- Kısa süre sonra Türkiye Cumhuriyeti Karakas Büyükelçiliği de Selim Bora’nın Türkiye-Venezuela İş Konseyi Başkanlığı’na seçildiğini duyurdu. Böylece Summa, yalnızca bir şirket değil, iki ülke arasındaki ekonomik diplomasinin de öne çıkan aktörlerinden biri haline geldi.
- Bu yıkımın trajik boyutlarının yanı sıra daha ilginç bir tarafı da vardı. Biraz yakından bakıldığında bu yapılardan Ciudad Hugo Chávez Frías’ın Türk inşaat şirketi Summa İnşaat tarafından inşa edildiği hem Venezuela basınındaki belgeler hem de şirketin kurumsal arşivindeki proje kayıtlarıyla görülüyordu
- Çöken binalar, yıllar öncesinden kayıtlara geçen çatlak ve yapısal güvenlik uyarıları ile ‘petrole karşılık konut’ modeli kapsamında yürütülen tartışmalı projelere ilişkin yolsuzluk ve denetimsizlik iddialarını yeniden gündeme taşırken ortaya çıkan tablo yanıt bekleyen çok sayıda soruyu da beraberinde getiriyor
Deniz Bakır-M. Ender Öndeş
24 Haziran 2026 akşamı Venezuela’nın kuzey kıyılarında meydana gelen deprem, sıradan bir sarsıntı değildi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun (USGS) verilerine göre Yaracuy eyaleti açıklarında yalnızca 39 saniye arayla meydana gelen 7,2 ve 7,5 büyüklüğündeki iki deprem, sismolojide “doublet” olarak adlandırılan nadir görülen çifte deprem örneklerinden biri olarak kayda geçti. Yaklaşık 10 ila 22 kilometre arasındaki sığ odak derinliği nedeniyle yıkım geniş bir alana yayıldı.
İlk saatlerde onlarca olarak açıklanan can kaybı, arama kurtarma çalışmaları ilerledikçe yüzlerle ifade edilmeye başlandı. Sağlık Bakanı Carlos Alvarado’nın son açıklamasına göre yaşamını yitirenlerin sayısı 589’a, yaralı sayısı ise yaklaşık 4 bin 300’e ulaştı. CNN Español’un derlediği resmi verilere göre ise yüzlerce bina çöktü ya da ağır hasar aldı, çok sayıda kişi enkaz altında kaldı ve La Guaira eyaleti afet bölgesi ilan edildi.
Depremin ardından dikkatler yalnızca can kayıplarına değil, çöken yapıların kimler tarafından inşa edildiğine de çevrildi. Özellikle La Guaira eyaletinin Playa Grande bölgesinde, Gran Misión Vivienda Venezuela kapsamında inşa edilen iki büyük sosyal konut yerleşimi felaketin simgesel görünümlerinden ikisi olarak öne çıkıyordu.
El Estímulo gazetesinin saha gözlemleri ve fotoğraflarla desteklenen haberine göre Ciudad Hugo Chávez Frías ile Luisa Cáceres de Arismendi adlı iki konut kompleksi depremde kullanılamaz hale geldi. Bu yıkımın trajik boyutlarının yanı sıra daha ilginç bir tarafı da vardı. Biraz yakından bakıldığında bu yapılardan Ciudad Hugo Chávez Frías’ın Türk inşaat şirketi Summa İnşaat tarafından inşa edildiği hem Venezuela basınındaki belgeler hem de şirketin kurumsal arşivindeki proje kayıtlarıyla görülüyordu.
Uluslararası basına yansıyan görüntüler, depremin en ağır izlerinin Caracas’ın kuzeyindeki La Guaira kıyılarında görüldüğünü ortaya koydu. El Español bölgeyi “kaosun merkez üssü” olarak tanımlarken, Correo del Caroní dijital medyaya yansıyan görüntülerde çok sayıda bloğun çöktüğünü, enkazdan yükselen çığlıkların saatler boyunca sürdüğünü aktardı.
Gazetenin yayımladığı ayrıntılı hasar listesi, Playa Grande’deki Hugo Chávez ve Luisa Cáceres de Arismendi yerleşimlerinin tamamen çöken ya da oturulamaz hale gelen yapılar arasında bulunduğunu gösterdi. Dikkat çeken nokta ise bu yapıların eski değil, görece yeni sosyal konut projeleri olmasıydı.
