PJAK Avrupa Diplomasi Sözcüsü Zagros Enderyarî, Türkiye’deki sürecin başarıya ulaşmasının İran’da da bazı soruların daha güçlü biçimde sorulmasını sağlayacağını ve 4 parça Kürdistan için önemli sonuçlar doğuracağını söyledi
Barış ve Demokratik Toplum Süreci kapsamında “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi” ismiyle hazırlanan ve 12 maddeden oluşan “çerçeve yasa” taslağının bugün Meclis Adalet Komisyonu’na gelmesi bekleniyor. Dört parça Kürdistan’da verilen mücadele açısından kritik öneme sahip olan süreç ve taslağa dair Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK) Avrupa Diplomasi Sözcüsü Zagros Enderyarî, değerlendirmelerde bulundu.
Meclis’e gelen taslağın Kürt sorununun çözümü açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiren Enderyarî, “Bu adım, tarihsel ve siyasi bir sorunun yalnızca askeri operasyonlar ve güvenlik politikalarıyla çözülemeyeceğini bize bir kez daha gösterdi” dedi.
‘Diğer parçaları da etkiler’
Bundan sonrası için taslağın nasıl uygulanacağının önemli olduğunu söyleyen Enderyarî, “Türkiye hükümeti sürece ciddi bir siyasi irade ve samimi yaklaşımla katılırsa ve süreci yalnızca tek taraflı silahsızlanmayla sınırlandırmazsa hem Türkiye hem de Kürt toplumu açısından önemli sonuçlar ortaya çıkabilir. Sürecin başarılı olabilmesi için karşılıklı güvenin kurulması, siyasi faaliyetlerin önündeki engellerin kaldırılması, Kürtlerin dil ve kültürel haklarının tanınması, güvenlik yasalarının gözden geçirilmesi, siyasi tutukluların durumunun yeniden değerlendirilmesi ve Kürt temsilcilerin karar süreçlerine gerçek anlamda katılması gerekir. Aksi halde bu teklif, sorunu çözmek yerine krizi geçici olarak yönetmeye yarayan bir araca dönüşebilir. Türkiye’de yaşanacak gelişmeler yalnızca bu ülkenin sınırları içinde kalmayacaktır. Türkiye, İran, Irak ve Suriye’de yaşayan Kürtler arasında güçlü tarihsel, kültürel, toplumsal ve siyasi bağlar bulunmaktadır. Bu nedenle Kürt hareketinin Kürdistan’ın herhangi bir parçasında güçlenmesi ya da zayıflaması, doğrudan veya dolaylı olarak diğer parçaları da etkiler” diye belirtti. Türkiye’de ortaya çıkacak siyasi çözümün başarılı olması halinde bunun tüm bölgelere yayılacağını yineleyen Enderyarî, Kürt sorununun yalnızca bir güvenlik meselesi olmadığını, siyasi, tarihsel ve demokratik bir sorun olarak ele alınması gerektiğinin altını çizdi.
‘İran’da da soruların güçlü bir şekilde sorulmasını sağlar’
Dolayısıyla gelişmenin Rojhilat halkı için de büyük önem taşıdığına dikkat çeken Enderyarî, “İran, uzun yıllardır Kürtlerin ulusal ve demokratik hak (anadilde eğitim, eşit kalkınma, demokratik yerel yönetim ve siyasi iktidara eşit katılım) taleplerine çoğunlukla hapis, idam, baskı ve güvenlik suçlamalarıyla karşılık veriyor. Türkiye’deki sürecin başarıya ulaşması, İran’da da, ‘siyasi tutukluların serbest bırakılması’, ‘muhaliflerin güvenli biçimde ülkeye dönmesi’, ‘Kürt partilerin yasal faaliyet göstermesi’ ve ‘Kürt sorununun çözümü için resmi müzakerelerin başlaması’ gibi soruların daha güçlü biçimde sorulmasını sağlayabilir. Hatta siyasi ve hukuki bir çerçeve oluşturabilir. Bu noktada Rojhilat’taki altı siyasi partinin kurduğu geniş kapsamlı ittifak (Rojhilat Siyasi Güçleri İttifakı) önemli bir imkan sunmaktadır. Bu ittifak, Rojhilat ve İran’daki siyasi dağınıklığı azaltabilecek, hem Kürdistan hem de İran’ın geleceği konusunda muhatap alınabilecek ortak bir siyasi taraf haline gelebilir” dedi.
