Rojava Devrimi’nin yıldönümünde YPJ Sözcüsü ve Genel Komutanlık Üyesi Ruksen Mihemed sorularımızı cevapladı:
- Bu yüzyılı gerçekten yazacak olan kadındır. Ödenen bedeller, verilen mücadele inkar edilemez. Kadın özgürlüğü fikri sadece Rojava Kürdistanı kadınları arasında değil, tüm kadınlar arasında yayıldı. Kadının davasından geri dönüş yoktur
- Eğer gerçekten yeni bir Suriye inşa etmek istiyorsak kadın var olmalıdır. Savunma da özsavunma ve inşanın temel ayağıdır. YPJ bunu ispatladı. O bir kimliktir, bir yaşam felsefesidir. Reddetmek Gerçek bir ortaklığın kurulmayacağı anlamına gelir
- Konulardan biri Suriye Geçici Hükümeti’nin kadının özsavunma gücünü reddetmesidir. Onu reddetmek insani değerleri reddetmektir. Kadın içinde yoksa, o orduya ‘erkek zihniyetini koruma ordusu’ denebilir. YPJ kadın felsefesi ile kurulmuştur
Mehmet Ali Çelebi
Rojava ile Şam arasında entegrasyon sürecinde sorunlar yaşanıyor. Söyleşinin bu son bölümünde YPJ Sözcüsü ve Genel Komutanlık Üyesi Ruksen Mihemed, 29 Ocak Mutabakatı’nı, Şam hükümetinin planlarını değerlendirdi. Ruksen Mihemed “Savaşlarda kadın savunma yapmıştır, barışta kadın rolünü oynamıştır; kadın savaşlarda toplumu, kimliği, onuru ve değerleri korumuştur. Bugün bu konu tartışılmıyor, entegrasyonda esas alınmıyor, hiçbir tarafta görülmüyor… Eğer gerçekten yeni bir Suriye inşa etmek istiyorsak kadın var olmalıdır. Savunma da özsavunma ve inşanın temel ayağıdır. YPJ bunu ispatladı. O bir kimliktir, bir yaşam felsefesidir. Aynı zamanda kadın haklarının teminatıdır” diyor.
- Halep’in Kürt mahalleleri Şêx Meqsûd ve Eşrefiyê’de 6 Ocak 2026’da başlayıp diğer kantonların işgaliyle devam eden süreç sonrası 29 Ocak’ta Şam ile anlaşma yapıldı. ‘Entegrasyon’ denen süreçte hangi noktalarda sorunlar var?
29 Ocak Sözleşmesi’nde kadının rolünün belirgin olmadığını görüyoruz. Bugün bahsettiğimiz entegrasyonun demokratik bir entegrasyon olması gerekir. Çünkü değişimi ve dönüşümü kadın yapabilir. Kadın, inşanın esas ortağı olarak görülmelidir; Suriye’nin inşasında görülmeli, yürüttüğü mücadele görülmelidir. Gerçekten de şu an yürütülmeyen veya aksatılan adımlardan biri bu konudur. Özellikle bunu vurgulamak istiyorum: Kadın konusu esastır; başka konularda zayıflıklar veya gecikmeler olabilir ama kadın konusu esastır. Eğer bu dava gerçek yerini bulmazsa, eğer kadının davası, özgürlüğü ve hakları kendi esas ve hakiki rotasında yürütülmezse, o zaman bir değişim ve dönüşümden, yeniden inşadan, yaşamdan, toplumu ve halkı temsil eden bir sistemden bahsedemeyiz. Çünkü bu toplumun en temel parçası yok ediliyor, mücadelesi görmezden geliniyor; o da kadındır.
Bu yüzden kadının mücadelesi bugüne kadar sürdürülmüştür ve devam etmektedir. Kadının yürüttüğü mücadele, sergilediği direniş, gerçekleştirdiği inşa, oynadığı rol ve misyon, adaletsizliği ortadan kaldırmak, adaleti ve eşitliği sağlamak için omuzladığı tarihi görev bakımından kadın en önemli rolü oynamıştır. Savaşlarda kadın savunma yapmıştır, barışta kadın rolünü oynamıştır; kadın savaşlarda toplumu, kimliği, onuru ve değerleri korumuştur. Bugün bu konu tartışılmıyor, entegrasyonda esas alınmıyor, hiçbir tarafta görülmüyor. Bu yüzden kadınlar olarak mücadelemizi şu esas üzerine yürütüyoruz: Ben bir varlığım ve yok edilemem; ben ortadan kaldırılamayacak bir kimliğim; ben bir hakikatim, bana karanlık dayatılamaz. Ben bu çağda hak sahibi, kimlik sahibi, irade sahibi, inanç sahibi, dil ve kültür sahibi bir kadınım.
- Yeni Suriye Parlamentosu atama ve delege yoluyla seçildi. Diğer yandan bu parlamento yeni Anayasa’yı yapacak.
Anayasada hakların korunması ve sadece kağıt üstünde kalmayıp pratiğe dökülmesi önemli. Bu yüzyılı gerçekten yazacak olan kadındır. Ödenen bedeller, verilen mücadele inkar edilemez. Kadın özgürlüğü fikri sadece Rojava Kürdistanı kadınları arasında değil, tüm kadınlar arasında yayıldı ve şu ispatlandı: Devrimi bugüne kadar getiren, devrimi koruyan, bu devrimin sesini tüm dünyaya duyuran kadındır. Bu yüzden kadın konusu ve kadının davası temel bir davadır ve bundan geri dönüş yoktur. Mücadelesi sürmüştür ve sürecektir. Çünkü kadın davasına haksızlık edilirse, halka, millete, dile, toprağa, davaya ve onura da haksızlık edilmiş olur.