Ciudad Hugo Chávez Frías yerleşiminde inşaata 2012 yılında başlandı. İlk konutlar 2013 ve 2014 yıllarında Nicolás Maduro’nun katıldığı resmî törenlerle teslim edildi. Komşu Luisa Cáceres de Arismendi yerleşimi ise 2015 yılında hizmete açıldı.
Erdoğan ödüllü inşaat şirketi
Depremin ardından yayımlanan fotoğraflar, geçmişte düzenlenen açılış törenleriyle bugünkü enkaz görüntülerini yan yana getirerek felaketin sembollerinden biri haline geldi. Bir dönem devlet törenleriyle açılan blokların bugün beton yığınlarına dönüştüğü görüldü. Bizim için Wan ve 6 Şubat başta gelmek üzere birçok örnek üzerinden tanıdık olan bu görüntüdeki izleri takip ederek ulaştığımız Summa İnşaat ayrıntısını biraz açtığımızda ise dikkat çeken başka haberlerle karşılaştık. Summa İnşaat, iktidarın yurtdışı seyahatlerine eşlik eden iş heyetlerinde sık sık kendine yer buluyordu. Hatta Yönetim Kurulu Başkanı Selim Bora, bu yıkımdan yalnızca 5 ay önce yılın başlarında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katıldığı Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Başarı Ödülleri töreninde ödül alan isimler arasında yer alıyordu.
Summa’nın kayıtları bağlantıyı doğruluyor
Yapılarla Summa İnşaat arasındaki ilişki yalnızca Venezuela basınındaki haberlere dayanmıyor. Şirketin kurumsal internet arşivinde yer alan “Vargas Social Housing Phase 1” başlıklı proje tanıtımı da bu bağlantıyı doğruluyor.
Şirket, eski Başkan Hugo Chávez ile yapılan görüşmenin ardından Caracas Uluslararası Havalimanı yakınındaki Vargas bölgesine götürüldüklerini ve burada sosyal konut inşa etmelerinin istendiğini kendi ifadeleriyle anlatıyor. Açıklamaya göre Summa, daha önce faaliyet göstermediği Venezuela’da bir yıldan kısa sürede 1.488 konutluk projeyi tasarlayıp inşa etti.
Kurumsal arşivde yalnızca ilk etap değil, ikinci ve üçüncü etap projeleri de ayrıntılarıyla yer alıyor. Belgelerde müşteri olarak Venezuela Kamu Konut ve Habitat Bakanlığı gösteriliyor, sözleşme tipi ise anahtar teslimi olarak belirtiliyor. Farklı büyüklüklerde konut tiplerinin geliştirildiği, tasarım sürecinin devlet kurumları ve mahalle konseyleriyle birlikte yürütüldüğü ifade ediliyor.
Petrole karşı konut
Türkiye ile Venezuela arasındaki bu inşaat ilişkisi yalnızca ticari bir proje değildi. Dönemin haberleri, süreci iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın önemli başlıklarından biri olarak aktarıyordu.
Anadolu Ajansı’nın 2012 tarihli haberine göre “petrole karşılık konut” modeli, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız’ın Venezuela ziyareti sonrasında gündeme geldi. Amaç, Türkiye’nin uluslararası müteahhitlik kapasitesi ile Venezuela’nın sosyal konut ihtiyacını buluşturmaktı.
O dönem Summa İnşaat Yönetim Kurulu Başkanı Selim Bora, Caracas’ta sel mağdurları için inşa edilen yaklaşık 1.500 konutun hükümetin öngördüğü süreden daha kısa zamanda tamamlandığını açıklıyor, üretimin büyük bölümünde ‘Türk malzemelerinin’ kullanıldığını belirtiyordu.
Kısa süre sonra Türkiye Cumhuriyeti Karakas Büyükelçiliği de Selim Bora’nın Türkiye-Venezuela İş Konseyi Başkanlığı’na seçildiğini duyurdu. Böylece Summa, yalnızca bir şirket değil, iki ülke arasındaki ekonomik diplomasinin de öne çıkan aktörlerinden biri haline geldi.
