeyse her gün dilimizde olan beklenti oluşturan ve sorgulatan bir kavramdır etik. Bireyin bütün hareket ve faaliyetlerinin temelini bir şeyi savunmasında veya reddetmesinde, beğenmesinde veya beğenmemesinde, saygı duyup duymamasındaki temeli kapsar ve inceler etik. Varlık prensiplerini bağımsız olarak ele alan ve bu alanı belirleyen, varlık karakterini inceleyen bilme etkinliği de etik olarak tanımlanır.
Etik, felsefenin ahlaki değerle ilgili olan alt dalına karşılık gelir. İnsanın en temel yönü ya da özelliği değerle doğrudan ilişkili olmak, değer yaratmak, değerin taşıyıcısı veya cisimleştiricisi olduğu için, etik temel ve önemli bir disiplin içerir. Etik, ahlak ile karıştırılır. Her ne kadar ahlak ve etik aynı kökten gelse de aynı değil. Etik ve ahlak gelenek, görenek, alışkanlık, karakter, huy, mizaç anlamına gelen bir kökten türemiş olsa dahi, etik ahlaktan farklıdır. Onlar, biri birey açısından verilir iken diğeri inşa edilecek olan iki ayrı duruş veya alanı tanımlar. Etik, eylemlerimizin temelinde ne varsa onu betimler.
Erdem ve bilgelik
Etik olmak erdemliği getiriyor. Erdemlerin en yükseği, bütün erdemleri içinde topluyor. Bu erdemi gerçekleştiren insan, en yetkin insan olarak tanımlanır. Bilgelik, aklın erdemi, doğruyu yanlıştan ayırt etme olarak yorumlanır. Sokrates’e göre erdem; bilgidir. Doğru eylem, doğru bilginin sonucudur.
Aristotales etiği üçe ayırıyor:
1- Teoretik; kendi kendisi için araştırıyorlar.
2- Pratik; davranışlarımıza kurallar koymak için uğraşıyorlar.
3- Poetik; yararlı ya da güzel, iyi şeyleri yaratmak için araştıran bilim. En yüce pratik bilim. Toplumsal bir bilim. Etik, karakter incelemesi yapıyor; karakter bilimi.
Etik olan kişi, doğru eylemde bulunan kişi olarak ele alınır. Etik değerler, insan haklarının korunmasını sağlar. İnsan hakları herkes için geçerli yani evrensellik taşıdığı için bu aslında bir zorunluluk. Etik ahlaki hayatı ele alıp tartışan, söz konusu moral değerlerle ideallerden meydana gelen felsefe disiplini olarak tanımlanır. Ahlak çoğu zaman yerellik taşıyabilir ancak etik evrenseldir. İnsan ahlak alanında edilgen, etik alanda etkendir. Etiğin temel özelliği, onun genelliği, kuramsal ve sistematik doğası, argüman yapısı ve iddialarını kanıtlayıp temellendirme çabasıdır.
Değişiklik gösterir
Etik ilkeleri, kullanıldıkları alanlara bağlı olarak değişiklikler gösterir. Etik standartları; kişisel etik, meslek etiği, iş etiği, toplumsal etik ve global etik olarak uygulama alanlarına ayrılmaktadır. Bu beş alan birbirinden bağımsız değildir. Birinde meydana gelen bozulma diğerlerini de etkilemektedir. Göreceli olarak etik, iyiyi ya da ne yapmamız gerektiğini araştıran disiplin olarak tanımlanır.
Tutarsızlıktan kurtarır
Etik, tutarsız ilkelere sahip olmaktan kurtulmamızı sağlar. Etik dışı davranışlardan kurtulmak başta kişinin kendisi için faydalıdır. Dünyanın farklı yerlerinde, birçok farklı toplulukta etik anlayışın hakim olduğu düşünülür. Etik, doğruyla yanlışı, haklı ile haksızı, iyi ile kötüyü, adil ile adil olmayanı ayırt etmek ve buna uygun davranış sergilemektir. Etik dışı davranıştan kurtulmak ve hakikate doğru yol almak kimi düşünürlerin de dediği gibi mutluluk kaynağı olabilir. İnsan, iradesini açık hakikatlere bağlarsa erdemli ve dolayısıyla mutlu olur.