- Rojava’nın kadın gücü YPJ’nin ordu bünyesine alınması konusunda neden kriz çıkıyor?
Konulardan biri Suriye Geçici Hükümeti’nin kadının özsavunma gücünü reddetmesidir. Suriye toprağını koruyan, kadın haklarını koruyan, insanlığı koruyan ve değişimi-dönüşümü getiren güç odur. Mücadeleden, inşadan, örgütlenmeden gelen bir tarihe ve mirasa sahiptir; Savunma Bakanlığı’na katılımıyla var olması, dünyaya model, yeni ve demokratik bir Suriye sunacaktır. Onu reddetmek insani değerleri reddetmektir; kadının savunma gücünü reddetmek yaşamı reddetmektir, Suriye toprağının ve Suriye halkının zenginliğini reddetmektir. YPJ olarak bunu böyle görüyoruz; kadın davası birbirinden kopuk değildir, kadın konusu bir bütündür.
Savunma yoksa hak da yoktur. Savunma yoksa kadının hiçbir alanda katılımı sağlanamaz. Kadın savunması olmazsa kadın hükümette karar mekanizmalarına ulaşamaz. Savunma olmazsa gerçek bir korumadan bahsedemeyiz. O zaman tüm halkı ve halkın savunmasını temsil eden bir ordudan bahsedemeyiz. O zaman o orduya “erkek ordusu” denebilir; kadın içinde yoksa, o orduya “erkek zihniyetini koruma ordusu” denebilir.
Bahsettiğimiz ordu olan YPJ, kadınların özgün ve bağımsız bir ordusu olarak kadının iradesi, felsefesi ve savunmasıyla kurulmuştur.
Bugün Suriye Geçici Hükümeti’nin YPJ’nin varlığını, YPJ’nin dünyada kadınlar, halklar ve insanlık adına kazandığı kimliği kabul etmediğini beyan ettiğini görüyoruz. Bu ne anlama geliyor? Bu, kapsayıcı ve tüm toplum kesimlerini içeren yeni bir Suriye istemedikleri anlamına geliyor. Eğer gerçekten yeni bir Suriye inşa etmek istiyorsak kadın var olmalıdır. Savunma da özsavunma ve inşanın temel ayağıdır. YPJ bunu ispatladı. O bir kimliktir, bir yaşam felsefesidir, bir örgütlenme, kültür ve toplumsallaşmadır. Aynı zamanda kadın haklarının teminatıdır. Bu gücü reddetmek toplumu reddetmektir, bu gücü reddetmek yaşamı reddetmektir, farklı fikirleri reddetmektir, bu toplumun en temel kesimini reddetmektir. Bu gücü reddetmek, Suriye’nin bir tekel üzerinden yönetilmek istendiği anlamına gelir. Gerçek bir ortaklığın kurulmayacağı anlamına gelir.
- Yeni Anayasa içinde ne istiyorsunuz?
Suriye Geçici Hükümeti açıklamalarıyla ataerkil ve erkek-devlet zihniyetinin halen ön planda olduğunu bir kez daha gösterdi. Bu şekilde kadının kazanımlarını ve varlığını tanımak istemiyorlar; fakat YPJ bugüne kadarki direnişiyle, özgürlük felsefesiyle ve eşsiz emeğiyle halkların kalbinde ve uluslararası alanda büyük bir yer edinmiştir. Bu görmezden gelme ve tanımama durumu, YPJ gerçeğini ve Rojava ile Suriye’deki kadın mücadelesini ortadan kaldırmaz.
Yılların emeğinin Suriye’nin yeni anayasasında güvenceye alınması ve sadece kağıt üstünde kalmaması için, kadın kurumları ve örgütleri tarafından Kürdistan, Suriye ve Avrupa genelinde “Hepimiz YPJ’yiz” gibi destek kampanyaları başlatıldı. Bu durum, Suriye’deki ve dünyadaki kadın davasının genel bir dava olduğunu ve parçalanamayacağını göstermektedir. Kadınlar savaşta ülkeyi korudu, barışta haklarını korudu ve bugün de Kürt halkının haklarının, dilinin ve kültürünün tanındığı demokratik, eşit ve çok renkli bir bölge inşa etme konusunda kararlılar.
Kadının Toplumsal Sözleşmesi’nde çok önemli maddeler yer almaktadır. Tüm Suriyeli kadınlar için, kadının haklarının güvence altına alınacağı yeni Suriye anayasasının yazılması sürecinde bu sözleşme esas alınabilir, dayanak yapılabilir.
Demokratik, eşitlikçi ve adil bir Suriye inşası için temel dayanak; Suriyeli kadınlar olarak hem kimliğimizi hem varlığımızı korumamız, haklarımızı güvenceye almamız için temel dayanak, yazılacak Suriye anayasasında ana dayanak Kadın Toplumsal Sözleşmesi olmalıdır. Çünkü kadına dair tüm hassasiyetlerin detayları bu sözleşmede var. Suriye’de gerçek, ana ve temel bir ortaklığın nasıl kurulacağı bu sözleşmede yer almaktadır.
* Çeviri için Fırat Tunç’a teşekkürler
