Barış ve Demokratik Toplum süreci başladığı günden beri reel-politik düzlemde gerilimler üreten ve iktidarın ürettiği paradoks olarak sürece eşlik eden bir siyasal durum yaşanıyor. Bu paradoks, süreçteki her yeni hamle ve adımda gün yüzüne bir kez daha çıkıyor. Sürece olan desteği zayıflatıp güveni düşürüyor. Öte yandan ise barışın iktidara bırakılmayacak ve ancak toplumun devleti-iktidarı barışa zorlayacak bir gerçeklik olduğunu gösteriyor. Devlet ve iktidarın PKK’yle sulh sağlamak istemesi ile Kürt meselesinin demokratik çözümünü birbirinden ayırmaya çalışması paradoksun kökenini oluşturuyor. Burada sulh ile kastedilen, demokratik ve hukuki güvencelerin sağlandığı bir siyasal durum değildir. Eşitlik, adalet ve özgürlükler temelinde bir statü ve tanınma da söz konusu değildir. Aksine bu, çatışmanın şimdide-gelecekte yaşanmayacağı ve geçmişteki çatışmaların hukuki sonuç doğurmayacağı bir formdur. Yani bildiğimiz anlamda bir barıştan farklı bir formdan bahsediyoruz.
PKK ile sulh isteğinin iç siyasete, bölgesel ve küresel siyasete dayanan çok sayıda nedeni var. Önce iç siyasete bakalım. İçeride iktisadi kriz ve toplumsal kutuplaşmanın yönetilebilirlik sınırlarına dayanması, 2019 ve 2023 seçim sandıklarında CHP’nin aldığı sonuçların ürettiği riskler… İç siyasetteki nedenler pek konuşulmasa da PKK ile sulh halinin istenmesinin temel nedenlerini burada da aramak gerek.
Şimdi bölgesel ve küresel siyasete bakalım. Bölgesel ve küresel nedenlere gelirsek; sadece enerji koridorlarına bakmamız bile birçok şeyi açıklıyor. Bildiğimiz üzere Covid-19 pandemisi ile başlayan, ardından ise artan devletler arası savaşlarla (İran savaşı son örneği) artık tedarik zincirleri ve üretim ile tüketim arasındaki dolaşımın sağlanması sermaye+devlet ortaklığı için hayati önemde olarak görülmeye başlandı. Türkiye için de bu durum çok önemli. Türkiye ayrıca enerji kaynakları bakımından zayıf olmasının dezavantajını, enerji koridorlarının geçişi, depolanması ve dağıtım merkezi üçlüsü olmak üzerinden açığı kapatmak istiyor. PKK ile sulh tam bu noktada anlam kazanıyor. PKK ile sulh sağlanmaması durumunda mevcutta veya planlanan tüm enerji koridorları için büyük bir risk doğuyor. Bu da Türkiye’yi hem genel enerjinin-ticaretin-malın vb. dolaşımında hem de kendine özgü geçiş-depolama-dağıtım planında geride bırakıyor. Oyunun dışına itiyor. Özellikle not düşmek gerekir ki, elbette bu, sadece bir bölgesel ve küresel neden… Çok fazla neden olduğu gerçeğini unutmamak gerekir.
Buraya kadar her şey demokratik akıl etrafında olmasa da devletçi akıl etrafında düşünülünce seyrinde akıyor. Fakat PKK’yle sulhu, Kürt meselesinin demokratik çözümünden ayırma fikri, gerçek ötesi bir tahayyül yaratıyor ki, o da iktidarın ürettiği paradokstur. PKK’nin neden-sonuç ilişkisi içerisinde düşünülmesi, fesih kongresinde aldığı kararlar, dünya çatışma çözüm deneyimleri, Kürt halkının onlarca yıllık politik mücadelesi… Saymakla bitmeyecek nedenler, bu paradoks aşılmadan sulhun labirentlerde dolanıp durulacağı kaygısını arttırıyor.
Silahların yakıldığı zaten ilan edildi. Sadece araçların değil, paradigmanın da değiştiği gerçeği yeterince anlaşılmasa da ulus-devletçi paradigmanın komple terki, PKK’yle sulh veya Kürt meselesinin demokratik çözümünden daha kapsamlı siyasal sonuçlar üretme potansiyeline sahiptir. Bu, kapsamlı şekilde ele alınmayı bekliyor. Herkesten önce demokratik siyaset ve devlet aklı tarafından…
İktidarın ürettiği paradoks ile toplumsal barışı gerçekleştirme arasındaki farka dair ne denebilir? Öncelikle paradoks çözülmez. Ancak aşılabilir. PKK’yle sulh ile Kürt meselesinin demokratik çözümünü ayırma paradoksunu aşmanın yolu, ikisini birlikte düşünmekten ve gerekliliklerini eş zamanlı yapmaktan geçer. Hatta PKK’yle sulh, Kürt meselesinin demokratik çözümü, Türkiye’de hukuki ve demokratik gelişmenin sağlanması toplumsal barışın üç sacayağı olarak kodlanırsa sonuç alıcı olabilir.
Barış Süreci’nin önündeki en büyük paradokslardan biri iktidarın “sulh” yapma anlayışının “demokratik çözüm” ile barışa ulaşma zeminini ortadan kaldırmasıdır. Sulhun kapısı, demokratik çözüm ile açılır. Demokratik çözümün yasal, siyasal, idari adımları atılarak barış gerçek anlamına kavuşabilir.
