Tahrip edilen mezarlıkların aradan geçen zamana rağmen yeniden onarılmadığına dikkat çeken Nevzat Özgen, mezarlıkların yeniden düzenlenmesi ve ailelerin manevi ihtiyaçlarının gözetilmesinin toplumsal barış açısından da önemli bir adım olacağını söyledi
2013 yılındaki çözüm süreci girişimleri sırasında büyük bölümü halk tarafından inşa edilen mezarlıklar sürecin iktidar tarından bitirilmesiyle birlikte, iş makinaları ve hava saldırıları sonucu kullanılamaz hale getirildi. Kent merkezlerine yakın bölgelerde bulunan mezarlıklarda mezar taşları sökülürken, ibadet amacıyla kurulan konteynerler ve yapılar da yıkıldı.
Kent merkezlerinden uzak dağlık alanlarda bulunan mezarlıklar ise tahrip edilmekle kalmadı, bu bölgelere halkın giriş ve çıkışları da yasaklandı. Özellikle Herekol, Gabar, Bagok ve Dersim’de bulunan mezarlıklara yaklaşık on yıl boyunca ziyaret gerçekleştirilemedi.
Geçtiğimiz yıl başlayan diyalog süreciyle birlikte daha önce yasaklı olan mezarlıklara ziyaretler yeniden başladı. Ancak yıllar sonra mezarlıkları ziyaret eden aileler, karşılarında yıkılmış ve büyük ölçüde tahrip edilmiş mezarlar buldu. Aradan geçen zamana rağmen mezarlıkların onarılmaması ve yeniden düzenlenmemesi ailelerin tepkisine neden oluyor.
Mezarlıkların eski haline getirilmesi ve gerekli düzenlemelerin yapılması çağrısında bulunan aileler, kemiklere ve ölülere yönelik düşmanlığın sona ermesini talep ediyor. “Düşman hukukuna son verilmesi” gerektiğini ifade eden aileler, mezarlara yönelik saldırılarla aynı zamanda toplumsal hafızanın da hedef alındığını belirterek, değerlerine sahip çıkmayı sürdüreceklerini vurguluyor.
‘Değerlerimize ve hafızamıza sahip çıkmalıyız’
Bu çağrıyı sık sık dile getiren ailelerden biri de Özgen ailesi. Nevzat Özgen’in abisi Ferdi Özgen , 11 Mart 1999’da Sason kırsalında yaşanan bir çatışmada yaşamını yitirdi. Çatışmanın ardından defnedildiği yerden çıkarılan cenazesi, 2013 yılında onlarca gerillanın naaşıyla birlikte Licê’nin Sise köyünde inşa edilen “Şehit Amed ve Hevidar Mezarlığı”na getirildi.
Bölgede kurulan ilk şehitlik olduğu bilinen mezarlık, çözüm sürecinin sona ermesinin ardından birçok kez saldırıya uğradı. Mezar taşlarının kırıldığı, mezarların tahrip edildiği ve mezarlık içinde bulunan ibadethanenin yıkıldığı şehitlikte yıkıntılar bugün de olduğu gibi duruyor.
Her bayram abisinin mezarını ziyaret ettiğini belirten Nevzat Özgen, ziyaretlerini kırılmış mezar taşları arasında yapmak zorunda kaldıklarını belirtti. Kendisinin yanı sıra çok sayıda ailenin de benzer bir durumla karşı karşıya olduğunu ifade eden kardeş Nevzat Özgen, aradan geçen zamana rağmen tahrip edilen mezarlığın onarılmadığına dikkat çekerek, “Değerlerimize ve hafızamıza sahip çıkmalıyız” dedi ve hem insan hakları savunucularına hem sivil toplum kurumlarına hem de ailelere çağrıda bulundu.
1990’lı yıllardan bu yana binlerce insanın yaşamını yitirdiğini hatırlatan kardeş Nevzat Özgen, birçok ailenin yıllar sonra yakınlarının cenazelerine ya da kemiklerine ulaşabildiğini söyledi. Bu süreçte oluşturulan mezarlıkların aileler açısından önemli bir anlam taşıdığını vurgulayan Nevzat Özgen, “Toplumumuz inançlı bir toplumdur. İnsanlar, geriye sadece bir kemik parçası kalmış olsa bile yakınlarına sahip çıkmak ister. Bu hem insani hem de kültürel bir değerdir. Oluşturulan mezarlıklar da bu ihtiyacın bir sonucu olarak ortaya çıktı” dedi.
‘Kardeşime ait parça 150-200 metre uzağa savurulmuş’
Son ziyaretinde karşılaştığı durumu da anlatan Ferdi Özgen, “Ramazan Bayramı’nda mezarlığa gittiğimde kardeşime ait bir parçanın yaklaşık 150-200 metre uzağa savrulduğunu gördüm” dedi.
‘Hafıza ve maneviyat hedef alınıyor’
Yaşananların yalnızca mezar taşlarının kırılması ya da mezarlıkların tahrip edilmesi olarak değerlendirilemeyeceğini belirten Ferdi Özgen, “Bu durum aynı zamanda hafızanın ve maneviyatın hedef alınmasıdır. Mezarlıklara yönelik saldırılar yalnızca ölen kişilere değil, onların ailelerine ve topluma da yöneliktir. Bu insanlar zaten yaşamlarını yitirmişti. Ancak mezarlıklara yönelik müdahaleler, geride kalanlar açısından çok ağır sonuçlar doğurdu. Yaşananlar toplumsal hafızada derin izler bıraktı” diye konuştu.
‘İntikam duygusuyla gelecek inşa edilemez’
Mezarlıklara yönelik saldırıların münferit olaylar olarak değerlendirilemeyeceğini savunan Ferdi Özgen, bu uygulamaların geçmişte yaşanan faili meçhul cinayetler, köy boşaltmaları ve benzeri politikaların bir devamı olarak görülmesi gerektiğini ifade etti.
Bu tür yaklaşımların toplumsal değerlere zarar verdiğine işaret eden Ferdi Özgen, “Karşı tarafı mezarlıklar üzerinden etkisizleştireceğinizi düşünebilirsiniz ancak bu yaklaşım aynı zamanda kendi değerlerinize de zarar verir. İntikam duygusu üzerine bir gelecek inşa edilemez. Toplumlar, geçmişte yaşanan acılardan ders çıkararak ortak bir gelecek kurabilir. Yahudiler ve Almanlar gibi geçmişleriyle yüzleşen toplumlar buna örnek gösterilebilir. Biz de bunu başarabiliriz” dedi.
‘Mezarlıkların düzenlenmesi barış açısından önemli bir adım’
Ferdi Özgen, son dönemde ortaya konulan demokratik toplum ve barış perspektifinin önemli bir fırsat sunduğunu belirterek, mezarlıkların yeniden düzenlenmesi ve ailelerin manevi ihtiyaçlarının gözetilmesinin toplumsal barış açısından da önemli bir adım olacağını söyledi. Ferdi Özgen şunları söyledi:
“Özellikle 27 Şubat’tan bu yana Sayın Öcalan’ın ortaya koyduğu yeni yaklaşım, yeni strateji ve demokratik toplum perspektifi hepimiz açısından yol gösterici olabilir. Bu mezarlıklar hepimizin mezarlıklarıdır. Burada bu toplumun en kıymetli insanları yatıyor. Genç yaşlarda hayatını kaybetmiş insanlar var. Onların anneleri, babaları, kardeşleri, yeğenleri ve dostları bugün hâlâ yaşıyor. Bu nedenle siyasetçilerin de devletin de bu konuya karşı sorumluluğu vardır.”
Kaynak: ANF