Yapıların güvenli olmadığı kayıtlara geçmiş
Ancak açılış törenlerinden yalnızca birkaç yıl sonra aynı konutlarda çatlaklar, zemin sorunları ve altyapı problemleri gündeme gelmeye başladı. Clímax tarafından yayımlanan kapsamlı dosya, bu sorunların münferit olmadığını ortaya koyan ilk ayrıntılı belgelerden biri oldu. Haberde, farklı dönemlerde site sakinlerinin taşıyıcı sistemlerde oluşan çatlaklar, su sızıntıları ve altyapı arızalarına ilişkin şikâyetleri derlenirken, bazı bloklarda mühendislik ve yapısal güvenliğe ilişkin endişeler yıllar öncesinden kamuoyuna yansımıştı. 24 Haziran’daki depremin ardından aynı yerleşimlerin tamamen çökmesi ya da ağır hasar alması, daha önce dile getirilen bu uyarıları yeniden hatırlattı.
Venezuela basınına yansıyan bilgilere göre “Misión Vivienda” (Konut Misyonu) kapsamındaki projeler, sadece Summa değil, iş yapan Çinli, Rus ve Belaruslu firmalar dahil olmak üzere uzun yıllardır çok ciddi yolsuzluk, fahiş fiyatlama ve kalitesiz malzeme iddialarıyla anılıyor.
Venezuela İnşaat Odası (CVC) ve bazı bağımsız araştırma raporlarına göre şu detaylar dikkat çekiyor:
Fahiş maliyet ve kayıp milyarlar
Uluslararası ortalamanın çok üstünde: Latin Amerika’da ortalama bir sosyal konutun (yaklaşık 60 metrekare) devletlere maliyeti 45.000 dolar civarındayken, Venezuela hükümetinin bu projelerde konut başına ortalama 81.896 dolar ödediği hesaplanmıştır.
Aradaki dev fark: Hükümetin projeye toplamda 95 milyar dolar yatırdığı iddia edilmiş, ancak inşaat odalarının saha incelemelerine göre yapılması gereken gerçek harcamanın en fazla 25 milyar dolar olduğu, aradaki yaklaşık 70 milyar doların nereye gittiğinin açıklanamadığı belirtiliyor.
Şeffaf olmayan ihale süreçleri
Liyakat yerine siyasi yakınlık: Projeler için anayasal zorunluluk olan şeffaf ihale ve açık artırma süreçleri tamamen devre dışı bırakılmıştır. Venezuela’daki yerel ve deneyimli inşaat firmaları süreçten dışlanırken, işler tamamen liderler arası (Maduro-Erdoğan, Maduro-Putin vb.) siyasi ve diplomatik yakınlıklara dayanarak doğrudan yabancı şirketlere dağıtılmıştır.
‘Petrol karşılığı’ gizliliği: İnşaatların finansmanı doğrudan nakit yerine “petrol takası” formülüyle yürütüldüğü için, hangi firmanın ne kadar varil petrol aldığı, bu petrolün hangi fiyattan nakde çevrildiği hiçbir zaman kamuoyuna şeffaf şekilde açıklanmamıştır.
Yapı malzemelerindeki usulsüzlükler
Betonarme yerine alçıpan (drywall): Konutların dışarıdan betonarme gibi görünmesine rağmen, duvarların çoğunda ve iç bölmelerde kalitesiz, dayanıksız alçıpan malzemelerin kullanıldığı saptanmıştır. Bu durum yapıların dayanıklılığını ciddi şekilde düşürmüştür.
Altyapı felaketi: Yağmur suyu sistemlerinin kanalizasyona bağlanmaması nedeniyle daha ilk yıllardan itibaren zemin katlarda su baskınları ve nem sorunları oluştuğu, yapıların erken dönemde ciddi deformasyonlar yaşadığı rapor edilmiştir.
Özetle; bu projeler, yalnızca konut üretimi değil, aynı zamanda şeffaf olmayan finansal ilişkiler ve denetimsiz büyük bütçelerin yönetimi tartışmaları bakımından da dikkat çekmiş ve birçok kesim “büyük bir inşaat vurgunu” olarak nitelendirilmiştir.
Şirketler, güvenlik ve yolsuzluk
Venezuela’daki deprem yıkımıyla ortaya çıkan tablo, çöken binalar, bu projeleri üstlenen şirketler, siyasi ilişkiler, geçmişte yapılan güvenlik uyarıları ve yıllardır dile getirilen yolsuzluk iddiaları birlikte değerlendirildiğinde, yalnızca bir doğal afetin sonuçlarını değil, kamuoyunun açıklığa kavuşturulmasını beklediği çok sayıda soru işaretini de gözler önüne seriyor.