‘İran yönetiminin talepleri görmezden gelmesini zorlaştırır’
İttifak partilerin pek çok konuda anlaşması gerektiğini söyleyen Enderyarî, “Demokrasi, kendi kaderini tayin hakkı, yerinden yönetim, kadın-erkek eşitliği, İran’daki halkların yönetime eşit katılımı ve sorunların barışçıl yollarla çözülmesi gibi temel ilkeler üzerinde uzlaşması, Kürt muhalefetinin hem İran içinde hem de uluslararası alandaki konumunu güçlendirecektir. Ortak ve güçlü bir siyasi temsilin ortaya çıkması, İran yönetiminin Kürdistan’ın taleplerini görmezden gelmesini daha da zorlaştırır. Bu ittifak aynı zamanda Kürdistan’ın gelecekteki İran içindeki statüsü, siyasi sistemin yapısı, yetki paylaşımı, dilsel ve kültürel haklar, ekonomik kalkınma ve bölgelerin demokratik biçimde yönetilmesi hakkında açık ve uygulanabilir bir program hazırlayabilir. Bu program ne kadar gerçekçi, demokratik ve kapsayıcı olursa Kürtlerin İran’daki olası değişimlerde oynayacağı rol de o kadar güçlü olacaktır. Bununla birlikte, İran’da Türkiye’dekine benzer bir sürecin başlatılmasının önünde ciddi engeller bulunmaktadır. İran yasalarındaki geniş güvenlik suçu tanımları nedeniyle parti faaliyetleri, bildiri yayımlamak, medya kuruluşlarıyla iletişim kurmak ve Kürtlerin haklarını barışçıl biçimde savunmak bile güvenlik dosyalarına dönüştürülebilmektedir. İran İslam Ceza Kanunu’nun 498, 499, 500 ve 610. maddeleri bu tür uygulamalara hukuki zemin sağlamaktadır. Ayrıca ‘muharebe’, ‘yeryüzünde bozgunculuk’ ve ‘baği’ gibi suçlamalar ölüm cezasıyla sonuçlanabilmektedir. Bu suçlamalar, genel af kapsamına da kolaylıkla alınmamaktadır. Siyasi suçların son derece dar tanımlanması, Kürt aktivistlerin Devrim Mahkemelerinde yargılanması, özgürce avukat seçme hakkının sınırlandırılması ve karar yetkisinin dinî lider, güvenlik kurumları, yargı ve Anayasa Koruyucular Konseyi çevresinde toplanması diğer temel engellerdir. Dolayısıyla İran’daki temel sorun yalnızca uygun bir yasanın bulunmaması değildir” ifadelerini kullandı.
‘Asıl sorun güvenlikçi yaklaşım’
Asıl sorunun Kürt meselesine hakim “güvenlikçi” yaklaşım ve bu sorunun siyasi niteliğini kabul edecek bir iradenin bulunmaması olduğuna işaret eden Enderyarî, şöyle devam etti:
“İran’ın karşı karşıya olduğu siyasi, ekonomik ve toplumsal krizler ile devlet ve toplum yapısında ciddi değişimlerin yaşanma ihtimali dikkate alındığında, gelecekte benzer bir çözüm yolunun ortaya çıkması imkansız değildir. Ancak böyle bir süreç yalnızca sınırlı bir af düzenlemesine veya Kürt partilerine yapılan tek taraflı silah bırakma çağrısına indirgenmemelidir. Kalıcı barış, baskı politikalarının sona ermesini, siyasi idam kararlarının kaldırılmasını, siyasi tutsakların serbest bırakılmasını, Kürt partilerinin yasal faaliyetlerinin güvence altına alınmasını, mağdurların zararlarının giderilmesini ve Kürtlerin ulusal ve demokratik haklarının tanınmasını gerektirir. Kürdistan yalnızca bir ‘güvenlik dosyası’ değildir. Kürt sorunu; ulusal haklar, eşitlik, demokrasi, kalkınma, dil, kültür ve iktidara katılım gibi temel meselelerle ilgilidir. Türkiye’deki süreç samimi ve adil bir şekilde ilerler, İran Kürdistanı’ndaki altı partinin ittifakı da ortak programını güçlendirirse bu gelişmeler, Kürt sorununun bölgede barışçıl yollarla çözülmesi açısından yeni bir dönemin başlangıcı olabilir. Bu çerçevede Abdullah Öcalan’ın Kürt sorununu askeri çatışma alanından siyaset, diyalog ve demokratik mücadele zeminine taşıma yaklaşımı, İran’ın özel koşullarına uygun şekilde ele alındığı takdirde Rojhilat’taki karmaşık durumdan çıkış için gerçekçi seçeneklerden biri olabilir. İran Kürtleri, onlarca yıldır sürdürdükleri siyasi, toplumsal ve silahlı mücadeleye rağmen hala kolektif haklara sahip bir halk ve ülkenin eşit bir siyasi unsuru olarak tanınmamaktadır. Öcalan’ın önerdiği yaklaşım tek başına Kürt sorununu çözemez. Ancak yeni bir siyasi dilin oluşmasına, ortak Kürt temsilinin güçlenmesine ve Kürtlerin taleplerinin İran’ın geleceğine ilişkin resmi müzakerelere taşınmasına katkı sağlayabilir. Böyle bir yolun başarıya ulaşması; Kürt siyasi güçlerinin birlik içinde hareket etmesine, açık ve demokratik bir program sunmasına ve İran’ın gelecekteki siyasi yapısında gerçek bir değişim iradesinin ortaya çıkmasına bağlıdır. Bu koşullar oluşursa söz konusu yaklaşım, Kürdistan’a yönelik ‘güvenlikçi’ bakışın zamanla değişmesine ve Kürtlerin siyasi ve ulusal statüsünün tanınmasına yardımcı olabilir.”
Haber: Ceylan Şahinli\MA
