En çok plasik çöp ithalatının yapıldığı ülke olan İngiltere ile 22 Haziran’da Londra’da başlayacak etkinle ‘sıfır atık köprüsü’ kurulacağı açıklandı. Bu ‘köprü’ sonrası İngiltere ve AB’den gönderilen milyonlarca ton plastik çöp misliyle artacağı şimdiden belli
K.Bülent Ongun
Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31 öncesinde Londra İklim Eylemi Haftası ile Türkiye’nin iklim gündemi arasında sıfır atık köprüsü kurulacağı belirtilirken, sıfır atık bu yıl ilk kez Londra’daki etkinliğin ana gündem maddeleri arasında yer alacağı belirtildi. 22-28 Haziran tarihlerinde gerçekleştirilecek Londra İklim Eylem Haftası’nda şehrin farklı noktalarında bir dizi program düzenlenecek. Bu kapsamda kurulacak Sıfır Atık Merkezi de döngüsel ekonomi ilkelerinin somut iklim eylemine nasıl dönüştürülebileceği ve Londra’dan Antalya’ya uzanan somut uygulama yolları oluşturmak amacıyla politikacılar ile paronlar dünyası bir araya gelecek.
İşbirliği büyüdü
Bu yıl 8’incisi düzenlenen Londra İklim Eylemi Haftası’nın temellerini atan ve sekretaryasına ev sahipliği yapan iklim düşünce kuruluşu Antalya’da yapılacak Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) ve iklim değişikliğiyle küresel mücadeleye ilişkin AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu. Londra İklim Eylemi Haftası’nda bu yıl iki temel odak noktası bulunduğunu dile getiren, E3G’nin Kurucu Direktörü ve CEO’su Nick Mabey, ilkinin jeopolitik gerilimlere rağmen uluslararası işbirliğinin nasıl geliştiğini ve büyüdüğünü göstermek olduğunu söyledi.
‘İklim şampiyonu’
İkinci önemli konunun ise İngiltere ve Avrupa’nın iklim eylemi kapsamında dönüşümü yönlendirme kapasitesine ilişkin güven inşa etmek olduğunu söyleyen Mabey, bu yıl temiz enerji teknolojileri ve yapay zeka konusunda önemli değerler yaratılabileceğini göstermeye çalışacaklarını aktardı. Mabey, Londra İklim Eylemi Haftası’na Türkiye’den de geniş katılım beklediklerini belirterek, “Türkiye’den COP31 Başkanı (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum), COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu’nun (Bakanlık tarafından şampiyon ilan edilen Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş) katılımını bekliyoruz” dedi.
‘Atık merkezine Türkler yürüyor’
Türkiye’nin Londra İklim Eylemi Haftası’nın açılışında COP31 için oluşturduğu eylem gündemi ve çerçevesini sunmasını sabırsızlıkla beklediklerini söyleyen Mabey, “COP31 ve Londra İklim Eylemi Haftası arasında köprü oluşturan konulardan biri sıfır atık gündemi. Bu konu Türkiye’nin gündeminde çok güçlü şekilde yer alıyor. Londra İklim Eylemi Haftası’nda gıda güvenliği ve gıda atıklarına ilişkin çok sayıda etkinlik içeren büyük bir sıfır atık merkezi kuruyoruz ve bunun Türkiye için çok önemli olduğunu biliyorum” sözleri kafa karıştırırken, acaba ironimi yapıyordu. Mabey, “Tesadüftür ki bu atık merkezini İngiltere’de çalışan bazı Türkler yürütüyor. Bu konuda Londra ve Türkiye arasında güçlü bir bağlantı var. Sıfır atık konusunu daha yüksek profile taşımak için büyük heyecan var” sözleri ise ironiden daha ötesine işaret etmekte.
1,5 milyon ton plastiğin adresi!
Diğer yandan Watershed Investigations ve Basel Action Network’ün ticaret verilerine göre hazırlanan bir rapor, Avrupa’nın ‘temiz kıta’ imajının arkasındaki kirli gerçekleri ve Türkiye’nin bu tablodaki kritik konumunu gözler önüne seriyordu. İngiliz gazetesi The Guardian’ın aktardığına göre 2025 yılında dünyada en fazla plastik atık ihraç eden ülke 810 bin tonla Almanya olurken, ikinci sırada 675 bin tonla İngiltere’nin yer alması dikkat çekiciydi. Raporda Almanya ve İngiltere’den gönderilen atıkların ana adresi olarak ise Türkiye’nin öne çıktığı görüldü.
Türkiye atık merkezi mi olacak?
Plastik kirliliğini araştıran deniz biyoloğu Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, İngiliz gazetesi The Guardian’a konuştu ve “Türkiye’nin Akdeniz kıyıları, geri dönüşüm fabrikalarından sızan atıklar nedeniyle tüm Akdeniz’in en kirli bölgesi haline geldi. Bazen mikroplastik yoğunluğundan insanlar denize bile giremiyor” dedi. Türkiye’nin yıllık 3,3 milyon ton plastik atık ürettiğini ve bunun geri dönüşüm kapasitesinin çook ötesinde olduğunu belirterek, Avrupa’dan gelen ek atıkların mevcut sistemi daha da zorladığını vurguladı. AB’nin 2026’da OECD dışı ülkelere plastik atık ihracatını kısıtlayacak olması ise Türkiye’nin OECD ülkesi olması nedeniyle bir atık merkezine dönüşme riski çok büyümüş durumda.
Toprak 400 bin kat kirlendi
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı orratay çıkan yıllık 3,3 milyon plastik atığın sadece yüzde 30’luk kısmını ‘geri kazanım’ oranı açıklamışken, Dünya Bankası’na göre bu oran yüzde 11.9 olduğu raporlandı. Türkiye kendi plastik atığını çözemezken Almanya ve İngiltere’den 1,5 milyon ton plastik atık ithal ediyor olması açıklanmaya muhtaç bir durum. Yapılan araştırmalarda Türkiye’de ithal plastik atık yasa dışı biçimde çevreye dökülüyor ya da yakılıyor (Adana’da olduğu gibi). Bu arazilerde yapılan toprak ölçümlerinde ise kirletici kimyasal seviyelerin temiz topraktaki değerlerin 400 bin katına ulaşması nasıl bir yıkım yaşandığını ortaya koyuyor.
Seyhan’da 5,3 milyar mikroplastik
Prof. Dr. Gündoğdu ile Salim Avcıoğlu’nun gerçekleştirdiği bir akademik çalışmada, özellikle sulama kanallarında mikroplastik konsantrasyonunun 132 kata çıktığı ve tahminlere göre saatte 5.3 milyarı aşkın mikroplastik parçacığının Seyhan Nehri’ne ve oradan Akdeniz’e ulaştığını belgelediler. Son on yılda Türkiye’nin ithal ettiği atık miktarı 118.7 milyon tona ulaşırken, önümüzdeki dönemde bu hacim misliyle katlanacak. AB’nin yeni düzenlemelerine göre 2026’dan itibaren OECD üyesi olmayan ülkelere plastik ihracatının iptal edilmesi, atığın tek adresi OECD ülkesi olan Türkiye olacak.
